Toespraak gehouden ter gelegenheid van het afscheid van Frits van Oostrom van de Universiteit Utrecht Geachte aanwezigen,dierbare Frits, Hoe verschillend onze kinderjaren ook zijn geweest, toen we ongeveer acht jaar oud waren, kregen we beiden hetzelfde cadeau: Het boek voor de jeugd, een kanjer van 640 bladzijden:. Voor mij was het de allereerste kennismaking met … [Lees meer...] overToch vooral de meester
Artikel
Reynaert en de universiteit
Over onderwijs, onderzoek, mijzelf en de toekomst Afgelopen vrijdag hield Frits van Oostrom zijn afscheidscollege in een overvolle Utrechtse Dom. Hieronder staat de tekst Mijnheer de Rector Magnificus,Excellentie,Zeer geachte aanwezigen, Het stichtingsjaar van deze universiteit is welbekend: 1636. Het was hetzelfde jaar waarin de universiteit van Harvard werd gesticht. … [Lees meer...] overReynaert en de universiteit
Etymologica: Molens
Een van de trekpleisters voor toeristen in het Nederlandse landschap vormen de molens. Plaatsen als Kinderdijk of de Zaanse Schans danken er hun populariteit aan. Maar waar komt het woord molen eigenlijk vandaan? Als men naar de etymologie van molen kijkt, blijkt dat het gaat om een zeer vroeg leenwoord uit Latijn molina [4e eeuw], dat zelf weer verband houdt met Latijn molere … [Lees meer...] overEtymologica: Molens
Het gesprek aangaan vanuit een welwillende gelijkwaardigheid
Wat een mooi vak de mediëvistiek is, dat blijkt uit het essay dat Bram Caers schreef voor de bundel Spiegelingen die morgen verschijnt. De bundel is samengesteld en volgeschreven door prominenten uit het vak, ter gelegenheid van het afscheid van Frits van Oostrom aan de Universiteit Utrecht, maar het bevat geen rechtstreekse eerbetonen aan Van Oostrom, maar aan een keur van … [Lees meer...] overHet gesprek aangaan vanuit een welwillende gelijkwaardigheid
Lady Anne Revisited
Liever nog dan mijn slimme telefoon heb ik een aantal nieuwe dichtbundels onder handbereik. Als je die leest dan weet je vaak wel hoe laat het is. Plundering van de Zuid-Afrikaanse dichter Antjie Krog is zo'n bundel. Mijn kennismaking met de poëzie van Antjie Krog dateert van 1994, toen de Utrechtse docent Moderne Letterkunde, R.L.K. Fokkema, ons haar boek Lady Anne … [Lees meer...] overLady Anne Revisited
17th Century Dutch Christian texts
In the seventeenth century, Dutch missionaries translated Christian texts into the Austronesian language, Siraya, spoken in southwest Taiwan. Some survive in Siraya, but others only survive in translation. Two of the latter are Dutch versifications of the Lord's Prayer and the Apostles' Creed. The Dutch verses may also have been sung by the Siraya, but this is not certain. As … [Lees meer...] over17th Century Dutch Christian texts
Taalproevers en de sandwich van de rechter
Rechten zijn een bijzonder vak, zeker voor de taalkundige: een vak waarin een hele wereld gemaakt wordt met taal, de taal van de wet en die van de advocaten en de jurisprudentie. Zonder taal is een groot deel van het menselijk bestaan ondenkbaar, maar dat geldt zeker voor het recht. Allerlei filosofische problemen worden praktisch ineens urgent in de context van het recht. … [Lees meer...] overTaalproevers en de sandwich van de rechter
Bijna academisch onderzoek naar een verzonnen taal
Gisteren vond in Groningen de finale plaats van de Olympiade Nederlands. Hier is het juryrapport. De jury bestond dit jaar uit Bram Lambrecht (Universiteit Gent), Geertje Slangen (Taaladviseur bij de Vlaamse Radio- en Televisieomroeporganisatie) en Ninke Stukker (Rijksuniversiteit Groningen). Namens de organisatoren notuleerde Els Stronks (Universiteit Utrecht). De jury … [Lees meer...] overBijna academisch onderzoek naar een verzonnen taal
Stinken naar zo’n dialoog
Wat beschamend: sommige Nederlanders retourneerden hun koninklijke onderscheiding omdat Mitchell Esajas er ook eentje had gekregen, andere Nederlanders maakten schriftelijk bezwaar tegen de toekenning. Een principekwestie? Ook wie niet instemt met de gelouterde zwartepieten- en Black Archives-activist, moet de mogelijkheid openhouden dat andersluidende ideeën relevant … [Lees meer...] overStinken naar zo’n dialoog
Je woorden ordenen om verwarring te voorkomen?
Hoe orden je je woorden? Dat is een van de vragen waarvoor de mensheid zich gesteld ziet. In de loop van de tijd zijn we in verschillende uithoeken van de wereld tot verschillende oplossingen gekomen. Nu zijn er ook nogal wat mogelijkheden. Neem de volgorde van het onderwerp (subject, S), werkwoord (verbum, V) en lijdend voorwerp (object, O). Drie dingen kun je logischerwijs … [Lees meer...] overJe woorden ordenen om verwarring te voorkomen?
Meesterlijk maakwerk
De afgelopen vijf jaar is Van den vos Reynaerde voor mij een gemoedstoestand geweest. Vandaag verschijnt het resultaat daarvan. (Zie hierboven een foto van het huisje in de achtertuin waar ik het maakte.) Het is een boek op drie niveaus geworden. Ten eerste uiteraard de Reynaert zelf, het onomstreden meesterwerk van de middeleeuwse Nederlandse letterkunde en volgens menigeen … [Lees meer...] overMeesterlijk maakwerk
Over Reynaert – inleiding op een serie bijdragen
Reynaert is onontkoombaar, als personage en als tekst. Iedereen die zich met de Middelnederlandse literatuur heeft beziggehouden stuit wel eens op de nog altijd raadselachtige vos. Frits van Oostrom schreef al vroeg over de vos en zijn reputatie in Reynaert primair, hij gaf hem een hoofdrol in Stemmen op schrift en presenteert op de dag van zijn afscheid als hoogleraar een … [Lees meer...] overOver Reynaert – inleiding op een serie bijdragen
De blinde fotograaf
Met de moed der wanhoop proberen de personages in de romans van Willem Frederik Hermans zich toegang te verschaffen tot de waarheid. Maar in het sadistische universum wordt die toegang hun steevast ontzegd. Bovendien: waarheid? Wat wij voor waarheid houden is hier niets anders dan de projectie van onze particuliere paranoïa. Gisteren lazen promovenda Sasha Richman en ik … [Lees meer...] overDe blinde fotograaf
Over de taal van het straatvoetbal van toen en nu
Je ziet bijna nergens meer jongetjes op straat voetballen, geen partijtjes op pleintjes, geen eindeloos oefenen op een blinde muur. In mijn jeugd, in de jaren vijftig, gebeurde dat in mijn geboortestad overal. Zo begon je met voetballen. Pas later ging je op een club. En dan bleef je daarnaast nog op straat voetballen. Dat straatvoetbal van toen is verdwenen. Het … [Lees meer...] overOver de taal van het straatvoetbal van toen en nu
mijn stukke, favoriete theemok
Waarom gedichten van Ruth Lasters lezen? Zoals klassieke pianisten na hun concert een jazzcafé induiken om ook nog eens te kunnen genieten van muziek, zo leest de taalkundige gedichten. De hele dag ben je alles aan het rationaliseren en bedenken, dan wil je je aan de randen van de dag ook nog wel vertreden. En omdat taal in al haar veelvormigheid en rijkheid het enige is … [Lees meer...] overmijn stukke, favoriete theemok
Fokke & Sukke zijn van een andere tijd
‘Afkeerige schetz van den boer’ door Jacob Eduard de Witte
In 1791 gooide Jacob Eduard de Witte Junior de knuppel in een Brabants hoenderhok. In het eerste deel van zijn Dichtkundige en Prozaische Mengelschriften nam hij een ‘Vertoog’ op, ‘over den staat des Landmans in de Majorije van ’s Bosch’. Het ‘Vertoog’ telde zes bladzijden. In zijn ‘Voorbericht’ noemde hij als zijn woonplaats ‘Heesch, in de Majorye van ’s Bosch’. … [Lees meer...] over‘Afkeerige schetz van den boer’ door Jacob Eduard de Witte
“Diepe zakken” en de positie van de gebruiker van die uitdrukking
Het kan anderen net zo vergaan zijn, tijdens de Coronacrisis dook voor het eerst bewust geregistreerd de uitdrukking met diepe zakken op. Tijdens corona stelde premier Rutte ons (althans bedrijven en de daarmee verbonden mensen met banen) op de wekelijkse persconferentie van 18 december 2020 gerust, door te spreken van de in Nederland aanwezige veerkracht (geciteerd naar de … [Lees meer...] over“Diepe zakken” en de positie van de gebruiker van die uitdrukking
Lof van de meertaligheid
Geachte collega's, Hoeveel talen hebt u vandaag gesproken? Ik hoop voor u dat het er in ieder geval meer zijn geweest dan twee. Ja, ik weet wel: ik ben hoogleraar bij de afdeling Nederlands aan deze universiteit en velen zullen denken dat ik daarom hier sta als een strijder voor de moedertaal van de meeste mensen die hier geboren zijn. Dat ik dus wel heel tevreden zal … [Lees meer...] overLof van de meertaligheid
Nog weer eens stijl, nogmaals beeldspraak (II)
Nu ik Niets is gelogen (2019) van Sacha Bronwasser aan het herlezen ben (omdat de roman nogal intrigerend is qua thema en vertelling), zie ik dat ik bij de eerste lezing waarschijnlijk niet zomaar over een vergelijking struikelde, maar dat dat mede gebeurde doordat er vlak daarvoor al een vreemde beeldspraak staat; daar had ik overheen gelezen, nieuwsgierig … [Lees meer...] overNog weer eens stijl, nogmaals beeldspraak (II)
Het is ‘een bank’, echtgenoot!
Wie hem voor het eerst hoort praten, kan hem niet altijd geografisch lokaliseren. Een best neutrale accentkleur heeft hij, die echtgenoot van me. Experts ter zake vinden meestal slechts enig houvast in zijn regressieve assimilatie. Hij kan zich immers niet van de drang weerhouden om stemhebbendheid van een medeklinker ook op de voorafgaande door te voeren. Da’s mooi klinkt uit … [Lees meer...] overHet is ‘een bank’, echtgenoot!
Kinderen van anderhalf weten wat een vraag is
Een van de vele, vele dingen die je weet als spreker van het Nederlands, is het verschil tussen de volgende twee zinnen: De eerste zin heeft een licht andere vorm dan de tweede – de persoonsvorm staat ergens anders. Hij heeft ook een andere betekenis: de eerste is een bewering en de tweede een vraag. Ja, allemaal nogal wiedes, maar stel je voor dat je dit allemaal moet … [Lees meer...] overKinderen van anderhalf weten wat een vraag is
Herenlandloper en levensgenieter
van Mézel naar Castellane. In de sporen van Belcampo (1) Als Belcampo (Herman Pieter Schönfeld Wichers, 1902-1990) in juni 1928 als jurist is afgestudeerd, dringt zijn vader, notaris in Rijssen, er bij hem op aan aansluitend de driejarige studie notarieel recht te doen. Na een innerlijke strijd van jaren tussen studeren, kantoorbaantjes, zakken en herkansen versus … [Lees meer...] overHerenlandloper en levensgenieter
Kou klinkt in, ze dringt door naden
Over Wiel Kusters, Morgen wordt het voor iedereen maandag Het lijkt mij niet zo vreemd dat veel schrijversbiografieën meer aandacht schenken aan de vroege dan aan de late jaren van een auteur. Uit welke grondstoffen is het werk van een belangrijke kunstenaar ontsproten? Welke gebeurtenissen en ervaringen hebben de schrijver gevormd? Zijn in het vroegste werk - voor de … [Lees meer...] overKou klinkt in, ze dringt door naden
Biks
Een paardenmeisje vertelt in de krant: ‘Terwijl Tess helpt bij de les, gaan Florine en ik bixen. Met een karretje, volgeladen met brokken die op samengeperste korrels hout lijken, gaan we alle stallen af. De paarden happen de bix direct uit mijn handen.’ Een ander zegt: ‘Ze lieten hun biks staan, dan weet je dat er iets loos is’. Iedereen met een … [Lees meer...] overBiks
