“Sociaal engagement,” zingt de rapper Pepijn Lanen op zijn nieuwe, afgelopen vrijdag verschenen, ‘mixtape‘ Angst & Walging, “vinkgor”. Er zijn op diezelfde track nog meer zaken die dezelfde kwalificatie krijgen toebedeeld: “stappen zonder flappen” bijvoorbeeld, “gek worden”, “telefoon op vijf procent” en “mensen die zomaar praten”: allemaal even vinkgor.

Lanen – die hier optreedt onder zijn pseudoniem Faberyayo en die vooral bekend is van De Jeugd van Tegenwoordig – vind ik een van de interessantere Nederlandse taalkunstenaars van het moment. Waar de dichters over het algemeen braaf, bedaagd en meisjesachtig schrijven over hoe vreemd de wereld eigenlijk is als je er even bij stilstaat, heeft Lanen inmiddels een oeuvre op zijn naam staan dat de uithoeken van de taal verkent. Hier is de hele mixtape:

Er zit als ik het goed zie ook  een duidelijke ontwikkeling in dat werk.
De doorbraak is van negen jaar geleden, toen De Jeugd van Tegenwoordig kwam met Watskeburt, een en al onbekommerd taalplezier:

A.N.B. Blaauw schreef in 2011 een scriptie over het taalgebruik van De Jeugd waarin ze laat zien dat het spel vooral bestaat uit het combineren van elementen uit heel verschillende werelden. Dat gebeurt zowel op het niveau van het woord (internagellaktisch), als dat van de zin of nog grotere eenheden (Wartaal spacet meer dan Achilles: Wartaal is een van de rappers die aan Achilles verbonden wordt doordat er in spacen een pees verborgen zit). Volgens Lanen wordt De Jeugd sinds die scriptie alom erkend als een groepje ’taalvernieuwers’.

Droef

Op deze nieuwe mixtape is Lanen, inmiddels negen jaar ouder geworden, cynischer, treuriger. Er staan veel minder totaal excentrieke taalkoppelingen op, hij maakt nu meer gebruik van procédés als het in elkaar drukken van woorden en zinnetjes: behalve Vinkgor zijn er ook nummers die Fniedan (‘Camembert daar ben je vies van / je bent een brieman / Fniedan’) en Sniewaar (‘Ik ga lekker (sniewaar), ik ga slecht / Lekker wijf zeg (sniewaar), okay, niet echt’).

Die fragmentjes geven ook meteen enkele van de preoccupaties van de kunstenaar weer: het burgerlijke leven dat maar blijft zuigen (‘Beschouw me even als je oma / We zijn gewoon lekker in je woonkamer’ in het nummer Notenwoud) en vooral de drank. Als ik het goed gehoord heb, worden er geen andere drugs genoemd, maar de alcohol en de kroeg zijn bijna alomtegenwoordig op deze mixtape: ‘Het leven is een kroeg / en ik laat me nat gooien want het is al zo droef’).

Wasabinoten

De taalgevoeligheid begint zich dan ook op een andere manier te uiten. Vroeger was ze zo absurd dat ze eigenlijk nergens naar verwees – behalve, in de verte, misschien naar de taal van de hiphop en naar straattaal –, maar inmiddels zit er vooral een heleboel pastiche en parodie in. Feestjeinmehoofd bestaat vooral uit stemmen die allerlei praatjes te berde brengen die je zoal op een feestje kunt horen.  In Sniewaar staan dat soort teksten nog in metrum:

Ikzelf, hou je bek

In Sonate in D keert Pepijn Lanen zich tegen al dat geklets:

Mooiboys, hou je bek
Twintigers, hou je bek
Dertigers, hou je bek
Paupers, hou je bek
Linkse intellecuelen, hou je bek
Rechtse proleten, hou je bek
Wie nog meer, hou je bek
Mensen, hou je bek
Ikzelf, hou je bek
Hou je alsjeblieft je bek
Je weet niks, waarom praat je?
Scheer je weg van de volwassenmensentafel.

Die volwassenmensentaal, daar is Lanen als ik het goed zie inmiddels kennelijk aan toe. Hij is zelf een dertiger en heeft inmiddels al het een ander gezien: angst & walging.