Een nieuwe historie van Fortunatus borse ende van sijnen wunschhoet, seer playsant om lesen ende leerende hoe een jonck geselle hem heusschelijck houden sal met woorden ende met wercken, by hooghe, by leeghe, onder vrienden ende onder vremde, binnen slants ende buyten slants, met reysen, met coopmanschappen doen, inden houwelijck ende in meer ander accidenten die den mensche … [Lees meer...] overDie historie van Fortunatus borse : capittel [45]
Artikel
Voornamen met een migratieachtergrond
Voornamendrift 79 De voornamenvoorraad in Nederland is de laatste 50 jaar enorm verrijkt door migratie. Als je naar Nederland komt dan neem je taal en cultuur mee want dat is een belangrijk onderdeel van je identiteit. De voornamen van kinderen zijn daar geen uitzondering op. In deze en volgende afleveringen ga ik op zoek naar nieuwe voornamen die uit de belangrijkste … [Lees meer...] overVoornamen met een migratieachtergrond
Terrasje doen en filmpje pakken
“Hoera, terrasje doen: moet je reserveren, en mag je naar het toilet?” Met deze vraag ontving ik deze week een mailbericht van het televisieprogramma Radar. De uitdrukking die in de aanloop van de zin gebezigd wordt is waarschijnlijk de jongste en een niet on-creatieve loot binnen een actueel productief paradigma naar het model van een X-je doen. Voor dat X moet dan wel ‘iets … [Lees meer...] overTerrasje doen en filmpje pakken
Wachtendonckse psalmen
Geschiedenis van het Nederlands in 100 literaire werken (3) Het oudste Nederlands is vertaald Latijn. Elfhonderd jaar geleden heeft iemand de psalmen vertaald in een taal die een (oostelijk) Nederlands dialect zou kunnen zijn. Waarom die persoon het deed, weten we niet. Het is mogelijk dat het bedoeld was voor een parallelle tekst met de Latijnse, en dat dit bedoeld was … [Lees meer...] overWachtendonckse psalmen
Wie bepaalt wat ongrammaticaal is bij het centraal examen?
Gisteren betoogde ik dat grammaticale correctheid niet moet meetellen bij de beoordeling van het centraal examen Nederlands voor vwo en havo, onder andere omdat dit examen geacht wordt vooral leesvaardigheid te toetsen. Ook zagen we dat de correctievoorschriften en examenprogramma's bij de examens Nederlands van havo en vwo slordig en onduidelijk omschrijven waar bij … [Lees meer...] overWie bepaalt wat ongrammaticaal is bij het centraal examen?
Het nieuwe titelverklaren
‘De titel De donkere kamer van Damokles is afgeleid van de uitspraak “Het zwaard van Damokles”. Dit is een oude spreuk om een voortdurende dreiging aan te duiden. Bij dit boek was het zwaard, de dreiging, meer de foto van Dorbeck en Osewoudt samen in de spiegel, die zijn onschuld had moeten bewijzen. “De donkere kamer” slaat op de donkere kamer die iemand nodig heeft als … [Lees meer...] overHet nieuwe titelverklaren
Taal is leuker als dat je denkt
De afgelopen drie dagen – er was weer eens commotie in de wereld van de taalijveraars want iemand dacht dat iemand anders had gezegd dat we ons over andere dingen druk moeten maken dan groter als – hebben veertien mensen me een variatie toegestuurd op de volgende kwinkslag. (Veertien!) Taal is leuker dan je denkt. Taal is leuker als je denkt. De suggestie is dat er een … [Lees meer...] overTaal is leuker als dat je denkt
Geen puntenaftrek meer voor grammatica bij het centraal examen!
De schoolexamens (= SE’s) Nederlands van havo en vwo zijn nu, eind april 2021, afgerond. De centrale examens (= CE’s) Nederlands van havo en vwo zitten er aan te komen. Daarin worden de leesvaardigheid en enkele argumentatieve vaardigheden van eindexamenkandidaten getoetst. Ik zie als examinator/docent van havo-5 en vwo-6 een beetje op tegen twee tijdverslindende onderdelen van … [Lees meer...] overGeen puntenaftrek meer voor grammatica bij het centraal examen!
geneeskunde / heelkunde
Verwarwoordenboek vervolg (216) geneeskunde / heelkunde De woorden verschillen in betekenis. geneeskunde vakgebied dat zich bezighoudt met de behandeling van ziekten Er wordt steeds meer geld uitgetrokken voor preventieve geneeskunde, want voorkomen is beter én goedkoper dan … [Lees meer...] overgeneeskunde / heelkunde
Die historie van Fortunatus borse : capittel [44]
Een nieuwe historie van Fortunatus borse ende van sijnen wunschhoet, seer playsant om lesen ende leerende hoe een jonck geselle hem heusschelijck houden sal met woorden ende met wercken, by hooghe, by leeghe, onder vrienden ende onder vremde, binnen slants ende buyten slants, met reysen, met coopmanschappen doen, inden houwelijck ende in meer ander accidenten die den mensche … [Lees meer...] overDie historie van Fortunatus borse : capittel [44]
Met deze regels vermijd je de tragedie van de werkwoordvormen
Dat mijn voorstel om de d/t-regels af te schaffen veel stof zou doen opwaaien wist ik. Taal, emotie en identiteit zijn verstrengeld. Niet toevallig spreken we over onze moeder-taal. Dat stof bewijst tevens hoe moeilijk emotioneel beladen thema’s een rationeel debat toelaten. Cognitieve dissonantie is een menselijk verschijnsel. We negeren objectieve en rationele tegenargumenten … [Lees meer...] overMet deze regels vermijd je de tragedie van de werkwoordvormen
Zelfreflexiviteit bij Tonke Dragt en Paul Biegel
Een pleidooi voor het lezen van hele boeken in de klas De Zevensprong (1966) van Tonke Dragt, Anderland (1990) van Paul Biegel en Hele verhalen voor een halve soldaat (2020) van Benny Lindelauf gaan alle drie over (de kracht van) het vertellen van verhalen, zelftwijfel van de verteller en het manipulatieve karakter van verhalen. Alle drie zijn ze heel geschikt om met een … [Lees meer...] overZelfreflexiviteit bij Tonke Dragt en Paul Biegel
Het dubieuze bestaan van klinkers en medeklinkers
Ter nagedachtenis van Remmert Kraak (1928-2005) Wat zijn de kleinste bouwstenen van taal? Iemand die er niet heel goed over na heeft gedacht, zal zeggen: letters, en als je die persoon er dan op wijst dat er heel veel talen zijn die niet met een alfabetisch schrift worden geschreven (en dat de meeste talen ter wereld zelfs waarschijnlijk nooit geschreven worden, dan zegt zo … [Lees meer...] overHet dubieuze bestaan van klinkers en medeklinkers
Is heten een koppelwerkwoord?
Inmiddels weten we dus dat minstens even interessant als wat er allemaal veranderd is in de nieuwe editie van de Algmene Nederlandse Spraakkunst is: wat er allemaal niet veranderd is. Zoals de paragraaf over koppelwerkwoorden. Keurig wordt daarin het rijtje opgesomd waarvan ook ik op school heb geleerd dat ze deze klasse uitmaken: zijn, worden, blijven, blijken, lijken, … [Lees meer...] overIs heten een koppelwerkwoord?
Door mekaar, Voor mekaar (1978)
Top 20 van Nederlandstalige Protestalbums: 6. Door mekaar, Door mekaar (1978) Wie kent Door mekaar nog? Deze groep is, anders dan de andere bands die ik in deze Top 20 van Nederlandstalige Protestalbums bespreek, nauwelijks geworteld geraakt in de Nederlandse popgeschiedenis. En dat terwijl deze groep met Voor mekaar een pioniersplaat maakte en aan de basis stond van de … [Lees meer...] overDoor mekaar, Voor mekaar (1978)
Die historie van Fortunatus borse : capittel [43]
Een nieuwe historie van Fortunatus borse ende van sijnen wunschhoet, seer playsant om lesen ende leerende hoe een jonck geselle hem heusschelijck houden sal met woorden ende met wercken, by hooghe, by leeghe, onder vrienden ende onder vremde, binnen slants ende buyten slants, met reysen, met coopmanschappen doen, inden houwelijck ende in meer ander accidenten die den mensche … [Lees meer...] overDie historie van Fortunatus borse : capittel [43]
Je mag groter als zeggen, wen er maar aan
Taal is voor veel mensen een onderwerp om zich af en toe enorm druk over te maken, en dan weer over te gaan tot de dagelijkse beslommeringen. Zou iemand echt denken dat een van de journalisten die de afgelopen dagen een stukje heeft getikt waarin moord en brand werd geschreeuwd over het feit dat je "voortaan" 'groter als' zou "mogen zeggen" (hier, hier, hier, hier, hier, hier … [Lees meer...] overJe mag groter als zeggen, wen er maar aan
Mozes en Sam (1914)
Jeugdverhalen over joden (139) Auteur: Kees Hoekendijk (1873-1948)Oorspronkelijk Nederlands Herkomst en drukgeschiedenis Christiaan Johannes (‘Kees’) Hoekendijk was aanvankelijk een vrij-evangelische zendeling op Java en later dominee in Rotterdam en Bussum. Hij noemde zichzelf ‘vrolijk orthodox’. Op Java werkte hij voornamelijk onder Chinezen – hij wist er … [Lees meer...] overMozes en Sam (1914)
De motie van afkeuring tegen Rutte: een tekstanalyse
De kern van de motie van afkeuring tegen Rutte (te vinden op de website van de Tweede Kamer) wordt gevormd door de uitspraak van de Tweede Kamer dat Rutte 'de waarheid niet sprak in de media dat hij bij de oud-verkenners niet heeft gesproken over de positie van de heerOmtzigt'.In de eerste plaats zou ik de woorden 'in de media' voor de overzichtelijkheid van de zin elders … [Lees meer...] overDe motie van afkeuring tegen Rutte: een tekstanalyse
Die historie van Fortunatus borse : capittel [42]
Een nieuwe historie van Fortunatus borse ende van sijnen wunschhoet, seer playsant om lesen ende leerende hoe een jonck geselle hem heusschelijck houden sal met woorden ende met wercken, by hooghe, by leeghe, onder vrienden ende onder vremde, binnen slants ende buyten slants, met reysen, met coopmanschappen doen, inden houwelijck ende in meer ander accidenten die den mensche … [Lees meer...] overDie historie van Fortunatus borse : capittel [42]
Top 40 van de Gouden Eeuw – 5
Door Margot Kalse en Olga van Marion Om opnames en uitgave van de Top 40 mogelijk te maken, zijn wij een crowdfundingsactie gestart: steunleiden.nl/project/top-40-van-de-gouden-eeuw .Doneer nu en ontvang de cd en/of het liedboek als beloning! Psalm 68 Het loflied ‘Van de schoone Victorie van Leyden’ kon in deze bundel, gemaakt door ware liefhebbers van de sleutelstad, … [Lees meer...] overTop 40 van de Gouden Eeuw – 5
Pan / pollepel / schuif
Gids voor verborgen spraakverwarringen tussen Belgen en Nederlanders (7) De landsgrens NL-BE trekt een duidelijke scheidingslijn doorheen het Nederlandse taalgebied voor wat betreft de huidige betekenis(sen) van een handvol woorden en uitdrukkingen; in deze gevallen gebruiken Nederlanders en Belgen dus dezelfde termen maar bedoelen ze er iets anders mee.Het spreekt voor … [Lees meer...] overPan / pollepel / schuif
Behoud het Nederlands als academische taal
Stelt u zich eens voor dat de beroemde historicus Johan Huizinga zijn magnum opus Herfsttij der Middeleeuwen (1919) in het Engels had geschreven, bijvoorbeeld omdat hij moest meedingen naar een grote subsidie bij een Nederlandse onderzoeksorganisatie. De wereld was dan bij het optrekken van de kruitdampen ongetwijfeld een mooi boek rijker geweest, maar wij hadden deze … [Lees meer...] overBehoud het Nederlands als academische taal
Tegeltjeswijsheden uit de 15e en 16e eeuw
Wat is wijsheid? In 1603 sprokkelde Croche een verzameling bijeen van wijsheden op rijm die gangbaar waren in zijn tijd. Deze rijmspreuken bieden een inkijk in het vroegmoderne wereldbeeld. Veel spreuken kenden al een lange traditie, en ook nadien zijn ze terug te vinden in allerlei geschriften. Daarnaast werden ze gebruikt ter decoratie van allerhande zaken, van serviesgoed … [Lees meer...] overTegeltjeswijsheden uit de 15e en 16e eeuw
Een brug tussen begrijpend lezen en literatuuronderwijs
Enige tijd geleden kondigde ik aan dat we in LitLab, een digitaal onderwijsplatform voor literatuuronderwijs, nadenken over een manier om twee nogal strikt gescheiden vormen van leesonderwijs in Nederland samen te brengen. Het gaat om onderwijs in: begrijpend lezenliteratuuronderwijs gericht op het ontwikkelen van literaire competenties. Dat die twee vormen zo … [Lees meer...] overEen brug tussen begrijpend lezen en literatuuronderwijs