Verwarwoordenboek vervolg (229) bakje / doosje Deze woorden kunnen nauwelijks verward worden. bakje klein doorgaans rechthoekig opberg- of bewaarmateriaal met platte bodem, … [Lees meer...] overbakje / doosje
Artikel
‘Bobi zonder trobi’
Hoe identiteit wordt vormgegeven in het nummer ‘No h8ro’ van hiphopduo Lionstorm Vanaf mijn tienerjaren luister ik al regelmatig naar hiphop. Ik was dan ook zeer enthousiast toen ik zag dat mijn studie Nederlandse taal en cultuur in Leiden afgelopen jaar het keuzevak Hiphop, jeugdcultuur en identiteit aanbood. Echter, smaken verschillen. Zelfs van de studenten die het vak … [Lees meer...] over‘Bobi zonder trobi’
Moderne taalkundigen draaien in cirkels
Augustusoverwegingen over ons vak (8) Van de vijf subdisciplines van de neerlandistiek die ik deze week onderscheid – de moderne letterkunde, de historische letterkunde, de moderne taalkunde, de historische taalkunde, de taalbeheersing – heb ik de moderne taalkunde in het midden gezet. Van de vijf subdisciplines is de moderne taalkunde waarschijnlijk de meest esoterische, … [Lees meer...] overModerne taalkundigen draaien in cirkels
Die Ridder metter Swane als anderdaags feuilleton
Een schone ende miraculeuse historie vanden Ridder metter Swane Kritische editie bezorgd door Willem Kuiper en Inge Van Outryve, met hulp van Dirk Geirnaert bij de refreinen. Bij wijze van inleiding In 1499 voltooide Pierre Desrey een kloek boek dat hij als titel meegaf: La genealogie avecques les gestes et nobles faitz darmes du trespreux et renomme prince Godeffroy … [Lees meer...] overDie Ridder metter Swane als anderdaags feuilleton
Historisch letterkundigen zijn onmisbaar
Augustusoverwegingen over ons vak (7) Je kunt je afvragen of de vakken Geschiedenis van Nederland en Geschiedenis van België, inclusief natuurlijk hun koloniale geschiedenissen, niet ook onderdeel zouden moeten zijn van de opleiding Nederlands, die dan zou kunnen worden omgedoopt in Nederlandse Taal, Cultuur en Geschiedenis. Er is te weinig tijd in de opleiding, dat … [Lees meer...] overHistorisch letterkundigen zijn onmisbaar
Je kunt niet niet communiceren
Onbegrip begrepen40 taalfilosofische gesprekken over communicatie (deel 31) - In een gesprek kun je dingen horen, waarvan de ander kan zeggen: ‘Dat heb je mij niet horen zeggen.’ Maar dan is de communicatie al verstoord, en komt het niet zo gauw meer goed. Vat ik ons vorige gesprek zo goed samen? - Ja, en dat lijkt een sombere … [Lees meer...] overJe kunt niet niet communiceren
Bezette stad, besmette stad
2021 was een goed jaar voor het werk van de dichter Paul van Ostaijen (1896-1928). In het vroege voorjaar verwierf de Vlaamse Gemeenschap het onvoorstelbaar boeiende handschrift van zijn bundel 'Bezette stad'. Het Letterenhuis stelde een tentoonstelling samen (nog virtueel te bezoeken) en het handschrift werd online ter beschikking gesteld van de hele wereldgemeenschap via de … [Lees meer...] overBezette stad, besmette stad
Etymologica: Over de kwabaal en verwante aanduidingen
De kwabaal (Lota lota) is een zoetwatervis uit de familie van de kwabalen. Het is de enige kabeljauwachtige die zijn hele leven in zoet water doorbrengt. De soort staat in het Nederlands ook wel bekend als puitaal, aalpuit en lomp. Ook de omgekeerde vorm kwam voor en wel in Middelnederlands aelquabbe, onder andere bij Kiliaen [1599]: Ael-quabbe .j. lompe. Borbocha … [Lees meer...] overEtymologica: Over de kwabaal en verwante aanduidingen
Moderne letterkundigen maken je minder naïef
Augustusoverwegingen over ons vak (6) Week twee van de augustusoverwegingen. Ik probeer deze week te doen wat niemand durft, ik eigenlijk ook niet: het vak overzien. Mensen die over de toekomst van de neerlandistiek schrijven, doen dat doorgaans vanuit hun eigen subdiscipline. Die proberen te overzien is al heel wat. Misschien zeggen ze er dan bij dat ze denken dat … [Lees meer...] overModerne letterkundigen maken je minder naïef
Jessias Klaver, Marx Rutte
Taalsmeedsels, bewust gecreëerde woorden: blending, portmanteau, samentrekking (7) In de politiek – en niet alleen in die van de VS of het VK – is het maken van negatief bedoelde smeedsels tegenwoordig de normaalste zaak van de wereld en ze laten zich verspreiden met de snelheid van de delta-variant. Hoe vriendelijk stak daar tegen af wat 30 jaar geleden met een hoge mate … [Lees meer...] overJessias Klaver, Marx Rutte
Perfecte plaatjes, hoge idealen en traditionele rollen
Over de beschrijving van lichamen in de hedendaagse Nederlandstalige literatuur Welke rol spelen romans bij de representatie van lichamen? Begin van dit jaar plaatsten de schrijfsters Fleur Speet, Jannah Loontjes en Manon Uphoff deze vraag op de agenda met een opiniestuk in het dagblad Trouw. Ze buigen zich in hun manifest Fixdit over het geringe aantal vrouwen op de … [Lees meer...] overPerfecte plaatjes, hoge idealen en traditionele rollen
Heb je me dat horen zeggen?
Onbegrip begrepen40 taalfilosofische gesprekken over communicatie (deel 30) - De vorige keer spraken we over wat er fout kan gaan bij de ‘overkomst’ van woorden: een associatie of een connotatie waar we geen weet van hebben. Maar er is nog veel meer aan de hand. Soms kunnen we ons door onze eigen houding, onze attitude, heel moeilijk voorstellen dat … [Lees meer...] overHeb je me dat horen zeggen?
Voordat we het vergeten
Er is een gebruik van de voegwoorden voor en voordat dat niet in Van Dale staat. In het normale gebruik, dat natuurlijk wel in de woordenboeken staat, verbinden deze voegwoorden een bijzin en een hoofdzin; de bijzin vervult dan de rol van bijwoordelijke bepaling (‘temporeel’, dus van … [Lees meer...] overVoordat we het vergeten
Hugo de Groot en zijn ambitieuze koningin
Meteen na zijn toneelstuk over de ontsnapping uit Loevestein schreef Fredrik Duim een trilogie, drie korte spelen over drie plaatsen waar in 1645 het einde van Hugo de Groot zich afspeelt: het hof in Zweden waar hij zijn ontslag neemt, de herberg in Rostock waar hij overlijdt, en de huiskamer van zijn moeder in Delft waar zeven familieleden zijn begrafenis voorbereiden. Die … [Lees meer...] overHugo de Groot en zijn ambitieuze koningin
Neerlandistiek en romans schrijven
Augustusoverwegingen over ons vak (5) Er zit een eigenaardig gat in het onderwijs Nederlands – en dat gat zit er op ongeveer ieder scholingsniveau. Het is het gat van het creatieve schrijven, het zelf verhalen en gedichten maken. Het is iets wat ongeveer iedereen verwacht van het vak – wie goed is in Nederlands, wil vast schrijver of dichter worden of anders toch minstens … [Lees meer...] overNeerlandistiek en romans schrijven
De ‘overkomst’ van woorden
Onbegrip begrepen40 taalfilosofische gesprekken over communicatie (deel 29) - Jouw voorbeelden over miscommunicatie gaven al aan dat we ons vaak niet kunnen voorstellen dat we heel anders overkomen dan we denken. Als je begrepen wilt worden, moet je weten hoe iets overkomt. En als je iets wilt begrijpen, moet je soms afstand nemen van hoe het bij jou … [Lees meer...] overDe ‘overkomst’ van woorden
Oogst, augustus en de pluktijd
Het woord oogst gaat terug op hetzelfde woord als augustus: de Latijnse naam Augustus. In dit artikel vertel ik hoe dat precies zit. Je komt ook te weten wat het woord herfst, het Engelse to earn en het Friese earnje met dit thema te maken hebben. Verder maken we wat korte uitstapjes naar een aantal dialecten. Van Augustus … De … [Lees meer...] overOogst, augustus en de pluktijd
Van dampkring tot droogkap
Achter het achtervoegsel (8) Op dit moment hebben we bijna 550 ette-woorden in ons corpus, maar daaronder bevinden zich flink wat homoniemen. Zo kan een balconnette zowel een bh als een balkonbarbecue zijn. Deze maand besteden we aandacht aan de woorden waarmee vrouwelijke avonturiers aangeduid worden uit de hoogtijdagen van dit suffix, de vroege jaren … [Lees meer...] overVan dampkring tot droogkap
De neerlandistische gehaktmolen
Augustusoverwegingen over ons vak (4) Kennis moet je halen waar je het halen kan. Het heeft geen zin om je daarbij al te sterk af te laten leiden door de willekeurige grenzen tussen disciplines. Je onderzoekt in de eerste plaats een bepaald onderwerp, en alles wat bij dat onderzoek kan helpen is meegenomen. Dat lijkt me een vruchtbaarder aanpak je zoektocht te laten … [Lees meer...] overDe neerlandistische gehaktmolen
verlangen / wensen
Verwarwoordenboek vervolg (228) verlangen / wensen De woorden worden door elkaar gebruikt maar verschillen wel in intensiteit, en soms ook subtiel in betekenis. verlangen heel graag willen, een grote behoefte aan iets hebben; eisen Ik verlang zo naar een paar dagen rust!U kunt inzage verlangen in de justitiële … [Lees meer...] oververlangen / wensen
Melancholie dwinct mi de zinne
In zijn prachtige boek over Het Nederlandse liefdeslied in de middeleeuwen citeert Frank Willaert in hoofdstuk 6, op blz. 488 lied 23 uit het Gruuthuse-handschrift: Melancolie dwinct mi de zinneAllein up ein ende anders gein.Reinre wesen van beghinneIc nie verzinde dan dit ein. Et es alst was, mi blivet reyn! Mi en rouc wat wene ic ghewinne, Als ic u zie, … [Lees meer...] overMelancholie dwinct mi de zinne
De neerlandistiek, wat kunnen we ermee?
Augustusoverwegingen over ons vak (3) De neerlandistiek laat ons, als geesteswetenschap, zien hoe verbazingwekkend het alledaagse is. Maar wat hebben we daaraan? Het is redelijk zo'n vraag op twee niveaus te beantwoorden, dat van de samenleving en dat van het individu. Eerst de samenleving, en eerst wat platgetreden banen, alleen maar om ze niet ongenoemd te laten. Taal … [Lees meer...] overDe neerlandistiek, wat kunnen we ermee?
Stemfies, zwerfies, felfies, belfies
Tom Jan Meeus kwam in NRC Handelsblad (15.06.2021) op voor Hugo de Jonge: hij prees de geplaagde VWS-minister om zijn onverstoorbare beleid, ondanks alle kritiek die er op hem neerdaalde. Aan het eind van de tekst deelde hij nog wel een tikje naar de bewindsman uit: “Hiermee wil ik Hugo de Jonge niet heilig verklaren, dat is hij niet, en sowieso zou ik hem een rantsoen van één … [Lees meer...] overStemfies, zwerfies, felfies, belfies
Vooreerst en opvolgen
De landsgrens NL-BE trekt een duidelijke scheidingslijn doorheen het Nederlandse taalgebied voor wat betreft de huidige betekenis(sen) van een handvol woorden en uitdrukkingen; in deze gevallen gebruiken Nederlanders en Belgen dus dezelfde termen maar bedoelen ze er iets anders mee. Het spreekt voor zich dat je hier een momentopname ziet, want zoals het een levende taal … [Lees meer...] overVooreerst en opvolgen
De eenheid van de neerlandistiek
Augustusoverwegingen over ons vak (2) Bijna vijfentwintig jaar geleden, in 1997, hield de fameuze en zeer erudiete Nijmeegse taalkundige Maarten van den Toorn (1929-2017) een lezing onder de titel De eenheid van de neerlandistiek. Die eenheid is nog steeds voor sommigen een punt van zorg. Het vak kent sinds jaar en dag drie hoofddisciplines: letterkunde, taalkunde, en … [Lees meer...] overDe eenheid van de neerlandistiek