Onlangs vond ik mezelf op de publieke tribune bij een raadsvergadering in de gemeente Eindhoven. Niet omdat ik zo geïnteresseerd was, zelfs in mijn eigen gemeente heb ik nooit een vergadering bijgewoond, maar mijn vader zou als wethouder beëdigd worden en dat leek me wel bijzonder. Na ellenlange discussies, zoals dat gaat in de politiek, leek de vergadering op zijn einde te lopen. Maar dat was buiten de oppositie gerekend. Deze diende namelijk, om iets van 23:30u. als het niet later was, een motie van afkeuring en wantrouwen in tegen de wethouder sport. Weer een schorsing later, en na het officiële weerwoord van de coalitie, kreeg de wethouder nog even het woord. Zij vertelde dat zolang ze de steun van de raad had, ze niet weg zou lopen voor haar verantwoordelijkheid.

Ik vond dit een wat opmerkelijke uitspraak. Niet alleen omdat ze nog slechts van een minimale meerderheid van de raad steun genoot, maar ook omdat de motie juist bedoeld was om haar tot het tegenovergestelde aan te sporen. De oppositie vond dat ze al geruime tijd slecht werk leverde en ze werd verantwoordelijk gehouden voor de problemen op een dossier, evenals daaruit voortvloeiende problemen zoals een vertrouwensbreuk tussen kiezer en politiek in de gemeente. De opvatting van de oppositie was ongetwijfeld, dat als de wethouder haar verantwoordelijkheid zou nemen, ze zou aftreden. Kortom, de manier om niet weg te lopen voor haar verantwoordelijkheid, zou juist zijn weg te lopen van haar verantwoordelijkheden.

Mijn verwarring lijkt me een gevolg van de ambiguïteit over de betekenis van verantwoordelijkheid: de wethouder en de oppositie hielden er verschillende ideeën op na over wat verantwoordelijkheid hebben, nemen, en dus ervoor weglopen betekent.

Regelmatig zie ik berichten dat organisatie X of politicus Y zijn of haar verantwoordelijkheid moet nemen, maar daarmee is niet gelijk duidelijk wat de bedoeling is.

In de huidige discussie over de Griekse economie, roepen politici als Merkel en Dijsselbloem dat de Griekse regering zijn verantwoordelijkheid moet (leren) nemen. De klacht is dat Griekenland de verantwoordelijkheid voor de economische malaise van zich af probeert te schuiven; zij kunnen er niks aan doen dat het slecht gaat met het land, en als het tot een Grexit en/of een nog zwaardere recessie komt, dan is dat de schuld van de Trojka – of welk eufemisme daar tegenwoordig voor wordt gebruikt. Dat is dus de eerste betekenis van verantwoordelijkheid nemen: wie is er schuldig aan het probleem (volgens mij ontduikt niemand verantwoordelijkheid als er succes geoogst is).

Maar dat is niet de enige betekenis. Zo riep Rutte vorig jaar de Russische premier Poetin op om zijn verantwoordelijkheid te nemen voor de chaos rond de rampplek van MH17. Nou lijkt het me onwaarschijnlijk dat Rutte een diplomatieke rel wilde ontketenen door Poetin als schuldige aan te wijzen voor de ramp of de chaos die daarna heerste. In plaats daarvan verlangde Rutte van Poetin dat hij ervoor zou zorgen dat de rampplek vrij toegankelijk werd voor internationale onderzoeksinstanties. De Russische invloed en belangen bij de rebellen waren niet bepaald geheim, en dus vond Rutte dat Poetin zijn invloed diende te gelden. Dat is dus de tweede betekenis van verantwoordelijkheid nemen: wie moet het probleem oplossen.

In het Eindhovens gemeentehuis stonden deze twee betekenissen tegenover elkaar. Volgens de oppositie was de wethouder schuldig aan de problemen rond een dossier, en als ze haar verantwoordelijkheid zou nemen, zou ze dus opstappen. Volgens die wethouder was het haar verantwoordelijkheid om die problemen op het dossier op te lossen, en om niet weg te lopen voor die verantwoordelijkheid, moest ze dus wel aanblijven.

Het zou misschien handig zijn als we deze tegenstrijdige terminologie – een vluchtige zoekactie op Google leert dat beide twee betekenissen vaak gebruikt worden in het nieuws – zouden ontwarren. Duidelijke communicatie is ongetwijfeld een goede stap bij het herstellen van de vertrouwensbreuk die door de Eindhovense oppositie werd geclaimd. Aan de andere kant is het misschien wel juist erg passend voor de politiek; zolang je je in vage bewoordingen kan uitdrukken kan immers niemand ooit zeggen dat je gelogen hebt. Dat is wellicht een wijze les voor Rutte, dan had hij niet deze week hoeven toegeven dat hij een belofte had gebroken.