Wie zoekt naar regime change in de Handelingen van de Tweede Kamer komt dat begrip voor het eerst tegen in het begin van het jaar 2002. Irak speelde en de Amerikaanse president Bush was toen bezig met de realisering van dat beleidsvoornemen, in Bagdad een revolutie bewerkstelligen. Klinkt anders, komt op hetzelfde neer. Als het voor het eerst in de Kamerverslagen komt, wordt het nog tussen aanhalingstekens gezet. Dat betekent: let op lezer, dit is zodanig nieuw dat we het nog niet als gewoon Nederlands aanmerken.
Dat is momenteel niet meer zo. In 2022 is het tot dusver acht maal in de Handelingen genoteerd (waarvan zeven stuks uit de mond van een woordvoerder van FvD, stand eind maart 2022) maar inmiddels zonder aanhalingstekens. Regime change is inmiddels vernederlandst. Nou ja, het staat nog niet in Van Dale 16.

Op 3 februari 2022 was Roelof Bisschop degene die de bevoorrechte positie in de verhoogde stoel van het Presidium mocht innemen. Hij zei op een goed moment – de coronaregels werden nog gehanteerd: “Ik schors de vergadering voor een enkel moment, zodat het nodige changement kan plaatsvinden.”
Het theaterwoord changement sprak Bisschop geheel op z’n Frans uit, maar hij voorzag het woord mooi wél van een Nederlands, onzijdig lidwoord. Changement is Nederlands, ook volgens Van Dale en let op de fonetische tekens die de uitspraak karakteriseren.

Waarom gebruikte Bisschop dat woord? Is deze SGP’er een theaterliefhebber? Kan zo zijn, maar hij was deze ochtend merkbaar in een bijzondere stemming. Bisschop sloot zijn korte voorzittersbeurt af met de woorden: “Ik schors deze vergadering en ik moet u onder tranen verlaten, want ik heb andere verplichtingen. Iemand anders zal het voorzitterschap waarnemen, maar ik probeer mij manmoedig te gedragen, bij dezen. Ik wens u nog een arbeidsvreugdevolle werkdag.” Waarom theatraal op zijn Frans “sjanzjeman” gezegd? Kan het zijn – ik geef toe het is een wilde veronderstelling – dat Roelof ons hiermee in feite via een terzijdetje attendeerde op taal van Vera, Voorzitter-I?
Die zegt sinds enige tijd bij zo’n korte pauze of bij bijvoorbeeld een wisseling van spreker in vak-K, lees de Handelingen:
• “Dan kan ik nog even zeggen dat we even een klein changement hebben. Dan geef ik daarna het woord aan de heer Paternotte.”
• Dat betekent dat we nu een changement hebben en starten met de minister van Defensie.

Maar…. voorzitter Bergkamp zégt dat woord changement helemaal niet! Ze zegt “changé”, dus “dat we even een kleine changé hebben”. Wat het betekent is duidelijk en dat is in overeenstemming met wat ze volgens de plenaire verslagen beweert, maar ze zegt op z’n Frans dus “changé”. Dat past hier evenmin als bijvoorbeeld “changer” wat een andere Franse lezing zou zijn maar wel met identieke uitspraak.
Gelukkig vind ik geregeld woorden wél in Van Dale – inderdaad, ook weleens niet – en het zou theoretisch zo kunnen zijn dat mevrouw Bergkamp “changez” bedoelt te zeggen: op de dansvloer een uitnodiging om van partner te wisselen. Maar Van Dale noemt dat een tussenwerpsel. Dat kan mettertijd een zelfstandig naamwoord worden (een de-woord zoals bij mevrouw Bergkamp), maar dat is hier en nu nog niet erg waarschijnlijk.

De stenografen, de gewaardeerde vrienden van de afdeling Dienst Verslag en Redactie, hebben er vast ook mee zitten worstelen (in 2022 of al eerder, maar ik heb niet verder dan het lopende kalenderjaar teruggekeken) en ze kozen voor wat de voorzitter bedóelde en niet voor wat ze letterlijk zéi.
Goed, we zullen het aan haar weer berichten via een tweetje, maar van haar kant (ze zegt zelf aan haar kant) hoeven we geen changement in het taalgebruik te verwachten.

P.S. Het was sowieso een bijzondere vergadering die derde februari. Bisschop werd als fungerend voorzitter afgelost door Frank Wassenberg. Staatssecretaris Heijnen (Infrastructuur en Waterstaat) verscheen voor het eerst in de Plenaire Zaal, Wassenberg kwam een poosje gezellig bij haar buurten. Ze had tevoren zó weinig naar de Tweede Kamer gekeken, dat ze bij haar beantwoording per ongeluk naar de sprekersplaats van de Kamerleden liep. Nu ja, nog in de war van het Limburgs natuurlijk dat zij (uit Spaubeek) daar had kunnen kalle ‘praten’ met Wassenberg (uit Heer).

Dit stuk verscheen eerder op het weblog van Siemon Reker.