Door Marc van Oostendorp Dat Nederland eeuwenlang een wereldmacht was, die er niet voor terugdeinsde om vreemde volkeren te onderwerpen, vaak met geweld – menselijkerwijs is het een gruwelijk feit, evenals het feit dat die vele zwarte bladzijden in onze geschiedenis nauwelijks bediscussieerd zijn. Maar wetenschappelijk is het, hoe naar dat ook klinkt, interessant. Het biedt … [Lees meer...] overKolonialisme in het dagelijks leven
Goed voornemen: naar meer lezingen gaan
Door Marc van Oostendorp Terwijl jullie in je huisje in Center Parksbezig waren nog snel wat A-artikelen te schrijven om op je CV te kunnen zetten, publiceerde Yves T'Sjoen een hartekreet in Knack, waarin hij zich erover beklaagde dat hij bij zijn collega-letterkundigen steeds meer ambitie ziet, en steeds minder nieuwsgierigheid; steeds meer belangstelling in 'randfenomenen … [Lees meer...] overGoed voornemen: naar meer lezingen gaan
Dat za’k morgen doen
Door Marc van Oostendorp Waarom hoor je wel zeggen 'dat za'k niet doen', maar nooit 'dan va'k om'? Omdat jullie het nieuwe jaar niet in kunnen zonder mijn antwoord op deze prangende vraag, beantwoord ik hem in mijn zondagochtendminicollege. … [Lees meer...] overDat za’k morgen doen
Dat mijn blik blijft boeien
Een geschiedenis van het Nederlands in 196 sonnetten (104) Het Nederlandse sonnet bestaat 451 jaar. Hoe is het de taal in die tijd vergaan? Ergens moet er een rusthuis zijn voor net niet helemaal volmaakte sonnetten. Gedichten die je als lezer bijna meeslepen en ontroeren. Als er maar niet de rare stoplap in had gezeten! Hoe mooi en klassiek had Slapend kind kunnen zijn … [Lees meer...] overDat mijn blik blijft boeien
Suffixsonnet: –gewijs
Door Marc van Oostendorp Een suffix is een onderstam van taal: Een woord waarvan betekenis en vorm Zijn afgesleten in de eeuwige storm Der tijd. Van 't woord bleef slechts een kaal Onooglijk stompje waarop je met vlijt En met morfologische instrumenten Zorgvuldig 'n ander woord zou kunnen enten Dat dan weer zelf mag strijden met de tijd. Soms is een onderstam best … [Lees meer...] overSuffixsonnet: –gewijs
Suffixsonnet: –iteit
Door Marc van Oostendorp Sommige woorden – zeg, eenvoudigheid – Zijn simpel, saai, en strak. Niets aan te snappen. Andere woorden zijn gestolde grappen Dat geldt bijvoorbeeld voor de stommiteit. De woorden op -iteit zijn meest Romaans; hun bases ook: frivool, absurd of raar. Die woorden hebben we dus kant en klaar Geleend uit Frans, Latijn of Italiaans. Zo … [Lees meer...] overSuffixsonnet: –iteit
Suffixsonnet: adjectivaal –ig
Door Marc van Oostendorp Hoe moet een morfoloog zijn werk toch doen? Het is wat men ook zegt echt niet vanzelfsprekend Wat of een suffix nu precies betekent. Bijvoorbeeld: groenig is een vorm van groen En je kunt zeggen dat -ig nuanceert. Zo gaat het vaak als 't aan een adjectief Gehecht wordt. Lievig is een beetje lief Maar bij een nomen gaat 't dan … [Lees meer...] overSuffixsonnet: adjectivaal –ig
Suffixsonnet: –schap
Door Marc van Oostendorp Het broederschap: het leven in abdijen In ziekenhuizen, op de ambulance. De broederschap (fraternité in 't Frans): Ideaal voor gelijken en voor vrijen. Het -schap met de hecht zich bij allerlei Woorden en woordsoorten aan de rand: Van eigen eigenschap, blijdschap van blij, Van weten wetenschap, landschap van land. Hoewel het Nederlands … [Lees meer...] overSuffixsonnet: –schap
Suffix-sonnet: werkwoordelijk –ig
Door Marc van Oostendorp Wanneer je iemand van iets wilt voorzien - Van pijn, van kruis, van einden of van stenen - Houd krachtig in gedachten dat misschien Het suffix -ig zich voor zoiets laat lenen. Want wie een ander pijnigt geeft hem pijn En wie hem kruisigt, geeft hem houten balken, Wie eindigen wil vindt het einde fijn Gestenigd worden is stenen … [Lees meer...] overSuffix-sonnet: werkwoordelijk –ig
450 maal Roodkapje
Door Marc van Oostendorp Onlangs promoveerde Folgert Karsdorp op een proefschrift waarin hij analyseerde hoe volksverhalen zoals sprookjes mondeling worden overgedragen, en hoe die sprookjes daarbij veranderde. Ik sprak in deze video met Folgert over de 450 versies van Roodkapje die er in omloop zijn en waarom het zin heeft die versies met de computer te analyseren. … [Lees meer...] over450 maal Roodkapje
De sappige applen glansen
Een geschiedenis van het Nederlands in 196 sonnetten (103) Het Nederlandse sonnet bestaat 451 jaar. Hoe is het de taal in die tijd vergaan? Geen fijner seizoen dan de herfst. Het hele voorjaar en de hele zomer hebben we te maken gehad met overdreven gekwinkeleer van vogels, het rumoer van overvolle terrassen en het geschreeuw van voetballers. Maar dan komt de herfst, … [Lees meer...] overDe sappige applen glansen
Decennia leeservaring afsteken
Door Marc van Oostendorp Ik heb het altijd wonderlijk gevonden als mensen werden geprezen omdat ze zulke 'goede lezers' zijn. Lezen lijkt me in de eerste plaats net zo min als kaas eten of wijn drinken een wedstrijd; het is iets dat je doet omdat het fijn is, niet omdat je er zo goed in bent of er beter in wil worden. De enige die profiteert van goed lezen, ben je zelf; en wat … [Lees meer...] overDecennia leeservaring afsteken
Een gezellige collegiale sfeer
De verleden tijd van lijken komt ter sprake in ons feuilleton De verleden tijd van lijken. Door Marc van Oostendorp "En dan kunnen we hiermee ook punt twee afsluiten!" constateerde Wouter tevreden. "Een lekker korte vergadering. Tenzij iemand natuurlijk los wil barsten bij wvttk. Sophie?" "Ja. Kunnen die vergaderingen niet helemaal worden afgeschaft?" vroeg … [Lees meer...] overEen gezellige collegiale sfeer
En maar schommelen en maar kijken
Door Marc van Oostendorp Zolang de wereld nog niet vergaan is, zullen er hopelijk studies verschijnen zoals die Hans Broekhuis en Norbert Corver een tijdje geleden op Internet zetten: studies waarin een kleine, alledaagse constructie zorgvuldig wordt nageplozen. Broekhuis en Corver geven allerlei voorbeelden, en slagen er dan ook nog in net te doen of Annie M.G. Schmidt en … [Lees meer...] overEn maar schommelen en maar kijken
Minderheidstalenbeleid en latent racisme
Door Marc van Oostendorp "Waarom lijkt iedereen in Holland (...) te geloven dat Fries een aparte taal is," zei minister Plasterk ongeveer tien jaar geleden in een column in Buitenhof, "terwijl er in Amsterdam meer mensen zijn die Turks spreken dan in Leeuwarden die Fries spreken? Zou dat latent racisme zijn?" De column was verder vooral wat ironisch over de Friezen en hun … [Lees meer...] overMinderheidstalenbeleid en latent racisme
Gebaren als de bron van taal
Door Marc van Oostendorp Taal is een paraplu. De boodschap komt meestal als een ingevouwen staaf van klanken op je trommelvliezen bonzen, maar zodra hij binnen in je hersenpan is, wordt hij uitgevouwen tot een meerdimensionaal object. De Amerikaanse taalkundige Charles Hockett introduceerde eind jaren vijftig een begrip dat soms dubbele articulatie (double … [Lees meer...] overGebaren als de bron van taal
Vol melodie en meening
Een geschiedenis van het Nederlands in 196 sonnetten (102) Het Nederlandse sonnet bestaat 451 jaar. Hoe is het de taal in die tijd vergaan? Er zijn algoritmes die, puur door letters, woorden en constructies te tellen, kunnen bepalen of een tekst door een man of een vrouw geschreven is. Wat is die gemeten 'mannelijkheid' of 'vrouwelijkheid'? We kunnen toch moeilijk … [Lees meer...] overVol melodie en meening
Alles waar te voor staat
Door Marc van Oostendorp Ik heb mezelf gisteren op een dagje Brussel getrakteerd en daar hoorde ik onder andere een lezing van de promovenda Cora Pots en ik wist: alles is nog niet verloren. De lezing ging over een grammaticaal verschijnsel waarnaar al heel veel onderzoek is gedaan, maar Cora wist er toch weer een aspect uit te lichten waar ik nog nooit over had nagedacht en … [Lees meer...] overAlles waar te voor staat
Bloggen is niet mijn werk
Door Marc van Oostendorp Bloggen is terugkijken. Ik schrijf al twintig jaar voor Neder-L en Neerlandistiek en vandaag is het precies vijf jaar geleden dat ik begon bijna iedere dag te schrijven. Inmiddels heb ik hier ongeveer 1800 stukjes geschreven. Dat zijn meer dan een half miljoen woorden. Mensen gaan dan denken dat je een soort expert bent en je uitnodigen om aan … [Lees meer...] overBloggen is niet mijn werk
EFFECTIVITEIT?
Er wordt een socialemedia-analysepakket aangeschaft in ons managersfeuilleton De verleden tijd van lijken. Door Marc van Oostendorp "Ja, dames en heren," zei Wouter, terwijl hij om zich heen keek . "We openen de vergadering, en tot mijn genoegen – ik weet niet hoe het met jullie is, maar ik heb zó'n hekel aan vergaderingen! Affijn, het moet nu eenmaal! – hebben … [Lees meer...] overEFFECTIVITEIT?
Het laatste restje poëtische vorm
Door Marc van Oostendorp Wat maakt een gedicht tot een gedicht? Misschien, zegt de Britse hoogleraar Richard Andrews in zijn nieuwe boek A Prosody of Free Verse, dat het uit regels bestaat. Zoals de titel van het boek al zegt, gaat het Andrews vooral om het vrije vers. Daarin vind je per definitie geen vast aantal lettergrepen en geen regelmatige afwisseling van beklemtoonde … [Lees meer...] overHet laatste restje poëtische vorm
Wetenschapscommunicatie en hypertekst
Door Marc van Oostendorp Het aardige van schrijven op het internet is dat je individuele probleem soms ineens kon leiden tot een discussie. Je vindt een beetje A, maar eigenlijk ook een beetje B. Om enige helderheid in je hoofd te krijgen, schrijf je een betoog voor A, zodat andere mensen dan op hun beurt vol vuur naar voren brengen dat B. Dat helpt, echt. Ik snap niet … [Lees meer...] overWetenschapscommunicatie en hypertekst
HB: DE FLM
Door Marc van Oostendorp Afgelopen vrijdag nam Hans Bennis afscheid als directeur van het Meertens Instituut. Ter gelegenheid daarvan maakten Femke Niehof en ik een korte documentaire over hem: HB, met medewerking van veel bekende taalkundigen en neerlandici zoals Geert Booij, Marjo van Koppen, Frits van Oostrom en Gertjan Postma. De film is natuurlijk ook interessant voor … [Lees meer...] overHB: DE FLM
‘k Ruk aan ’t raampje
Een geschiedenis van het Nederlands in 196 sonnetten (101) Het Nederlandse sonnet bestaat 451 jaar. Hoe is het de taal in die tijd vergaan? Door Marc van Oostendorp Ik heb nooit een goede verklaring gevonden waarom melancholie soms fijn is. Waarom lees je een treurig gedicht van iemand die zegt dat ze het allemaal niet meer uithoudt? Omdat het een prettig gevoel … [Lees meer...] over‘k Ruk aan ’t raampje
Byebye, baas Bennis
Door Marc van Oostendorp Door alle opgetogenheid die er alom op Twitter heerst over het feit dat Hans Bennis de nieuwe algemeen secretaris van de Nederlandse Taalunie wordt, zou je bijna vergeten dat er ook treuriger nieuws te melden is over Bennis: dat hij vanavond afscheid neemt van het Meertens Instituut (en volgende week middels een afscheidscollege aan de UvA van zijn … [Lees meer...] overByebye, baas Bennis
