Verwarwoordenboek vervolg (244) excuus / sorry De woorden worden door elkaar gebruikt, maar er zijn wel betekenisverschillen. excuus erkenning dat je iets fout hebt gedaan, met … [Lees meer...] overexcuus / sorry
Artikel
De paardenstaart van Angela K. (1)
Over de tweelingroman van Gerrit Krol ‘Een boek, eenmaal geschreven, is niet voorgoed onveranderlijk,’ schrijft Harry Mulisch in Voer voor psychologen (1961). Mulisch doelt op de context van het boek die verandert met elk nieuw boek van de schrijver. Elk nieuw boek zet het vorige in een ander licht. In die zin is in een groeiend oeuvre sprake van ‘voorlopigheid’ van wat de … [Lees meer...] overDe paardenstaart van Angela K. (1)
Zijn verkrachters gestoord?
Het interessantste publieke debat van de laatste jaren gaan over manieren om voorzichtiger met taal om te springen in datzelfde publieke debat: is het verkieslijk geen blank meer te zeggen maar wit, mag iemand zelf bepalen met wat voor voornaamwoorden we naar hem, haar of hen verwijzen, enzovoort? De discussie wordt door voor- en tegenstanders soms gevoerd met een vleugje … [Lees meer...] overZijn verkrachters gestoord?
Vriendschap met vogels in het vogelhuis
De klimaattop in Glasgow is achter de rug. Een mooi moment om even stil te staan bij iets wat ecologen, filosofen en andere klimaatdenkers ons al een tijdje duidelijk proberen te maken: klimaatverandering is voor een groot deel veroorzaakt door de gedachte dat de mens boven de natuur zou staan. Er wordt daarom in toenemende mate gepleit voor een omslag in het denken over de … [Lees meer...] overVriendschap met vogels in het vogelhuis
Stijl op school
Over het schoolvak Nederlands valt kennelijk van alles te zeggen. Maar als er nu ergens consensus over is, is het waarschijnlijk dat er wel wat meer aandacht mag komen voor schrijven. Het kost docenten onnoemelijk veel tijd, want opstellen corrigeren is bewerkelijker dan welke andere nakijktaak ook. Maar dan moet de overheid die tijd maar maken, en zorgen dat er meer … [Lees meer...] overStijl op school
Taalkunde op de middelbare school
Het maken van een studiekeuze was voor mij een enorme opgave. Ik wist niet wat ik wilde, dus ik nam na mijn eindexamen gymnasium een tussenjaar waarin ik me rustig wilde gaan oriënteren. Ik kwam uit bij Taal- en cultuurstudies aan de Universiteit Utrecht, een opleiding waarvan ik al iets afwist doordat een schoolvriendin dat was gaan doen. De voornaamste reden voor deze keuze … [Lees meer...] overTaalkunde op de middelbare school
Etymologica: de Engelse leenwoorden gentleman, humbug en hype
Dat het Nederlands de nodige Engelse leenwoorden heeft overgenomen, is voor iedereen duidelijk. Die woorden hebben soms een verrassende herkomst. gentleman zelfstandig naamwoord ‘wel opgevoed man’. Nieuwnederlands gentleman ‘beschaafd man; man van stand’ [1847; Kramers, Kunstwoordentolk], Ieder vriend des vaderlands, ieder gentleman van gezonde beoordelingskragt, besloot … [Lees meer...] overEtymologica: de Engelse leenwoorden gentleman, humbug en hype
Zaid is de slimste van zijn broers
De middeleeuwse Arabische grammaticus Al-Sirafi is de auteur van een puzzel die taalkundigen nog steeds bezig houdt. Onlangs plaatsten vier studenten van het Amerikaanse MIT er een artikeltje over. Dit is het puzzeltje: de volgende zin lijkt goed: Zaid is de slimste van zijn broers. Het probleem is dat je Zaid meestal niet onder zijn eigen broers schaart. Als iemand je … [Lees meer...] overZaid is de slimste van zijn broers
Met Jeroen Ondecjeplecjus Dera naar Gedichtistan
Dit is het vijfde deel van de briefwisseling tussen dichter Evi Aarens (Disoriëntaties, 2021) en criticus Jeroen Dera over de hedendaagse poëzie. Aarens las Dera’s boek Poëzie als alternatief (uitgeverij Wereldbibliotheek) en zocht contact. Beste Jeroen, Omdat wij keurige mensen zijn, veinzen wij al een tijdje dat we het in grote lijnen met elkaar eens zijn. Wij geven … [Lees meer...] overMet Jeroen Ondecjeplecjus Dera naar Gedichtistan
Sportsonnettenkransenkrans
Een sonnettenkransenkrans is een krans van sonnettenkransen: 211 sonnetten die aan elkaar gekoppeld zijn (meer info hier). Er waren er in het Nederlands tot op dit moment tien. En nu is nummer elf gepubliceerd: sportgedichten - een sportsonnettenkransenkrans. Meer dan tien, dat betekent dat dit genre inmiddels meer is dan een literair curiosum. sportgedichten gaat over sport en … [Lees meer...] overSportsonnettenkransenkrans
“Uw tijd komt nog wel, want er komen tribunalen.”
Bedreigen en beloven De parlementaire democratie in Nederland heeft een nieuw dieptepunt bereikt: voor het eerst in decennia heeft een Kamerlid een ander Kamerlid in de nationale vergaderzaal persoonlijk bedreigd. Althans, een FvD-Kamerlid voegde de D66'er Sjoerd Sjoerdsma toe: "Uw tijd komt nog wel, want er komen tribunalen." Er zijn dan altijd slimmerds die opmerken … [Lees meer...] over“Uw tijd komt nog wel, want er komen tribunalen.”
De toekomende tijd bij Louise Glück
Het was een briljant idee, vorig jaar, om een gedicht van de toen verse Amerikaanse Nobelprijswinnares Louise Glück door scholieren te laten vertalen naar het Nederlands. Vertalen wordt in het onderwijs behalve bij Grieks en Latijn geloof ik maar weinig gedaan, en zeker het vertalen van gedichten niet. Een dichteres als Glück heeft bovendien als voordeel dat ze in toegankelijk … [Lees meer...] overDe toekomende tijd bij Louise Glück
krijgsmacht / leger
Verwarwoordenboek vervolg (243) krijgsmacht / leger De woorden worden door elkaar gebruikt, maar er is soms een klein verschil in gebruik en stijl. krijgsmacht het militaire apparaat, leger, land- lucht- en zeemacht De laatste decennia is de slagkracht van onze … [Lees meer...] overkrijgsmacht / leger
‘Sy drincken bloet; dat seit die jeeste’
WikiLeaks wekte al de schijn, dat ze kinderen bestelden net als bij de pizzalijnEen pedonetwerk wereldwijd, vraag niet hoeVia Hillary Clinton tot de Oranjes aan toeWelkom op het allerleipste festivalJe hebt geen kaartje nodig, want je bent er alDit is de val van de cabalWhere we go one, we go all Aldus rapt Lange Frans in het vorig jaar uitgebrachte nummer ‘Lockdown’. … [Lees meer...] over‘Sy drincken bloet; dat seit die jeeste’
Wat betekent ‘deze tafel’?
Een van de belangrijke inzichten van de taal uit de twintigste eeuw is dat er twee lagen van betekenis zijn. Meestal beschrijven we die als volgt: er is een laag van de 'letterlijke' betekenis van bijvoorbeeld een zin, die je kunt bepalen los van de context waarin die zin eventueel gezegd is. Dat noemen we de semantiek. En er is een laag, de pragmatische, die gaat over de … [Lees meer...] overWat betekent ‘deze tafel’?
Corpus Hedendaags Nederlands online
Bij de verschijning van de nieuwe Algemene Nederlandse Spraakkunst ontstond grote beroering over het gebruik van als en dan na een comparatief. Veel mensen klommen in de pen en spraken hun afkeur uit over bijvoorbeeld groter als. Hoewel in verzorgd Nederlands groter dan nog altijd de norm lijkt te zijn, is groter als niet ongebruikelijk. Maar hoe vaak komen beide varianten … [Lees meer...] overCorpus Hedendaags Nederlands online
Een polemiek? Maar met wie?
Dit is het vierde deel van de briefwisseling tussen dichter Evi Aarens en criticus Jeroen Dera over de hedendaagse Nederlandstalige poëzie. Aarens las Dera’s nieuwe boek Poëzie als alternatief (uitgeverij Wereldbibliotheek) en zocht contact. Inmiddels vindt Dera het tijd zich in het openbaar af te vragen met hij eigenlijk gedachten zit uit te wisselen. Beste … [Lees meer...] overEen polemiek? Maar met wie?
Kennelijk ben ik een taaldenker
Wil je je huis binnen een mum van tijd tot een bewoonde boekenkast maken, begin een blog. Binnen de kortste keren worden je ongevraagd allerlei publicaties toegestuurd. Ik heb twee werkgevers en een bewoonde boekenkast, dus ik heb drie ruimtes voor boeken, maar ook drie adressen waar mensen boeken naartoe kunnen sturen, soms krijg ik dus zelfs boeken dubbel. Dat alles is … [Lees meer...] overKennelijk ben ik een taaldenker
Etymologica: heuvel en andere hobbels
Het woord heuvel is voor ons heel normaal, maar als men de geschiedenis ervan bekijkt, dan stelt men vast, dat het toch een relatief jong woord is. Het komt weliswaar in het Oudnederlands van de tiende-eeuwse ‘Wachtendonckse Psalmen’ voor: Feita sulun uuerthun sconitha uuostinnon in mendisle huuela begurdida uuerthunt ‘De schoonheden van de woestijn zullen vet … [Lees meer...] overEtymologica: heuvel en andere hobbels
Praten met je schoonmoeder via een steen
Sinterklaas heeft eindelijk iets om in de schoen te doen van iedere scholier die taal boeiend vindt, maar wiskunde ook. Zo iemand tegen wie iedereen zegt dat zij dan natuurlijk iets met die wiskunde moet doen, en niet met die taal, want in die wiskunde, daar zitten de echte uitdagingen. Aan zo iemand wil Sinterklaas duidelijk maken dat juist in talen vaak een ingewikkelde … [Lees meer...] overPraten met je schoonmoeder via een steen
Neerlandistiek ín de klas
Een paar weken geleden bezocht ik samen met mijn jongste dochter – ze heet Tesselschade – de Radboud Universiteit, mijn alma mater. Hoewel de online voorlichtingen van de Universiteit Leiden en de Erasmus Universiteit haar zeker een beter beeld hebben gegeven van de door haar geselecteerde studies, voegde dit bezoek aan een gebouw van een universiteit in een andere stad met … [Lees meer...] overNeerlandistiek ín de klas
Een grote achtender
Eindelijk schiep beeldend kunstenaar Anne Semler (*1947) een aparte ruimte voor het woord. Haar verhalenbundel Imbosch vernoemde ze naar een heuvelachtig idyllisch natuurgebied van nog geen 15 vierkante kilometer aan de zuidoostkant van de Veluwe waar ze geboren werd en, grotendeels, haar jeugd doorbracht. Ik weet alleen niet of ik van verhalen mag … [Lees meer...] overEen grote achtender
Een dikke bromvlieg in het late najaar
Benders essayeert maar wat Op 22 november 2012 ontving ik op mijn werkadres een mailtje van de mij totaal onbekende Martinus Benders: ‘Ik zie dat het uw taak is de literatuur bij te houden. Graag zou ik met u een afspraak maken om even te controleren of mijn boeken bij u in de kast staan. Laat maar even weten wanneer het u schikt.’ Als je op Google te vinden bent, krijg je … [Lees meer...] overEen dikke bromvlieg in het late najaar
De best beschermde minderheidstaal van Nederland is niet het Fries
Hoewel er geen officieel beleid voor bestaat, voeren sommige Nederlandse bestuursorganen een beleid ten gunste van het Engels waar het beleid voor talen met een officieel beschermde status zwak bij afsteekt. In deze laatste bijdrage bespreek ik een paar voorbeelden en hun juridische context. Wie gebouwen van de Rijksuniversiteit Groningen binnenloopt, ziet meteen als 'push' … [Lees meer...] overDe best beschermde minderheidstaal van Nederland is niet het Fries
In memoriam Pieter Seuren (1934-2021)
Vrijdagavond 5 november werd Pieter Seuren, terwijl hij zat te eten in een restaurant in zijn woonplaats Kleef onwel. Hoewel hij meteen succesvol gereanimeerd werd in de toegesnelde ambulance, heeft zijn hart het op zaterdagochtend toch begeven. In Pieter Seuren verliezen we niet alleen een vriend, een leermeester en een gids door het woud van de taalwetenschap, maar vooral een … [Lees meer...] overIn memoriam Pieter Seuren (1934-2021)