Door Leonie Cornips
Het universitaire leven is weer begonnen. Verse studenten dwalen door hun universiteit en stad en proberen zich aan het nieuwe aan te passen, ook in hun manier van spreken. Het woord ‘student’ roept veel stereotyperingen op. Een KNO-arts werkzaam bij het VU Medisch Centrum vertelde dit jaar in de Volkskrant: ‘Ik zie veel stemproblemen bij studerende vrouwen van begin twintig. Ik kan niet bewijzen dat het door het verenigingsleven komt, daar vragen we niet standaard naar, maar het is een herkenbare populatie. Ze zijn hees na het stappen of hebben helemaal geen stem als ze opstaan.’ Auteurs die over het studentenleven in het verleden schreven, typeerden de student als iemand die veel tijd besteedde ‘aan tabak, wijn, aan de jol, maar ook aan het dispuut, doch minder aan de colleges’ of ‘feesten, slempen, vrijen, uitslapen, en tussen de bedrijven door een beetje studeren’.
Voor haar stage aan het Meertens Instituut heeft Tess van der Zanden (Universiteit Leiden) onderzoek verricht naar hoe studenten, die in Leiden lid zijn van de vijf grootste studentenverenigingen (Minerva, Augustinus, SSR, Catena, Quintus), spreken en hoe zij zelf hun manier van spreken omschrijven. Ze heeft in het bijzonder gekeken naar studenten die corpsleden zijn. Minerva is het oudste en meest elitaire studentencorps, telt 1600 leden en is voor iedere student toegankelijk. Dat was vroeger nogal anders omdat de kosten van lidmaatschap voor velen te hoog waren. Minerva staat bekend als een ontmoetingsplaats voor adel en patriciaat omdat leden van het koningshuis – Beatrix en Willem-Alexander – corpslid waren. In 2015 blijkt uit een onderzoek van NRC Handelsbladonder 189 Nederlandse topbestuurders dat nagenoeg een derde van hen lid is geweest van een studentencorps, waaronder velen van Minerva.
Studenten zeggen dat zij onderling stuko spreken dat een afkorting is voor studentikoos. Van Dale omschrijft stuko als: ‘zoals past bij of op de wijze van (echte) studenten, (gewild) ongedwongen, los’. Studenten laten Tess in hun antwoorden op haar schriftelijke vragenlijst weten dat zij graag afkortingen gebruiken zoals afstubo ‘afstudeerborrel’, AVG ‘maaltijd met Aardappel, Vlees en Groente’, biba ‘bitterbal’, kwarrel ‘kwalitatieve scharrel’, prela ‘pre-relatie periode, bijna relatie’ en VVV ‘Vriendin Van Vroeger’. Een kwarrel is iemand van wie je meer wil dan seks alleen maar nog net geen relatie.
De studenten informeren Tess ook dat een aantal woorden een nieuwe betekenis heeft gekregen. Regelen betekent ‘met iemand zoenen of seks hebben’; opschalen ‘keihard zuipen’; thuisthuis is het ouderlijk huis; als je uitbrakt dan doe je na een avond drinken net zo lang niets totdat je weer aanspreekbaar bent, en als je gnerkt – dat geek, nerd en dork combineert – dan ben je iemand die om zijn eigen gemene grapjes lacht. Een half 6je verwijst naar twee mensen die het aan het eind van de avond in beschonken toestand met elkaar doen.
Het effect van zo’n vragenlijst is duidelijk: studenten noteren de meest spectaculaire woorden; het liefst de woorden die met eten, drinken en seks te maken hebben. Maar uit de urenlange opnames die Tess en studenten van elkaar gemaakt hebben, blijkt dat deze woorden in hun conversaties sporadisch voorkomen. Wat de opnamen wel laten horen, is dat de corpsleden van Minerva, en dan vooral de prominente studenten die veel aan commissies doen en activiteiten organiseren, een ‘r’ spreken die zowel op de Gooise als de Leidse ‘r’ lijkt, een woord als ‘mooi’ ook als ‘meui’ uitspreken en ‘ofzo’ als ‘ofzouw’.
In de interviews zeggen de corpsstudenten dat ze – in hun ogen – elitaire en dure woorden gebruiken zoals affiniteit en acceptatie of woorden uit het Engels als in ‘dat maakt sense’ en ‘pretty good geregeld’ maar deze voor het ironisch effect afwisselen met woorden die zij met jongeren uit de volksbuurten associëren zoals ‘yo what the fuck’, ‘jullie shit’ en ‘gewoon fucking irritant’. Hoewel ze zelf vooral overdreven en bekakt spreken om zo een hogere sociale status te verwerven, zijn ze ondertussen gefascineerd door de spraak van jongeren onderaan de maatschappelijke ladder en die proberen ze te imiteren. Of ze daarin succesvol zijn, is maar de vraag.
Dat 'ofzouw' maakt me nieuwsgierig naar hoe ze andere klinkers uitspreken. Kunnen we daar iets over te weten komen?