Tot en met 31 december publiceert Neerlandistiek iedere dag een beschouwing over de Duitse en Engelse vertaling van De avonden van Reve.

De avonden in vertaling (8)

Adelaar, de schoonvader van Frits’ broer Joop, beschikt over alle wijsheid die de ether binnenkomt. De man komt de deur bijna niet uit, maar is van bijna alles op de hoogte. Dat vertelt Frits vol bewondering aan zijn broer. ‘Een gekortwiekte ziel’, noemt hij Joops schoonvader. In Jürgen Hillners vertaling wordt dat:

‘Eine Seele mit gestutzten Flügeln.’

En bij Sam Garrett:

‘A soul that has had its wings clipped.’

De vleugels in beide vertalingen maken van Adelaar een onmachtige engel, een machtige vogel die niet kan vliegen. Hij heeft wel een geheim wapen: ‘Hij heeft hard en zacht op zijn schoot.’ Met de zelf geknutselde afstandsbediening voor de volumeknop van de radio kan Adelaar bepalen welke radiouitzending hij wil beluisteren.

Hillner cursiveert de pars pro toto, waardoor hij nauwkeuriger lijkt dan bij Reve: ,,Auf dem Schoß hat er laut und leise.’’ De Duitse vertaler verraadt daarmee de betekenis van de beeldspraak al, net als bij Untertitelvorleser in hoofdstuk zes, terwijl uit Frits’ uitleg nog moet blijken wat hij bedoelt.

Groene weiden

In het achtste hoofdstuk mijdt Garrett het n-woord door van De groene weiden, een Amerikaanse film uit 1936, ‘that race film’ te maken, een film over raciale kwesties. Hillner neemt Reves term letterlijk over. Hoewel ik me Garretts keuze kan voorstellen, is hij niet consequent. In hoodstuk vijf koos hij immers voor de uitdrukking ‘to call a spade a spade’ als vertaling voor ‘de dingen bij de naam noemen’, hoewel spade tegenwoordig een racistische bijklank heeft. (Daar wees lezer Jacob Boas me op.) Die racistische bijklankt past ook goed bij Frits’ eugenetische tirade in hoofdstuk zes en latere racistische en discriminerende uitspraken van Reve.