Op 7 oktober 2025 stelde de redactie van het Algemeen Letterkundig Lexicon (ALL) aan de lezers van dit tijdschrift de volgende vraag: “Hoe heeft het ALL uw werk verrijkt of geïnspireerd en op welke manier kan het Lexicon u nog beter helpen?”. De redactie ontving van Henk van der Velde het onderstaande antwoord. Mijn besluit stond vast: ik ging een roman schrijven. Lang … [Lees meer...] overRegels vol voorbeelden
Artikel
Blunder
Het boek is binnen en wat er dan meestal gebeurt, zo gauw ik het opensla vind ik een zetfout-drukfout, wat een mooie naam is voor een typfout die aan mij en het arendsoog van de talloze met hun neus kijkende redacteuren, correctoren, persklaarmakers en dergelijke is ontsnapt. Meteen, bam: typfout. Je kan er de klok op gelijk zetten. Gif op innemen. Donder op zeggen. Moet ik … [Lees meer...] overBlunder
‘Misschien is het nu ook al geen goede vraag’
Leerlingen die zich voorbereiden voor een mondeling examen, kunnen zich misschien oefenen in een gesprekstechniek: om opheldering vragen. Het is iets wat in gesprekken voortdurend gebeurt. Zo normaal is het, dat we ons er nauwelijks van bewust zijn, want je vergeet het meteen weer. Iemand zegt 'Heb je gisteren Dottie nog gezien?', maar je hoort het niet goed en zegt 'Wat?', … [Lees meer...] over‘Misschien is het nu ook al geen goede vraag’
Groslijst: Marie Kessels, Jackie’s keuze
Jackie Wernets leven was vrij alledaags. Ze had een kantoorbaan bij Kaersenhout, Wilson & Tan, maar dat paste niet bij haar. Daarom liet ze zich omscholen tot kledinghersteller. Ook dat zou een gewone baan kunnen zijn – maar al snel kom je er als lezer achter dat niets dat is in het leven van Jackie, hoofdpersonage van Marie Kessels’ nieuwste boek Jackie’s … [Lees meer...] overGroslijst: Marie Kessels, Jackie’s keuze
Groslijst Jonge Jury: Eva Gerlach, Vlieg! zegt de vloer
Vlieg! zegt de vloer is de vierde gedichtenbundel voor de jeugd van de Nederlandse dichteres Eva Gerlach (1948). Het boekje heeft 67 pagina’s en is onderverdeeld in acht hoofdstukken. Elk hoofdstuk wordt geopend met een mooie, dromerige illustratie van Trui Chielens. Het is een bundel over opgroeien met vallen en opstaan voor iedereen die dat op dit moment doet of … [Lees meer...] overGroslijst Jonge Jury: Eva Gerlach, Vlieg! zegt de vloer
Vertalersportret: Menno Wigman
Hoezeer Nederlandse literatuur verweven is met de haar omringende literaturen en talen blijkt eens te meer uit het oeuvre dat Menno Wigman (1966-2018) heeft nagelaten. Wigman – zijn generatiegenoten laten hun stem nog gewoon horen en kunnen ervan getuigen – was behalve dichter en bloemlezer ook vertaler, nog vóór zijn officiële debuut in 1997 met de dichtbundel ’s Zomers … [Lees meer...] overVertalersportret: Menno Wigman
De verantwoordelijkheid van intellectuelen
Sommige taalkundigen hebben nu hun Lucebert-moment. Ik herinner me de ontreddering nog van poëzieliefhebbers toen enkele jaren geleden bekend werd dat de grote omroeper van oproer tijdens de Tweede Wereldoorlog vanuit Duitsland brieven met 'Heil Hitler' aan zijn meisje had geschreven. Iemand die een moreel baken was, bleek op zijn minst ook niet onfeilbaar. Inmiddels zijn er al … [Lees meer...] overDe verantwoordelijkheid van intellectuelen
Bij de dood van Cees Nooteboom
De reislust van Cees Nooteboom (1933-2026) komt al duidelijk naar voren in zijn debuut Philip en de anderen (1955), waarin een jongen liftend door Europa trekt op zoek naar een meisje, dat symbool staat voor het onbereikbare geluk. Dat ongrijpbare zal typerend blijken voor zijn reisverhalen. Hij is voortdurend op plekken die iets vertellen over het verleden, een oude of recente … [Lees meer...] overBij de dood van Cees Nooteboom
De mislukking
Of het verstandig is, weet ik niet, maar op 13 januari 2026 kocht ik deel I van de biografie van Willem Frederik Hermans, Willem Otterspeers De mislukkingskunstenaar (De Bezige Bij 2013), over de jaren 1921-1952. In de kasten met tweedehands boeken op de eerste verdieping van boekhandel Het colofon hier in Arnhem was ik op zoek naar iets anders, een willekeurige … [Lees meer...] overDe mislukking
Vernoeming naar (groot)ouders sinds 1800
Voornamendrift 117 Eeuwenlang zijn kinderen naar grootouders en ook wel naar de ouders en andere familieleden of peetouders vernoemd. Vernoemen kan gezien worden als een persoonlijk eerbetoon met een zekere hiërarchie, met voorrang voor de oudste generatie of reeds overledenen. Traditie en geloof, en de wens om in de naam voort te leven, lijken belangrijke drijfveren, … [Lees meer...] overVernoeming naar (groot)ouders sinds 1800
Chatbots napapegaaien
Zodra er een nieuwe communicatietechnologie opkomt, beginnen mensen zich de vraag te stellen wat het effect ervan zal zijn op de taal. Bij de opkomst van de telefoon maakten mensen zich al zorgen over de vraag of het geen eindeloos geklets tussen 'huisvrouwen' in de hand zou werken, en de laatste twintig jaar heb ik, ik weet niet hoe vaak, die vraag gekregen over sms, Facebook, … [Lees meer...] overChatbots napapegaaien
Een audiovisuele klankwandeling
De uitspraak van een levende taal verandert continu. Van de ene op de andere generatie is het verschil klein, maar tel je de veranderingen door de eeuwen heen bij elkaar op, dan kan een taal onherkenbaar veranderen. In dit artikel lees je hoe uitspraakverandering begint. Daarna hoor en zie je één woord een reis van meer dan tweeduizend jaar afleggen. Van fluctuatie tot … [Lees meer...] overEen audiovisuele klankwandeling
Geerten Meijsing
Blindzicht is het schrijven waarbij de schrijver naar zijn tekst kijkt zonder te zien wat hij zelf ziet, maar alleen wat een ander moet zien. Is dit retorisch? Retorica heeft geleid tot oorlogen, gevangenissen en emotionele onderdrukking. Had Umwertung aller Werte niet een ander doel? Niet de emotionele beleving, maar de feiten, enkel de werkelijke werkelijkheid? Emotionele … [Lees meer...] overGeerten Meijsing
Voskuil, ik heb nooit geweten dat mijn leven zo romantisch is geweest
Toen ik een tijdje geleden hier schreef dat ik het hoorspel van Het Bureau aan het beluisteren was, verzuchtte ik dat het fijn zou zijn als behalve de dagboeken, de romans, en wat er verder zoal verschenen is, ook het wetenschappelijke werk zou worden heruitgegeven. Iemand wees me er vervolgens op dat het Volkskundig Bulletin, waarvan Voskuil de hoofdredacteur was en waarin hij … [Lees meer...] overVoskuil, ik heb nooit geweten dat mijn leven zo romantisch is geweest
Groslijst Jonge Jury: Buddy Tegenbosch, Enkele reis – Mo
Het was nog donker toen de witte Hyundai van mijn oom voor ons huis stopte Zo opent Enkele reis – Mo van Buddy Tegenbosch. Met die witte Hyundai begint de reis van Mohamed. Een enkele reis dus. Vanuit Syrië naar Turkije, van Turkije naar Algerije, van Algerije uiteindelijk naar Nederland. Op het moment dat hij met zijn oma, moeder, zusje en broertje in die witte Hyundai … [Lees meer...] overGroslijst Jonge Jury: Buddy Tegenbosch, Enkele reis – Mo
Voetbaltaal: De keu en het biggetje
De Keu. De alom bekende bijnaam van Eddy Achterberg schijnt al uit zijn Utrechtse jeugd te stammen, maar de voetballer zelf gaf in een interview toe ´niets te snappen´ van de herkomst ervan. Toen Achterberg in 1967 verkaste naar FC Twente nam hij zijn bijnaam in ieder geval mee. Tien jaar lang was hij in Enschede een kleurrijke aanvaller, die echter maar 37 … [Lees meer...] overVoetbaltaal: De keu en het biggetje
Rusland, poëzie en terreur
De dichter Nikolaj Zabolotski (1903-1958) heeft zijn bekendheid vooral te danken aan zijn bemoeienis met de Oberioeten, de literaire beweging van jonge dichters en schrijvers rond Daniil Charms. ‘Het laatste speelkwartier in de Russische literatuur’ in de jaren twintig van de vorige eeuw. In die periode van absurdistische en satirische verbeelding schreef Zabolotski gedichten, … [Lees meer...] overRusland, poëzie en terreur
Tien jaar Miracles
Het is nu bijna tien jaar geleden dat onze cursus Miracles of Human Language online ging. Ik ben nog uit de tijd dat wetenschappers neerkeken op 'popularisering', maar ik leef in een tijd waarin wetenschappers 'wetenschapscommunicatie' meer waarderen, maar dan wel graag willen meten wat de impact is. Ik geloof dat ik nooit iets zal doen met meer meetbare impact danMiracles: … [Lees meer...] overTien jaar Miracles
Erratapedia
Begaf zich, voor het eerst sinds enig medisch malheur, naar het centrum van de stad, stapte een boekwinkel binnen, zag een dichtbundel liggen en kocht hem nadat ik op p. 18 en 19 dit las: Gorter ging naar het Stedelijk Gymnasium, het latere Barlaeus.Mijn slimmere nichtje, en mijn nog slimmere kinderen, gingen naar het Barlaeus, het … [Lees meer...] overErratapedia
Postumiteiten voor Breyten
Conversatie met Erwin Mortier ‘Door het oog van de dichter’is de titel van een gesprekkenreeks over de literaire nalatenschap van Breyten Breytenbach (1939-2024) en de impact op het schrijverschap van hedendaagse Afrikaans-, Engels- en Nederlandstalige dichters. In het najaar van 2026 verschijnt de bundel Postumiteiten voor Breyten, waarin de dialogen met dichters worden … [Lees meer...] overPostumiteiten voor Breyten
Schuld, boete en wat je geloven wil
Over Het verhaal van Koos van Zomeren Van Koos van Zomeren heb ik lang niet alles gelezen – de teller staat thans op 15 titels -, maar van wat ik las, beschouw ik zijn kleine roman Het verhaal uit 1986 als een hoogtepunt. Mijn exemplaar kocht ik in februari 1987, Van Zomeren signeerde het in Nijmegen op 19 december van dat jaar. Mij staat bij dat ik het toen twee keer las, … [Lees meer...] overSchuld, boete en wat je geloven wil
Boeken met illustraties op de omslagen ervan
Taalkunde van 1976 Er is reden om wel met enige afgunst naar de taalwetenschap van vijftig jaar geleden te kijken. In het vak had men zojuist beseft dat je je kunt verwonderen over het alledaagse; dat er allerlei zinnen zijn die we moeiteloos zeggen en allerlei andere zinnen die tegen ons taalgevoel in gaan. Ook als je er nooit instructies over had gehad, ook als je er … [Lees meer...] overBoeken met illustraties op de omslagen ervan
Met een pro-drop naar de sportschool
Afgelopen maandag stond er op nos.nl een sportbericht met deze kop: Uit het bericht begreep ik dat ik dat citaat moet lezen met ik erin: ‘Maar ik ga niet mee naar de sportschool’. Bij mij wringt dat. Ik kan ga eigenlijk niet anders lezen dan als gebiedende wijs, dus al advies of waarschuwing van Van der Vaart aan Van Barneveld dat Raymond maar beter … [Lees meer...] overMet een pro-drop naar de sportschool
Duik op, Anthonis! En nu verder
Is het boek af? vroegen verschillende mensen me de afgelopen week. Nee, was mijn antwoord, maar dat was ik ook niet van plan. Ik wilde een paar maanden intensief werken aan Duik op, Anthonis! Nog wat aanvullend onderzoek doen, de opzet van de vijftien hoofdstukken aanscherpen en al zoveel mogelijk schrijven. Dat is behoorlijk goed gelukt. Ik ben nu zover dat ik niet meer … [Lees meer...] overDuik op, Anthonis! En nu verder
Etymologica: Margriet
De gewone margriet (Leucanthemum vulgare) is een vaste plant uit de composietenfamilie (Asteraceae). Hij wordt bij ons vooral of zelfs alleen maar gekweekt en gehouden om zijn uiterlijk. Hij is er alleen voor de sier. Daar dankt ie ook z’n naam aan, want ’t woord margriet betekent ‘parel’. Dat woord komt oorspronkelijk uit ’t Perzisch (marvārīt). ’t Heeft een lange weg … [Lees meer...] overEtymologica: Margriet
