De gewone margriet (Leucanthemum vulgare) is een vaste plant uit de composietenfamilie (Asteraceae). Hij wordt bij ons vooral of zelfs alleen maar gekweekt en gehouden om zijn uiterlijk. Hij is er alleen voor de sier. Daar dankt ie ook z’n naam aan, want ’t woord margriet betekent ‘parel’.

Dat woord komt oorspronkelijk uit ’t Perzisch (marvārīt). ’t Heeft een lange weg afgelegd en is via ’t Grieks (margarī́tēs), ’t Latijn (margarīta) en ’t Frans (marguerite) in ’t Nederlands terechtgekomen. Letterlijk betekent margriet dus ‘parelbloem’. De Latijnse naam, Leucanthemum, is afgeleid van het Oudgriekse ‘leukos’ (wit) en ‘anthemon’ (bloem), wat verwijst naar de witte bloemblaadjes.

Margriet is de meest voorkomende naam in ’t Nederlandse taalgebied. Hij komt ook overal voor, van Groningen tot en met West-Vlaanderen. Nummer twee is Sint Jansbloem. De margriet wordt zo genoemd omdat ie bloeit op de feestdag van Sint Jan de Doper, dat is 24 juni. Dit benoemingsmotief, de feestdag van een heilige, komt heel veel voor.

In West- en Oost-Vlaanderen heet ie Sint Pietersbloem naar de heilige Petrus, wiens feestdag valt op 29 juni, en dan bloeit de margriet dus ook. Ook Dodonaeus noemt deze naam. Dodonaeus, die ik al zo vaak genoemd heb, heette van huis uit Rembert Dodoens, maar is vooral bekend onder zijn gelatiniseerde naam Rembertus Dodonaeus.

Hij was plantkundige en arts. In 1541 werd hij stadsgeneesheer in z’n geboorteplaats Mechelen; daarna was hij van 1575 tot 1578 de keizerlijke lijfarts te Wenen. Dodonaeus is van grote betekenis vanwege zijn Cruydeboeck, dat in 1554 gepubliceerd werd en dat daarna vele malen herdrukt is.

Nog een naam die met de tijd van ’t jaar verband houdt, is pinksterbloem. Maar hier stuiten we op een verschijnsel dat we al vaker gezien hebben. De margriet is namelijk niet de enige bloem die pinksterbloem heet. Ook de cardamine pratensis met zijn lila bloemen wordt pinksterbloem genoemd en dat zowat in ’t hele Nederlandse taalgebied.

Datzelfde zien we trouwens ook bij de overige namen voor de margriet. Ze zijn geen van alle exclusief, want ze worden aan meerdere planten gegeven. Dat is ’t geval bij paardbloem, gansbloem, koe-oog, kamille en madelief. Die bloemen vertonen allemaal een bepaalde overeenkomst met de margriet, zoals kleur en vorm. Die overeenkomsten lijken soms niet zo groot, maar onze voorouders namen ’t wat ’t onderscheid tussen bloemen en planten betreft niet zo nauw.   

In de oude Griekse en Romeinse tijd werd de margriet gebruikt voor decoratie, maar ook voor medicinale doeleinden. Hij speelt zelfs een belangrijke rol in de traditionele geneeskunde. Zo staat de margriet erom bekend dat de oliën uit de bloemen ontstekingsremmende eigenschappen hebben. Daardoor werd de margriet aangewend bij verschillende aandoeningen, als spierpijn en artritis.

De bladeren van de margriet werden gebruikt om koorts en hoofdpijn tegen te gaan. En als diureticum, als middel om vochtophoping in het lichaam tegen te gaan. Dat is nog een overeenkomst met de paardebloem. De margriet heeft wel iets van een wonderplant want hij stimuleerde de eetlust, bevorderde de spijsvertering en vergemakkelijkte de ademhaling. Een echte zorgverlener dus.

Er is nog een heel ander woord Margriet, de vrouwelijke persoonsnaam. De twee woorden houden geen verband met elkaar, maar de etymologie van de vrouwennaam is wel dezelfde als die van de bloemennaam, ook dit Margriet betekent ‘parel’.   

In de vorm Margaretha was de naam populair in de middeleeuwen en de eeuwen erna, mede dankzij heiligen en koninklijke families. De bekendste is wel Margaretha van Parma (1522 – 1586), die van 1559 tot 1567 namens haar halfbroer Filips II landvoogdes was over de Nederlanden.

Ook onder ’t gewone volk werd de naam veel gebruikt maar dan in de Nederlandse vorm Margriet. Later nam dat gebruik af tot bijna nul. Maar toen kwam daar middenin de oorlog de geboorte van prinses Margriet, in 1943. En die zorgde voor een enorme opleving van de naam Margriet; zie onderstaand grafiekje.

Die populariteit nam daarna weer af, met een korte opleving rond 1968. Wat daar de oorzaak van is, weet ik niet. Misschien door ’t liedje Margarita, Margaro van Mikis Theodorakis, uit dat jaar. Tegenwoordig worden nog maar weinig meisjes Margriet genoemd. In 2017 waren dat er zes.

Persoonsnamen zijn nu eenmaal aan mode onderhevig. Kijk ook maar naar de voornamen die kinderen tegenwoordig krijgen.

Dit stukje verscheen eerder in de Nieuwsbrief van Volkstuinvereniging ‘Nut en Genoegen’, Zaandam, januari 2026