Toeval bestaat niet. Vier dagen geleden was het tien jaar geleden dat Zwagerman uit zijn leven stapte; drie dagen geleden zag ik de docu die Coen Verbraak over (het eind van) Zwagermans leven maakte, ‘Voor alles bang geweest’ (2018). Heel veel had ik niet van hem gelezen, maar toch wel enkele romans en essays en meermaals de dichtbundel Roeshoofd hemelt (2005), dat … [Lees meer...] over‘Hallo met God, Ik ben er niet.’
Artikel
Hoe verschilt de omgang van computers met taal van de onze?
Wat iedereen moet weten over taal (27) Ik veronderstel dat een komeetinslag een grootse gebeurtenis is in bepaalde wetenschappen. Een nieuwe steen uit de ruimte! Wat kunnen we daar allemaal uit leren? En als de komeetinslag een enorme impact heeft, hoe schadelijk ook, als we hem overleven: hoe interessant is dit. De komst van chatbots zoals ChatGPT, Gemini, DeepSeek, en … [Lees meer...] overHoe verschilt de omgang van computers met taal van de onze?
Groslijst: Ingrid de Vries, De Violist
Verschillende mensen in haar omgeving, schrijft Ingrid de Vries in het dankwoord achterin De violist, kregen aan het eind van hun leven de ziekte van Alzheimer. Het laatste wat wegviel, was de muziek. 'Dit gegeven, de kracht van de muziek, heeft mij geïnspireerd tot het schrijven van deze roman.' Dat verklaart een hoop, denk je als dit leest. Dáárom pakte het verhaal in … [Lees meer...] overGroslijst: Ingrid de Vries, De Violist
Waarom het Litouws zo’n belangrijke taal is
Voor onze reconstructie van het Proto-Indo-Europees zijn de oudste bronnen het belangrijkst. Dat zijn de Indo-Europese talen die het allervroegst op schrift zijn gesteld. Dan hebben we het voornamelijk over het Hettitisch, het Oudgrieks en het Sanskriet – talen die we kennen uit het tweede millennium vóór (!) Christus. Maar in sommige uithoeken van de wereld arriveert … [Lees meer...] overWaarom het Litouws zo’n belangrijke taal is
Etymologica: Girlpower, van economische term naar geuzennaam
Voor de meeste mensen geldt dat girlpower meteen verbonden wordt met vrouwelijke emancipatie, maar de eerste keer dat girlpower geïntroduceerd werd in het Nederlands vanuit het Engels was dat niet in deze betekenis. Girlpower was namelijk oorspronkelijk een maateenheid. Later wordt het woord opnieuw geleend en blijft het hangen in de … [Lees meer...] overEtymologica: Girlpower, van economische term naar geuzennaam
Waar zit taal in de hersenen?
Wat iedereen moet weten over taal (26) Ja, we hebben een tong en lippen nodig om te praten, maar het is duidelijk dat het belangrijkste orgaan voor menselijke taal de hersenen zijn. Zonder brein geen taal. Als we praten of luisteren, als we lezen of schrijven, is ons brein aan het werk: alle woorden die we kennen zitten er opgeslagen, alle zinnen die we aangeboden krijgen … [Lees meer...] overWaar zit taal in de hersenen?
‘waaiende vergezichten / vergezelden onze wanhoop’
Twee monumentale overzichtswerken over Nederlandse poëzie Dit stuk verscheen eerder in NRC (17 september 2025) Er zijn van die boeken waarbij een mens maar net de verleiding kan weerstaan om de keukenweegschaal erbij te pakken. Een nieuw geluid. De geboorte van de moderne poëzie van Nederland van Gillis Dorleijn en Wiljan van den Akker is er zo eentje: 1262 bladzijden … [Lees meer...] over‘waaiende vergezichten / vergezelden onze wanhoop’
Klikpedaal, teenklem, voethaak
Dat renners in koers met hun schoenen aan het pedaal vastzitten, heeft een reden. Terwijl ze het ene pedaal naar beneden duwen, trekken ze het andere met hun voet omhoog en maken zo optimaal gebruik van hun kracht. Een soepele ´coup de pédale´ is niet alleen efficiënt, maar ook een lust voor het oog. Gebeurde het niet op vrijwillige basis, dan zou het vastmaken van de … [Lees meer...] overKlikpedaal, teenklem, voethaak
‘Dat men drinken mocht ende eten’
Zwerfverzen in de middeleeuwen Om plagiaat in scripties te ontdekken gebruikt het onderwijs al geruime tijd software. Vaak is een stukje tekst van vijf woorden achter elkaar, dat in allebei de teksten voorkomt, al genoeg om van plagiaat te spreken, schrijft Mike Kestemont in een nieuw artikel in het tijdschrift TNTL. In de Middeleeuwen lagen die normen wel anders. Het … [Lees meer...] over‘Dat men drinken mocht ende eten’
Groslijst: Johannes Westendorp, Het eerste verlangen
Gaan we vooruit of juist terug? Met Het eerste verlangen (2025) bevestigt Johannes Westendorp (1979) zijn reputatie als grensverleggend romanschrijver. Zijn tweede boek gaat verder dan zijn debuut De maat van alle dingen (2024) dat de longlist van de Libris Literatuur Prijs haalde, en verweeft economie, biologie, filosofie en literatuur tot een … [Lees meer...] overGroslijst: Johannes Westendorp, Het eerste verlangen
Zonder taalonderwijs staan we straks in ons hempie
De gemiddelde Nederlander kan geen enkel Nederlands gedicht uit zijn hoofd opzeggen. Zo’n veertien jaar geleden realiseerde ik me voor het eerst dat dat eigenlijk best vreemd is. Ik studeerde toen Mandarijn in Taiwan en had veel Russische klasgenoten. We zagen elkaar vaak buiten de lessen, en op een van onze meer beschonken ontmoetingen hoorde ik ze enthousiast praten … [Lees meer...] overZonder taalonderwijs staan we straks in ons hempie
‘Haten op’ is ‘minder juist’
Wat er precies in me gevaren was, weet ik niet meer. Maar ik zag ergens staan dat die en die 'haatte op' zus of zo, en ik vroeg me af of het in het woordenboek stond. En warempel, de elektronische Van Dale stelde niet teleur: Maar! Wat betekent daar minder juist? Wat kunnen de redacteuren daar nu weer mee bedoelen? Op de website van Van Dale wordt nergens een toelichting … [Lees meer...] over‘Haten op’ is ‘minder juist’
Over verlies, verandering en veerkracht
Wie wordt er niet weemoedig om het verlies van de kleine en grote talen in Nederland? Wie treurt er niet om het verlies van het Zeeuws, het Veluws, het Keltisch of het Portugees? Taalkundigen, docenten, studenten, sprekers en iedereen die een taal koestert, voelt de pijn wanneer structuren afbrokkelen, nuances verdwijnen, waardering afneemt en opleidingen inkrimpen. Bij zijn … [Lees meer...] overOver verlies, verandering en veerkracht
De troonrede … Helaas
Confuc (19) - Confucius, wat zou u doen als u geroepen werd om een land te besturen? - De taal goed gebruiken. Als de taal niet goed gebruikt wordt, zeggen de woorden niet wat ze moeten zeggen. Dan blijven de dingen die gedaan moeten worden ongedaan. Waarom dwalen gedachten toch zo gauw af bij de enige toespraak in het jaar waarin de regering het volk kan … [Lees meer...] overDe troonrede … Helaas
Wat is een kat?
Het aspect van de taal dat zich vooralsnog het minst leent voor wetenschappelijke studie, is dat van de woordbetekenis. Wat betekenen willekeurig gekozen woorden zoals kat, vrijheid, helaas, saai? Er staan definities in het woordenboek, maar met definities valt die betekenis nooit precies te vangen. Dit schrijft Van Dale over kat: viervoetig klein huisdier, … [Lees meer...] overWat is een kat?
Groslijst: Levi Jacobs, Wie ik ben
In de autofictionele debuutroman van Levi Jacobs, Wie ik ben, trek je de loodzware jas aan van Levi, de dertigjarige depressieve hoofdpersoon. Samen word je kopje onder gesleurd in de eenzame poel van depressie. Het boek beschrijft hoe Levi gedurende zijn leven steeds meer verstrikt raakt in ongezond gedrag en zich verliest in geestelijke en lichamelijke leegte waardoor … [Lees meer...] overGroslijst: Levi Jacobs, Wie ik ben
Nooit uit vreemde neuzen eten
Ooit zag ik een boek met een leuke titel, Haal meer uit uw neus, en even klikken leert dat het uit 1996 stamt en van Ronald Ficket is, uitgegeven werd door Nijgh & Van Ditmar en handelt over ‘de kunst van het peuteren: geschiedenis en techniek van een onuitputtelijke liefhebberij’ en inderdaad: je neus is net een flesje bier dat nooit opraakt – daarom hebben we navolging … [Lees meer...] overNooit uit vreemde neuzen eten
Van amechtig tot zwerk
Piet van Sterkenburgs liefdesverklaring aan het Nederlands 'Piet van Sterkenburg weet van geen ophouden' schreef Jan Stroop in 2018. We zijn nu 7 jaar verder, en het is nog altijd waar. Nu is er wéér een dik boek van hem verschenen – een bewerking weliswaar van een eerdere titel (Een kleine taal met een grote stem, uit 2009), maar een dusdanig ingrijpende bewerking dat je … [Lees meer...] overVan amechtig tot zwerk
#boeitmeniet
Een nieuwe trend op de socials De afgelopen weken is er een nieuwe trend ontstaan op TikTok en Instagram, de #boeitmeniet-trend. In korte filmpjes geven jongeren (en soms wat oudere jongeren) een opsomming van allerlei dingen die ze oninteressant vinden. En dat vinden anderen dan juist weer interessant. In de filmpjes komen de meest uiteenlopende zaken voorbij: … [Lees meer...] over#boeitmeniet
Unieke vondst: gesigneerd schoolrapport leerling van De Schoolmeester
Bij een antiquaar in Minster-on-See op het eiland Sheppey heeft een vriend van mij, Henk Krigee, een heel bijzondere ontdekking gedaan. Hij vond er een rapport van een leerling van Gerrit van de Linde, ondertekend en ingevuld door De Schoolmeester zelf. De leerling zat op het ‘Collège Français’ in het Cromwell House te Highgate in 1850. Het gaat om een zekere Richard Soutter. … [Lees meer...] overUnieke vondst: gesigneerd schoolrapport leerling van De Schoolmeester
Zijn er conservatieve neerlandici?
Het is duidelijk dat er de afgelopen jaren harde aanvallen op de wetenschap zijn uitgevoerd vanuit een bepaalde hoek van de het politieke spectrum; laten we zeggen de gezellen van Donald J. Trump in Amerika en Geert Wilders in Nederland. Die aanvallen zijn anders dan wat er al decennia gebeurt – dat sommige politici de wetenschap vooral zien als iets nutteloos' waar veel te … [Lees meer...] overZijn er conservatieve neerlandici?
Groslijst: Coco Schrijber, Het gezoem van bijna alles
De verwachtingen waarmee je een roman ingaat kunnen heel veel invloed hebben op hoe je het verhaal beleeft, dus om een boek zo puur mogelijk tot me te kunnen nemen, lees ik nooit de samenvatting op de achterkant. Als ik een boek kies, luister ik meestal naar de raad van vrienden of kennissen. In zo’n geval weet ik bijvoorbeeld alleen dat het een romantische queer-verhaallijn … [Lees meer...] overGroslijst: Coco Schrijber, Het gezoem van bijna alles
Een lofdicht op iedereen die in het onderwijs werkt
Er hangt iets van lente in de klas... Nederlandse onderwijsgedichten vanaf de dertiende eeuw tot nu Natuurlijk, er zijn heus wel eens bloemlezingen verschenen met gedichten over het onderwijs, maar nooit zo volledig als Er hangt iets van lente in de klas, dat gisteren verscheen. Ruim vijftien jaar hebben Theo Magito en Henk Sissing gezocht naar de mooiste parels en ze … [Lees meer...] overEen lofdicht op iedereen die in het onderwijs werkt
In memoriam Wietske Vonk (1939-2025)
Op 3 september 2025 is prof em. Dr. Wietske Vonk overleden. Zij heeft in Nijmegen veel betekend voor de opleiding Nederlandse Taal en Cultuur (NTC), de Faculteit der Letteren, voor de universiteit en voor het Max Planck Institute for Psycholinguistics (MPI). Zij was een bruggenbouwer tussen de taalkunde, psychologie en neurowetenschappen. Zij stond aan de basis van de … [Lees meer...] overIn memoriam Wietske Vonk (1939-2025)
Wat iedereen nog meer moet weten over taal
Ik heb nu de 25 vragen over taal beantwoord die uit een enquête kwamen onder bijna 550 taalwetenschappers. Dit zouden de vragen zijn waarop iedereen volgens hen het antwoord zou moeten weten. Zijn we er nu? Kun je zeggen dat je alles weet wat je weten moet als je de antwoorden op deze vragen kent – nog even los van of dat mijn antwoorden moeten zijn? Gaandeweg tijdens de … [Lees meer...] overWat iedereen nog meer moet weten over taal
