Het is een deel van mijn werk om het te observeren, maar het blijft ook verbazen: dat taal voortdurend verandert, en niet op een abstracte manier, maar vlak onder onze ogen. En het helpt dan helemaal om een achtjarige in huis te hebben, die van alles meeneemt.
- Kun je stoppen met dat liedje te zingen?
Wanneer is het in het Nederlands gekomen? Een methodologisch probleem is dat ik de afgelopen decennia niet systematisch het taalgebruik van achtjarigen heb bestudeerd. Een ander probleem is dat het heel lastig zoeken is naar deze vorm van ‘kun je stoppen’ zonder dat je data meteen ernstig vervuild wordt door allerlei ander gebruik (van ‘hoe kun je stoppen met op je nagels bijten’ tot ‘kun je stoppen met roken zonder aan te komen’). Dit kun je stoppen is op geen enkele manier een vraag, al heeft het nog wel een intonatie die eraan doet denken. Het is een bevel.
Ik weet alleen dat ik dat als kind nooit heb gezegd, en dat niet omdat ik niet af en toe wilde dat mijn vader of iemand ergens mee stopte. Maar dan zei ik ‘Hou op met dat liedje!’ en dan afhankelijk van mijn gesprekspartner ‘alsjeblieft’ erachter.
is dit een taalverandering? De zin was honderd jaar geleden al grammaticaal, en zo’n indirecte manier om iets te verzoeken via een vraag die letterlijk alleen vraagt naar iemands mogelijkheden om te stoppen is een klassiek voorbeeld van hoe mensen met taal omgaan. Maar hier is meer aan de hand, het is een formule aan het worden. Ik hoor het ook andere kinderen zeggen, en het zou me niet verrassen als ook sommige volwassenen het zeggen.
Het is ook gerelateerd aan ‘kunnen we stoppen met’ dat gemakkelijker te vinden is op betrekkelijk jonge websites als Kek Mama (‘Kunnen we stoppen met het woord kunstvoeding?‘) en OneWorld (‘Kunnen we stoppen met het woord duurzaam?‘)
Het is een raadselachtig soort verandering. En ja, een soortgelijke constructie vind je in het Engels (‘Can we /you stop’?), maar dat zegt op zichzelf niet veel. Want waarom is nu precies deze constructie overgenomen? Waar komt dat vandaan? Wat is het in de cultuur dat hier een gat is gevonden, een taalhandeling – mensen verzoeken om ergens mee op te houden – die we liever op een andere manier, een Engelse, uitvoeren?
Misschien is het dat dit soort verzoeken zo ongeveer de alleronaangenaamste zijn die er bestaan: naarder dan iemand vragen iets te doen is om vragen iets niet langer te doen. Het geeft aan dat je iemands gedrag tot nu toe afkeurt. En misschien wil het geval dat zulke ergernissen – het gaat in alle voorbeelden ook nog om op het oog betrekkelijk kleine ongemakken – nu meer geuit worden dan nu. Daar is dan een bijzondere, nieuwe, vorm van omslachtigheid voor nodig.
Ik denk dat er een aantal nieuwe neuronen connecties worden gemaakt en, hoe meer elektrische “ladingentjes” eropaf schieten hoe belangrijker deze worden voor de taalculturele evolutie. Zoals deze: (…) nu meer geuit worden dan nu.
Ik heb twee kinderen van 9 en dus ik hoor dit dwingende verzoek ook met enige regelmaat voorbij komen. Naar mijn idee komt het door een bepaalde opvoedingsstijl. Veel ouders zijn van mening dat het niet goed is om bijvoorbeeld “Nee” tegen hun kind te zeggen of in dit geval te zeggen dat ze ergens mee moeten ophouden. Met het verzoek “Kun je daarmee stoppen?” maken ze het kind duidelijk dat ze graag zouden willen dat ze met iets ophouden, zonder dat ze het kind een bevel toeblaffen. Het verbaast me dan ook niks dat dergelijke taal op websites als Kek Mama opduiken.
Al sou lange ik leave höyr ik disse bevel-as-vråge in Twente. “Wo’j lüsteren?” “Wo’j eaven normaal doon?” Niks niejs dus.
Maar dat is toch wat anders? ‘Wil je luisteren?’
Mijn vingertoppen doen vaak niet wat ik wil. Dat is vaak zo. Ik ben dan acheraf verdrietig. Hier moet staan:… Ik denk dat neuronen nieuwe connecties maken enz… of…of.
Toch kun je dit door opvoeding niet tegenhouden.
Ik kan dit niet onderbouwen, maar mij lijkt dit een gevolg van het meer en meer verdwijnen van bepaalde beleefdheidsvormen en dan vooral in jeugdtaal.
Het woordje “zou” heeft zo al een tamelijk ouderwetse klank gekregen.
Voor kinderen lijkt “Zou je daar alsjeblieft mee willen stoppen?!” bovendien zozeer op ouder- of lerarentaal, dat ze het zelf niet willen zeggen. Dus moest er een nieuwe manier worden gevonden die “cooler” klinkt.
“Wil je stoppen?” lijkt teveel op een echte vraag, dus werd het “Kun je stoppen?”, wat eerder een uitdaging is. Als de toegesprokene die uitdaging accepteert, moet hij/zij wel stoppen …
Voor mij is “Kun je stoppen met dit liedje te zingen?” helemaal niet nieuw. In Vlaanderen hoor ik dergelijke vormen van een ‘vriendelijk’ bevel al vele decennia. Ik hoor het ook véél vaker dan een bruut bevel als “Stop met zingen! ” Ook begrijp ik helemaal niet wat leeftijd daarmee te maken heeft.