Laten we de komende drie, vier jaar van discussie over de toekomst van de boekhandel en het uitgeversbedrijf overslaan. Iedereen weet dat dat debat precies dezelfde vorm gaat krijgen als bij de muziekindustrie van de afgelopen jaren. Bijna alle argumenten over en weer gelden voor boeken net zo goed als voor platen — als we dat nu met zijn allen afspreken, dan zijn we wat sneller klaar.
Waar zijn we nu met de muziek? Ik ben ervan overtuigd dat het model van Spotify aan het winnen is: een website waarop een gigantische, verpletterende, overweldigende, bruisende, ondenkbare, reusachtige, waanzinnige stroom van muziek te vinden is. Alles, alles, alles. Alles van Mozart, alles van Bob Dylan, alles van die obscure bandjes waar u zo van houdt. De verzamelde sonates van Scarlatti, in allerlei uitvoeringen.
Je kunt er gratis naar luisteren, althans een paar uur per maand en onderbroken door nogal schreeuwerige reclame. Je kunt beter een abonnement nemen: voor een tientje per maand kun je overal en altijd zonder reclame naar al die muziek luisteren, ook op je mobiele apparaten en ook als je niet online bent.
Voor mij betekent Spotify dat ik waarschijnlijk nooit meer platen ga kopen of illegaal downloaden. Ze zijn er allemaal altijd, er is een meer van muziek waaruit ik altijd kan drinken zolang ik de abonnementskosten kan opbrengen.
Omdat muziek en literatuur hetzelfde zijn, gaat het die kant ook op met boeken. Natuurlijk, er zijn een paar dingen anders (papieren boeken zitten waarschijnlijk steviger in ons systeem verankerd dan platen, die de laatste dertig jaar toch al digitaal geworden waren, en ‘mooie’ boeken zullen wel op papier blijven bestaan. Maar de meeste boeken zijn gebruiksboeken, die je een keer raadpleegt of in de zon leest met een koffie verkeerd en daarna voor altijd wegzet en vergeet.
Als alles gaat zoals het nu gaat, komt er dus over een paar jaar een handige ondernemer die contracten sluit met alle uitgevers en bij wie je je kunt abonneren op een zee aan boeken: voor een tientje (of voor mijn part een paar tientjes) per maand kun je op ieder gewenst moment ieder gewenst boek tevoorschijn halen en lezen.
Maar zelfs dat stadium zou ik eigenlijk liever willen overslaan. Zoiets moet natuurlijk niet door een ondernemer geregeld worden. Dat moeten we collectief doen: de overheid moet dat doen, of een overheidsorganisatie: de openbare bibliotheken. Die zijn al wel bezig, maar volgens mij werken zij toch nog met een model waarbij je afrekent per titel. Dat hoort niet zo te zijn. Uiteindelijk moet het abonnementsgeld worden opgenomen in de belasting, net als het kijk- en luistergeld.
Er waart een geest door Europa, de geest van het boekencommunisme.
Het lijkt me nu net dat dit iets zou kunnen zijn dat door schrijvers en uitgevers wordt geregeld… als de overheid of een NGO als Lira erbij betrokken wordt, is het weer wachten tot de auteur eens mag aanschuiven.
Tja, het probleem is, 'de auteurs' kunnen dat natuurlijk niet regelen – zodra ze het gaan regelen, zijn ze geen auteurs meer, maar uitgevers. En ik neem onmiddellijk aan dat het inderdaad sneller gaat wanneer die uitgevers dat doen. Maar in dit stukje wilde ik nog wat verder vooruit denken. Uiteindelijk zouden die boeken en die muziek enz. als een publieke dienst kunnen worden gezien: je betaalt via de belastingen en als je auteur bent (iedereen kan auteur zijn door te uploaden) wordt ook dat verrekend met je belastingen. Zoiets!
Mooi vooruitdenkende column. Sommige boeken wil ik per se in papieren versie hebben, maar ik schat dat nog hooguit een procent of 10 is. Voor de overige 90 procent is digitaal een vele malen beter alternatief. Een Spotify-model is een interessante gedachte, maar ik vermoed dat de diversiteit van boeken (lengte, moeite, bekendheid auteur) dit model nog even zal bemoeilijken. Om nog maar te zwijgen over de behoudzucht van (sommige) uitgevers en schrijvers – die de inhoud verwarren met de drager.
P.S. Leuk blog dit (ook voor een niet-Neerlandicus)