Een oud-student plus oud-assistent van mij is intussen leraar Nederlands op een middelbare school in Barendrecht. Vorig jaar (2021) kreeg ik een mail van hem waarin hij mij min of meer verbijsterd mededeelde dat hij leerlingen op een merkwaardige manier het werkwoord gaan hoorde gebruiken. Hij gaf twee voorbeelden: ik ga kort ‘ik ga naar de kapper om mijn haar kort te laten knippen’, ik ga naakt ‘ik ga naar het stand om naakt te gaan zwemmen’.
Hoe deze wel erg elliptisch overkomende constructie moet worden verklaard, laat ik nu in het midden. Het is duidelijk (het was indertijd de titel van een artikeltje van mijn hand) dat er met gaan iets aan de hand is. Mijn vraag is of deze constructie ook op middelbare scholen buiten Barendrecht te horen is. Ik heb hem nog niet ergens gesignaleerd gevonden maar er kan mij iets ontgaan zijn. Het leek me goed om hem hiermee onder de aandacht te brengen.
In het “Journaal van Hugo en Cornelis van Ryck betreffende hun reis naar Jerusalem (1561-1562)” is tot tweemaal toe een bijna identieke uitdrukking te lezen:
[7b]Den XXVIIIen mey reden wy uuijt Ollims ende quamen snoens Soe Bechern daer wy leckere wyn vonden ende hadden goede coop. Op den selffden dach quamen wy tsavons tot Memmingen ‘Inden Arent’ daer wy oock op ons naeckt gingen ende rusten daer wel, daer twe fraye dochters waeren te huyse.
[78b] Den IVen maert syn ick smorgens van Phesen ghesceyden en syn snoens gecomen tot Nesselbanck ‘Int Hart’ daer wy wel waren, ende syn snavons ghecomen tot Kempen ‘Inden Berendans’ daer wy zeer wel waren ende ginghen op onssen naect.
Zie https://www.dbnl.org/tekst/ryck020jour01_01/
Ik ga schaamteloos, zei Leo Blokhuis vanavond in het tv-programma “Humberto”. Als ik beroemde popmuzikanten interview, ga ik schaamteloos. Het eerste deel van de vorige zin is misschien niet woordelijk maar het laatste deel wel.
Omstreeks 1990 was er het tv-programma “Veronica goes America”. Komt de zegwijze van “ga” plus adjectief uit het Amerikaanse Engels? Alhoewel “America” geen echt adjectief is. Maar “grazy” in “I go grazy” is dat wel.
Nu is Blokhuis geen scholier meer. Maar wellicht maakt dit niet zoveel uit.
Het lijkt in elk geval een absentief, zoals je de betekenis omschrijft. Het onderwerp verlaat de ruimte om iets anders te doen (of te worden). Daarmee sluit het toch enigszins aan bij gevallen als ‘ik ga weg’, en minder bij ‘ik ga dood’ en ‘ik ga kapot’ (ook ‘het gaat kapot’ met synoniem ‘stuk’), hoewel ook daar het onderwerp niet meer in volledige toestand aanwezig is (ik schreef daar ooit over in Trouw: https://www.trouw.nl/nieuws/je-gaat-dood-maar-je-wordt-levend~beea97fb/)
In het Engels heb je ook nog ‘I go mad’ met allerlei synoniemen (‘crazy, bonkers, bananas’).
Voor mij zit er allemaal iets van richting in.