President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (17/60)
Door Marc van Oostendorp
Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 17. <blendle>
Misschien zijn wij wel kikkers. Misschien wordt het water van de taal wel langzaam opgewarmd zonder dat wij het merken, waarbij de Nederlandse temperatuur een koele is en de Engelse een kokend hete.
Het gaat goed met de Nederlandse taal: er worden romans in geschreven (en becommentarieerd), er worden podcasts en vlogs in gemaakt, er wordt naar hartelust in gekwaakt. Maar een van de interessante verschijnselen van onze tijd is dat beetje bij beetje, woord voor woord, er steeds meer Engels in komt. Er komt misschien een dag dat we zeggen: het water is nu toch echt wel warm geworden.
Wrak
De Amsterdamse socioloog Abram de Swaan heeft weleens tegen me gezegd dat je eigenlijk een dijkwacht wil hebben voor het Nederlands: iemand die af en toe systematisch verschillende punten in de dijk naloopt om te kijken of er significante verzwakking opgetreden is. Er is geen enkele reden tot zorg, maar je wil het wel in de gaten houden. (Al is het maar uit wetenschappelijke interesse.)
In aflevering 15 had Van der Heijden het al over seatbelts in plaats van over (veiligheids)gordels, of zoals de KLM zegt tijdens de veiligheidsinstructies: stoelriemen. Ik zie niet dat er een speciale reden was voor het gebruik van het Engelse woord, er was weinig aanleiding om bij het beschrijven van een vliegtuigwrak extra een internationale sfeer te willen oproepen. Voor Van der Heijden is seatbelts kennelijk de gewone manier van praten.
Korreltje
Vandaag geldt het nog wat sterker met gloomy atmosphere. Ik kan geen specifieke reden bedenken waarom de schrijver hier teruggrijpt op het Engels. Ik kan in ieder geval niet vinden dat gloomy atmosphere andere of specifiekere associaties oproept dan naargeestige sfeer. Misschien dat er benadrukt moest worden wat een schrijver van internationale of cinematografische allure Patrick Haandrikman is, maar behalve dat hij met Wei Wei wordt vergeleken, worden daar toch ook weinig aanwijzingen voor gegeven. De man wordt hier toch vooral op een wanhopige manier licht bespot.
Ook hier krijg je dus de indruk dat dit de gewone manier is voor Van der Heijden om deze sfeer te benoemen. De temperatuur van het water is weer een honderdduizendste graad gestegen, een korreltje dijkzand is vochtig geworden. Interessant!
De A-index van vandaag is 8,12 (bovengemiddeld)
De schrijver zal wel dikwijls met het Engels in aanraking komen, dan gebeuren dit soort dingen. Zelf kom ik (door mijn werk) veel meer met Duits in aanraking dan met Engels, wat er soms toe kan leiden dat een Duits woord of een Duitse uitdrukking, al dan niet letterlijk vertaald, eerder in me opkomt dan het Nederlandse equivalent. Dan zeg ik bijvoorbeeld: “dat woord is anders al in de middeleeuwen belegd” (< belegt). Maar het is mijn werk als tekstschrijver, en je zou toch ook zeggen het werk van Van der Heijden als romanschrijver, om dergelijke stijlfouten te vermijden. Zo bezien zegt het dus nog iets anders: Van der Heijden beschouwt deze anglicismen zelfs al niet meer als slordigheden, ze zijn volkomen zijn bedoeling.