Wantrouw ieder die iets ten maximale heeft en zegt dat het onbelangrijk is. Een miljonair die zegt dat geld niet gelukkig maakt. Een man met tienduizenden boeken die zegt dat leesvaardigheid niet belangrijk is. (Interview met wetenschapshistoricus Wijnand Mijnhardt.)

Wie de macht heeft van het woord, mag z’n woorden wijs gebruiken. Ja, we richten ons te veel op leesvaardigheid en te weinig op taal in samenhang met kennis en bredere ontwikkeling. Maar dat is omdat er wel degelijk een probleem is.

Het gevolg van dat voortdurende gedram over lezen is dat al die jongens en meisjes die daar niks mee hebben, zich nog minder gezien en gehoord voelen. Ze voelen zich onzeker omdat ze de naam Schopenhauer niet kennen en hem al helemaal niet kunnen lezen – maar waarom zouden ze dat in godsnaam moeten?

Aldus Mijnhardt. Ten eerste heeft al die aandacht voor taal en lezen niet Schopenhauer tot doel en ik ken geen jongens en meisjes met Schopenhauer-schaamte. Wat we wel doen? We proberen de vrije val naar laaggeletterdheid te stoppen. Ten tweede is er al een tijdje een afname aan uitschieters aan de bovenkant (naar Schopenhauer). En dat is wel degelijk problematisch. Die mensen hebben we nodig – als leraren, bijvoorbeeld. Of kijk naar het niveau van debatten in de Tweede Kamer.

Mijnhardt vindt manipulatie op sociale media wel een probleem en ziet geen oplossing, want leesvaardigheid is dus niet de oplossing. Maar dat leesvaardigheid niet alles oplost, betekent niet dat het niets oplost?! En wie kiest die eenzijdige focus? Onderwijs in de breedte wordt niet besproken.

Het is een gevaarlijke gedachte om de aandacht voor geletterdheid op te geven omdat het ‘niet werkt’. Er wordt al genoeg bezuinigd op onderwijs, cultuur en wetenschap. Er zijn veel goede ontwikkelingen in het onderwijs. We integreren taal en kennis, socialisering en persoonsvorming. En er zijn tegenbewegingen die we moeten bestrijden. Schermtijd, het lerarentekort, bezuinigingen. Onderwijs is een wapen tegen fake news, manipulatie, populisme. Wie via die weg de macht wil, bezuinigt op onderwijs. Het laatste wat je moet doen, is op mediaplatforms zulke partijen in de kaart spelen met dergelijke frames en interviews zonder weerwoord.

Het simpelste weerwoord had moeten zijn: als we al die acties voor leesvaardigheid niet hadden gehad, was het nog veel erger geweest. Bibliotheken hebben steeds meer bereik. Voorleescampagnes werken. En er is een groots verschil tussen de laatste twee eeuwen en de laatste twintig jaar.

Kortom, heb je de Volkskrant van dit weekend in huis? Laat maar liggen, lees een boek.