Verhalen van Anton Valens (1964-2021) Na het overlijden vorig jaar van de schrijver Anton Valens (57) ben ik op grond van enkele necrologieën en aanbevelingen in schrijverskringen met een inhaalslag begonnen. Inmiddels heb ik vier boeken van Valens gelezen. Een ontdekking. In tegenstelling tot veel andere schrijvers ligt in zijn werk het accent niet bij hem zelf, maar … [Lees meer...] overSociaal pedagogisch biograaf
Artikel
Lieke Marsman kleuren
Lieke Marsman voor de klas (8) Lieke Marsman schrijft bijzonder klankrijke gedichten. Neem het nieuwjaarsgedicht Een nieuwer jaar dat ze maandag in NRC Handelsblad liet afdrukken: alle klinkerklanken die het Nederlands kent, komen erin voor, en dat in een bepaald patroon. Je kunt dat gemakkelijk laten zien. Geef iedere klinkerklank – het Nederlands heeft er zestien, ik … [Lees meer...] overLieke Marsman kleuren
De tobberige Opstand
Wat ze mij nooit verteld hadden over de Tachtigjarige Oorlog: wat een gedoe het was. Het wordt overduidelijk uit de biografie die René van Stipriaan over dé man van de Nederlandse Opstand die het begin van die oorlog vormde: De zwijger. Het leven van Willem van Oranje. Toen Willem nog een jongen was, leek het allemaal nog zo mooi. Hij behoorde tot een tak van de … [Lees meer...] overDe tobberige Opstand
‘Joncker Jan uut den Vergiere’ : capittel 15
Een schone ende ghenoechelijcke historie vanjoncker Jan uut den Vergiere, zoals gedrukt door Harman Janszoon Mullerte Amsterdam omstreeks 1590. Kritische editie van het unieke exemplaar: Göttingen, Niedersächsische Staats- und Universitätsbibliothek, sign. 8 FAB X, 132 RARA bezorgd door Willem Kuiper en Inge Van Outryve, Amsterdam 2021-2022 Capittel 15 Alle eerder verschenen … [Lees meer...] over‘Joncker Jan uut den Vergiere’ : capittel 15
Is Sara Burgerharts belager een womanizer of een serieverkrachter?
Net als Jos Noorman las ik onlangs de nieuwe uitgave van Tonnus Oosterhoffs hertaling van De historie van mejuffrouw Sara Burgerhart (Neerlandistiek, 2 januari 2022). En net als Marc van Oostendorp ervoer ik door Oosterhoffs voortreffelijke hertaling in hedendaags Nederlands minder afstand tot de tekst dan bij het lezen van het … [Lees meer...] overIs Sara Burgerharts belager een womanizer of een serieverkrachter?
Etymologica: teers ‘balk, penis’
Het Nederlands kent zowel teers als taars, beide met de betekenissen ‘balk, dikke stok’ en ‘penis’ (en afgeleid daarvan ‘domme kerel’). De afwisseling tussen ee en aa wijst erop dat het oorspronkelijke woord teers was, waarvan de ee voor een r plus dentale medeklinker vooral in het Zuid-Hollands en Utrechts tot aa werd, zoals in haard, aarde, paars en andere woorden. Inderdaad … [Lees meer...] overEtymologica: teers ‘balk, penis’
Ik denk dat niemand op deze wereld ooit zo lang tegen een piemel heeft geblazen
Seks in recente Nederlandse romans, 1: De dood in Taormina (Arnon Grunberg) Schrijvers & piemels is een van de populairste Nederlandse Instagram-accounts over literatuur: het bevat fragmenten uit boeken waarin het mannelijk lid een belangrijke rol speelt. Er blijkt dat je heel veel boeken kunt citeren als je dit filter hanteert. Seks is vermoedelijk de populairste … [Lees meer...] overIk denk dat niemand op deze wereld ooit zo lang tegen een piemel heeft geblazen
Razend geil op Sara
Recensie: Betje Wolff & Aagje Deken – Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart (hertaald door Tonnus Oosterhoff) Dankzij de frisse hertaling van Tonnus Oosterhoff kan nu iedereen ontdekken hoe boeiend de Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart nog steeds is. Sara Burgerhart werd voor het eerst gepubliceerd in 1782. Het onafscheidelijke schrijversduo Elisabeth Wolff … [Lees meer...] overRazend geil op Sara
‘Joncker Jan uut den Vergiere’ : capittel 14
Een schone ende ghenoechelijcke historie vanjoncker Jan uut den Vergiere, zoals gedrukt door Harman Janszoon Mullerte Amsterdam omstreeks 1590. Kritische editie van het unieke exemplaar: Göttingen, Niedersächsische Staats- und Universitätsbibliothek, sign. 8 FAB X, 132 RARA bezorgd door Willem Kuiper en Inge Van Outryve, Amsterdam 2021-2022 Capittel 14 Alle eerder verschenen … [Lees meer...] over‘Joncker Jan uut den Vergiere’ : capittel 14
Van Wortel Bach Live tot Even tot hier
Eind jaren '80 waren de goedkoopste kaartjes voor de Stadsschouwburg in Groningen 5 gulden, en bezocht ik alles op cabaretgebied dat er geprogrammeerd werd. Eén van die voorstellingen was Wortel Bach Live van Hans Liberg. Over deze nonsens-titel maakte Liberg tijdens zijn show één keer een halve grap: "zoals de titel al doet vermoeden …" De zaal begon te lachen: het was evident … [Lees meer...] overVan Wortel Bach Live tot Even tot hier
‘Het gaat slecht, verder gaat het goed’
Synchroon De avonden lezen met leerlingen en collega’s (1) Moet je 22 december om kwart voor zes opstaan als je De avonden real time wilt lezen? Die vraag stelt een van de leden van de leesclub van Het Drachtster Lyceum op de avond van 21 december. Op 22 december beginnen we met het lezen van Gerard Reves debuutroman, een hoofdstuk per dag. Omdat de vertelde tijd in een … [Lees meer...] over‘Het gaat slecht, verder gaat het goed’
Dood van een ansichtkaartenverzamelaar
Als ik één belangstelling heb waarvan ik weet dat die niet zo serieus genomen wordt, dan is dat die voor het Esperanto: een mislukt taalexperiment van naïeve dromers. Iets vagelijks links dat past in het rijtje van pacifisme, feminisme en vegetarisme, behalve dat die laatste inmiddels juist weer populairder worden. Een fascinerende nieuwe geschiedenis van het Esperanto, … [Lees meer...] overDood van een ansichtkaartenverzamelaar
‘Joncker Jan uut den Vergiere’ : capittel 13
Een schone ende ghenoechelijcke historie vanjoncker Jan uut den Vergiere, zoals gedrukt door Harman Janszoon Mullerte Amsterdam omstreeks 1590. Kritische editie van het unieke exemplaar: Göttingen, Niedersächsische Staats- und Universitätsbibliothek, sign. 8 FAB X, 132 RARA bezorgd door Willem Kuiper en Inge Van Outryve, Amsterdam 2021-2022 Capittel 13 Alle eerder verschenen … [Lees meer...] over‘Joncker Jan uut den Vergiere’ : capittel 13
De Tweede Kamer in de tegenwoordige tijd: (geen) “ge-u” en “ge-jullie”
De voorzitter (Bergkamp) zei op 21 december 2021 in reactie op een interruptie van Maarten Hijink: “Graag spreken via de voorzitter, dus geen “ge-u” en “ge-jullie””. Hijink had zijn vragen aan Aukje de Vries juist beëindigd met: “Als u het hebt over het weghalen van zorg uit de ziekenhuizen, waar gaat u met die zieke mensen naartoe, mevrouw De Vries?” Dat was zeer duidelijk en … [Lees meer...] overDe Tweede Kamer in de tegenwoordige tijd: (geen) “ge-u” en “ge-jullie”
Versterkend tj
De klankdie we aanduiden met tj komt niet veel voor in het Nederlands, en als hij wel voorkomt gaat het vaak over woorden die naar een bepaald geluid lijken te verwijzen: tjingelen bijvoorbeeld, of tjiftjaf. Of in tussenwerpsels waarin hij een versterking lijkt van de j: tja, tjonge. In Vlaamse dialecten wordt dat tj veel meer gebruikt, en dan vooral in de driehoek Gent, … [Lees meer...] overVersterkend tj
verwerkelijken / verwezenlijken
Verwarwoordenboek vervolg (249) verwerkelijken / verwezenlijken De woorden betekenen hetzelfde, maar er lijkt soms een subtiel verschil in gebruik. verwerkelijken tot werkelijkheid maken, eerder: realiseren Dit hoge aantal … [Lees meer...] oververwerkelijken / verwezenlijken
Een kwestie van komen (en van gaan)
Over de grammaticale functies van het gebaar ‘komen’ Toen wij als studenten de Nederlandse Gebarentaal (NGT) leerden, was er een moment dat we ontdekten dat het lexicale gebaar ‘komen’ ook grammaticale functies had. Of tenminste, dat het gebaar ook niet-lexicaal werd gebruikt, maar hoe en wanneer precies was nog niet helemaal duidelijk. Onze docent, moedertaalgebaarder, kon … [Lees meer...] overEen kwestie van komen (en van gaan)
Het ene beeld dat alles verwezenlijkt
in memoriam Jan van Bakel (11 december 1927 – 25 december 2021) Toen Jan van Bakel mij ooit vroeg of hij mij mocht voordragen als lid van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, prees hij dit lidmaatschap aan door mij voor te houden: ‘Dan krijg je in ieder geval als je dood bent een mooi levensbericht in het Jaarboek’. Het was misschien een beetje gekscherend gezegd, … [Lees meer...] overHet ene beeld dat alles verwezenlijkt
Extra loon voor je eigen kostuum
Het aardigst van het boekje Gouden diva's van Olga van Marion is misschien de nadruk op de methode. Het boekje, met als ondertitel 'De eerste Nederlandse actrices en hun sporen in de literatuur' is een uitwerking van de Bert van Selm-lezing die ze eerder dit jaar gaf. Het gaat om die sporen: heel veel is er niet bekend over de eerste vrouwen die, in de zeventiende eeuw, aan het … [Lees meer...] overExtra loon voor je eigen kostuum
‘Joncker Jan uut den Vergiere’ : capittel 12
Een schone ende ghenoechelijcke historie vanjoncker Jan uut den Vergiere, zoals gedrukt door Harman Janszoon Mullerte Amsterdam omstreeks 1590. Kritische editie van het unieke exemplaar: Göttingen, Niedersächsische Staats- und Universitätsbibliothek, sign. 8 FAB X, 132 RARA bezorgd door Willem Kuiper en Inge Van Outryve, Amsterdam 2021-2022 Capittel 12 Alle eerder verschenen … [Lees meer...] over‘Joncker Jan uut den Vergiere’ : capittel 12
Geen nieuws
Voornamendrift 84 Begin januari worden de top voornamen van 2021 bekend gemaakt. Ik vind dat geen nieuws, maar journalisten denken daar anders over want ze kennen de regel van Bloothooft niet. Die zegt dat er jaarlijks gemiddeld één voornaam uit de top-20 plaats maakt voor een nieuwe naam. Je moet dan 20 jaar wachten voor je een nieuwe top-20 hebt. Ofwel: elke generatie … [Lees meer...] overGeen nieuws
Vaat of afwas?
Zeg je afwas of vaat? En als het antwoord allebei is: wat is dan het verschil? Wat vooraf ging In oktober 2021 ontketende Jan Renkema onbedoeld een discussietje toen hij in zijn Verwarwoordenboek het paar ‘afwas-vaat’ behandelde. Volgens Renkema is er een klein betekenisverschil, maar het is moeilijk om precies te zeggen wat. Hij besluit dat het … [Lees meer...] overVaat of afwas?
Kinderen en vooronderstellingen
Hippo heeft twee vriendjes: Kat en Vos. Hier is het begin van een verhaaltje over Hippo: En hier is het vervolg. Ik heb er ook een vraag over: wie staat er achter het boompje, Kat of Vos? Het antwoord dat de meeste mensen zullen geven is: Kat. De reden is niet omdat we alleen kennis hebben gemaakt met Kat, want als Hippo in het laatste plaatje zou hebben gezegd 'Hé … [Lees meer...] overKinderen en vooronderstellingen
Er is nog liefde voor de literatuur
Ach ja, polemiek. Van Oostendorp betoont zich geen liefhebber van het genre. Dat kan. Ieder het zijne. ‘Er (is) ook van alles en nog wat niet leuk aan het genre.’ Maar hij erkent ook dat er iets moois aan is: ‘Een manier om grote liefde voor de letteren uit te drukken.’ Ja, en daar is het mij om te doen: om mijn liefde voor de literatuur tot uitdrukking te brengen. Om … [Lees meer...] overEr is nog liefde voor de literatuur
Je blij voelen van ontleden
Linguïstisch Miniatuurtje CLXXI In de Facebookgroep Leraar Nederlands vraagt een leraar om hulp bij de ontleding van het zinnetje ‘Ik voel me blij’. Prompt ontspint zich allereerst een kleine discussie over de vraag of ‘zich voelen’ wel een verplicht wederkerend werkwoord is en ‘me’ dus tot het gezegde behoort, maar die lijkt snel beslecht doordat iemand terecht opmerkt … [Lees meer...] overJe blij voelen van ontleden