Omrop Fryslân fernijde op 5 juny dat Wietske Poelman “meartaligenskoördinator” fan de gemeente Noardeast-Fryslân wurdt. Dat is moai nijs. It taalferskaat yn Noardeast-Fryslân is grut: de measte doarpen binne Frysktalich, Dokkum hat syn stedsk, yn it Lauwersmargebiet wurde dialekten praat dy’t almeast by it Nedersaksysk rekkene wurde, al tinke guon dêr langer wat oars oer en it Nederlânsk heart en lêst men der ek rûnom. Sille de lytse talen der net ûnder strûpe, dan hat men grut ferlet fan ien as frou Poelman.

De funksjenamme meartaligenskoördinator is lykwols al wat nuver. Dat sit sjesa: meartaligens is in ôflieding fan it eigenskipswurd meartalich mei it achterheaksel -ens. Dat achterheaksel is wat in nuver ding, want it makket wurden dy’t men mar beheind brûke kin. Ien fan ‘e dingen dy’t men der net mei dwaan kin, is om se as foarste lid fan in gearstalling te brûken. Of om it ienfâldich te sizzen: je kinne der net in oar wurd achter plakke.

Dat haw ik net sels betocht. It is beskreaun yn in stik út 1993, dat suver ferneamd wurden is ûnder lju dy’t mei Fryske taalkunde piele: Morfologyske tûkelteammen by de leksikale útwreiding fan it Frysk fan Rienk de Haan en Jarich Hoekstra. Yn dat stik neame de beide skriuwers allegear soarten amtlike Nederlânske wurden dy’t men samar net ferfryskje kin, mei’t de regels foar wurdfoarming yn beide talen no ienkear ûngelyk binne. It stik stiet spitigernôch net op it Internet, mar Taalportaal jout aldergeloks al in gearfetting fan ‘e ynhâld.

Dy observaasje fan De Haan en Hoekstra is net alheel sûnder útsûnderingen. It wurd sûnens hat him bygelyks oan de twang fan it taalsysteem ûntwrotten, dêr fynt men allegear gearstallingen mei, mei sûnenssoarch as ien fan ‘e bekendste foarbylden. Dat is lykwols in wurd dat net in konkurrint mei in oar achterheaksel hat: sûnheid sil de measte Friezen sa fluch net ûntkomme en sûnichheid wol ek net sa lyk.

Meartaligens hat lykwols in wenstige fariant meartalichheid neist him. Sa’n wurd op -heid is morfologysk in stik nofliker om mei te wurkjen. Men kin it skoan as earste lid fan in gearstalling brûke: net in mins sil oer meartalichheidskoördinator stroffelje. Wat soe men dat folle gewoanere wurd dan net nimme om der frou Poelman har funksje mei te beneamen?

No haw ik De Haan en Hoekstra har stik heel wat kearen op myn taalkundekolleezjes bepraat en eins alle kearen seinen studinten dat wurden lykas blidensûndersyk en readensmjitting har net oan woenen. Ynstee soenen se leaver in omskriuwing brûke: ien ûndersiket de blidens fan minsken of hy wol mjitte hoe read oft saken binne, sokssawat. Gong it lykwols om amtlike wurden dêr’t dat net sa maklik mei wol, dan liet har taalgefoel har gauris yn ‘e steek. Dêr sit him neffens my de oast.

Dat amtlik Frysk foar Frysktaligen suver in frjemde taal is, is net sa’n wûnder, want sok Frysk is der net safolle en hast net ien wurdt der grut mei. It heart dêrtroch eins foar elkenien wat wûnderaardich. Is men der net yn trochkrûpt, dan kin men samar tinke dat meartaligenskoördinator wol raar heart, mar grif goed Frysk is – wat dat ek mar wêze mei. Men tinkt boppedat út it amtlike Nederlânsk wei: it wurd meertaligheidscoördinator is in mal dêr’t op ‘e ien of oare wize in Frysk wurd út rûgelje moat, al hoe’t dat ek beslipe wurdt. Boppedat binne guon ek nochris tangele mei it idee dat Frysk better wurdt neigeraden dat it minder op Nederlânsk liket, it prinsipe fan distansjearring. As men kieze kin út meartalichheid en meartaligens en men wit dat it Nederlânsk inkeld mar meertaligheid hat, dan moat it yn it Frysk mar meartaligens wurde, ek op plakken dêr’t dat net earlik wol. Sa sil de stikjeskriuwer fan de Omrop grif ek tocht ha.