Rabiaat criticus van H. Marsman en diens ‘volgeling’ Halbo C. Kool en veroorzaker van de aNti-schUnd-rel In de jaren twintig verscheen tussen 1926 en 1930, behalve in 1928, een viertal poëzie- en prozabundels onder de titel Erts. Letterkundige Almanak. Samenstellers waren voor nummer een en twee — anoniem — D.A.M. Binnendijk en H. Scholte, voor nummer drie en vier … [Lees meer...] overWie was Mourik van Meersen?
Artikel
Nu is het mijn beurt om uit te delen
“Columns zijn per definitie gedateerd”, zei Jan Blokker ooit. “Over een tijdje zijn ze verloren, weg.” Toch is er één column die bijna vier decennia na dato maar niet wil verouderen. Dichter Gerrit Komrij schreef die in 1989 in NRC Handelsblad naar aanleiding van een uit de hand gelopen anti-Rushdie-demonstratie in Rotterdam. “De moslimgemeenschap trekt en masse langs de … [Lees meer...] overNu is het mijn beurt om uit te delen
Iemand dood? Wat jammer
Op LinkedIn had iemand het overlijden van een naaste aangekondigd, en op een ander sociaal medium (BlueSky) was dit voor iemand anders aanleiding om haar beklag te doen over LinkedIn. Niet zozeer over die aankondiging maar over het feit dat nóg weer iemand anders onder dat overlijdensbericht had gereageerd met de tekst 'Wat jammer!' Waarom is dat erg? En waarom zou het … [Lees meer...] overIemand dood? Wat jammer
Door de boter en de kaas het brood zien
Soms begrijp ik niet wat iemand bedoelt met een op het eerste gezicht eenvoudige taaluiting, waarbij het waarschijnlijk is dat de zender de bedoeling heeft iets eenvoudigs mee te delen. Dat heeft niet te maken met mijn gebrek aan empathisch vermogen, maar met de dubbelzinnigheid van taal. Zo begrijp ik tot op de dag van vandaag niet wat er toch wordt bedoeld met de mededeling … [Lees meer...] overDoor de boter en de kaas het brood zien
Zo jong een meester
Over uithoudingsvermogen en doorzetten in de vroegmoderne tijd Waarover ik me verwonder is dat mensen in de zeventiende en ogenschijnlijk ook de achttiende eeuw zo jong al meester in iets waren. Disclaimer: ik doe even een greep uit mijn hoofd, zonder te vertrouwen op digitale media en zonder uren naar de feiten te zoeken die ergens op mijn computer zijn opgeslagen, een … [Lees meer...] overZo jong een meester
Gulliver met driehonderd: wambuis
Gulliver wordt door de boogschutters van Lilliput met een vlaag pylen (1727) beschoten, terwijl hij op de grond vastgebonden ligt. Weliswaar weet hij de koorden van zijn haar enigszins los te rukken, zodat ik pasjens myn hooft ontrent de spatie van twee duym draayen kon (1727), maar een tweede torn (1727) levert hem een volgende pylenhagel (1792) op, plus begonnen ze hem met … [Lees meer...] overGulliver met driehonderd: wambuis
De eenzaamheid van lange woorden
Over de wiskunde van woordladders Dankzij de stukjes van Rutger Kiezebrink op de Taalkalender van Onze Taal ben ik de laatste tijd geïntrigeerd geraakt door woordladders. Hoe kom je van vlo naar mug? Men neme het woord vlo, verandere één letter en men heeft vla. Daarvan maak je via, en vis, mis, mus, om uit te komen bij mug. Van bloedzuigend insect naar zoemend insect … [Lees meer...] overDe eenzaamheid van lange woorden
Ik bepaal hier nog altijd hoe mijn romans in elkaar steken
Fabian Stolk heeft op zijn weblog Klasse! een stuk in twee delen geschreven over mijn roman Aan het einde van de oorlog. Hij vertelt trots hoe hij bij het kopen van mijn roman hooghartig het gratis Boekenweekgeschenk afslaat — als je zijn stuk hebt gelezen, denk je onwillekeurig: misschien had hij met dat dunnetje wel meer plezier gehad dan met mijn … [Lees meer...] overIk bepaal hier nog altijd hoe mijn romans in elkaar steken
Fictie: een geringe kracht in de Nederlandse literatuur
Ja-knikkend werk je je door de bladzijden van het boek. Wanneer je de inhoud van voor- tot achterplat hebt doorgespit, concludeer je: ‘Ja, dit is een zeer goed boek.’ Jij, als lezer, hebt al jouw overtuigingen erin bevestigd gezien en kan met hervonden brio de wereld weer betreden. Welkom in de echokamer van … [Lees meer...] overFictie: een geringe kracht in de Nederlandse literatuur
Het levenslied van de Zangeres Zonder Naam
Ruimhartig pardon voor kitsch Aan het einde van de jaren zestig werden kort na elkaar de twee misschien wel belangrijkste schrijvers van Nederland bekroond met de staatsprijs voor letterkunde, de P.C. Hooftprijs. Cultuurminister Marga Klompé kon in mei 1968 de prijs uitreiken aan Lucebert en in mei van het volgende jaar aan Gerard Kornelis van het Reve. De dichter Lucebert … [Lees meer...] overHet levenslied van de Zangeres Zonder Naam
Wat zou wiskunde hier überhaupt kunnen toevoegen?
Verhalen maken de biologische wetenschap Het was een goed idee van de redactie van Nederlandse letterkunde om een themanummer te maken over de manier waarop er in andere vakken wordt omgegaan met literatuur. Het leverde onder andere een pakkend artikel op van Johannes Müller over het gebruik van verhalen in de biologie. De biologie is onder de natuurwetenschappen een … [Lees meer...] overWat zou wiskunde hier überhaupt kunnen toevoegen?
Bert Natter, Aan het einde van de oorlog (deel II)
Op de dag dat ik met mijn lectuur in de buurt van pagina 380 was gekomen, dat wil zeggen op ongeveer twee derden van de roman, raakte ik betrokken bij een verkeersongeval met, om kort te gaan, veel pijn tot gevolg; verder lezen ging daarna heel erg moeizaam. Omdat ik de papieren roman al had gekocht, in een gewone, echte, stenen boekwinkel met personeel van vlees en bloed en … [Lees meer...] overBert Natter, Aan het einde van de oorlog (deel II)
In memoriam Cees van Woerkum (Eersel, 1 september 1947 – Wageningen, 5 maart 2026
Met zijn focus op interactiviteit, interdisciplinariteit en sociale impact was Cees van Woerkum zijn tijd ver vooruit. Nu zijn het modewoorden, maar Cees deed er al aan in een tijd waarin de communicatiediscipline de ontvanger van een boodschap meer zag als willoos slachtoffer dan als gesprekspartner, en waarin wetenschappers soms bijna vereerd werden als popsterren. Cees zag … [Lees meer...] overIn memoriam Cees van Woerkum (Eersel, 1 september 1947 – Wageningen, 5 maart 2026
Bommenwerper
Nu de media dagelijks berichten over bombardementen in het Midden-Oosten, dringt de vraag zich op sinds wanneer wij de woorden bommenwerpen en bommenwerper kennen. Zo uit de losse pols zou je denken: waarschijnlijk sinds het begin van de twintigste eeuw. Immers, in 1903 maakten de gebroeders Wright hun eerste gemotoriseerde vluchten. En tijdens de Eerste Wereldoorlog … [Lees meer...] overBommenwerper
Ik vergeet naar de bloemist te gaan
Als iemand hoopt om volgend jaar te trouwen, dan hoopt hij dat hij volgend jaar trouwt. Toch? Er is toch geen verschil tussen een bijzin met een onbepaalde wijs (om te trouwen) en een volledige bijzin met dat (dat hij volgend jaar trouwt?) Wel als het hoofdwerkwoord van de zin vergeten is: De vraag is:is Johannes naar de bloemenwinkel geweest? Het antwoord is in het eerste … [Lees meer...] overIk vergeet naar de bloemist te gaan
Bert Natter, Aan het eind van de oorlog (deel I)
Het inmiddels zesdelige oeuvre van Bert Natter volg ik sinds zijn debuut Begeerte heeft ons aangeraakt (2008) dat ik meer dan eens verslond. Daarna heb ik als daadwerkelijke Natter-lezer elk volgend werk van hem in de boekhandel wel ingezien en doorbladerd maar niet aangeschaft. Om allerlei uiteenlopende, niet goed nader te omschrijven redenen bleef het … [Lees meer...] overBert Natter, Aan het eind van de oorlog (deel I)
Was Gerrit Komrij islamofoob?
In zijn NRC-column ‘Het “gif” van Komrij’ van12 maart j.l. wreef Frits Abrahams Gerrit Komrij een ‘tunnelvisie op de islam’ aan en noemde hij hem ‘fel anti-islam’. Dit naar aanleiding van een Een & ander-column die op 9 maart 1989 in dezelfde krant stond, waarin Komrij fel reageerde op twee demonstraties van duizenden moslims in Rotterdam en Den Haag op 3 en 4 maart 1989. … [Lees meer...] overWas Gerrit Komrij islamofoob?
De l’alexandrin à l’alexandrijn
Hier dernier, j'ai donné ma dernière conférence à Paris dans le cadre de la chaire Isabelle de Charrière. Ceci est une version abrégée de cette conférence. Mon collègue Gijsbert Rutten, qui reprend la chaire pour un an, a donné l'autre conférence. Un nouveau-né de quelques heures reconnaît déjà sa langue. Pas les mots – il n'en connaît aucun. Pas les voyelles ni les … [Lees meer...] overDe l’alexandrin à l’alexandrijn
Overduidelijk woke en onverschrokken queer
Een onderzoek naar betekenisverandering Als we in het Nederlands spreken van een queer artist, wat betekent het woord queer dan? Van oorsprong betekent het Engelse woord queer zoiets als vreemd, ongewoon of verdacht. Vanuit die betekenis werd queer vanaf het begin van de twintigste eeuw steeds meer ingezet als een beledigende term voor mensen met een non-normatieve … [Lees meer...] overOverduidelijk woke en onverschrokken queer
Miskenning van een tachtigjarige
Van Zomeren in de mode, uit de mode? In mijn exemplaar van Meisje in het veen stak ik ooit besprekingen van de roman: die van Arnold Heumakers in De Volkskrant (14-6-1996), van Elsbeth Etty in NRC Handelsblad (21-6-1996), van Jaap Goedegebuure in HP/De Tijd (12-7-1996) en van Jeroen Vullings in Vrij Nederland (20-7-1996). Alle vier van gunstig tot geestdriftig, in twee … [Lees meer...] overMiskenning van een tachtigjarige
De auto of das Auto
Een van de wonderlijke kenmerken van talen is het woordgeslacht. Neem het Nederlands: sommige woorden hebben het lidwoord de en andere het lidwoord het. Wie Nederlands wil spreken moet voor ieder zelfstandig naamwoord onthouden welk van de twee het is. Bovendien werkt dat verschil ook door bij de verbuiging van bijvoeglijk naamwoorden (een wit huis, een witte tuin). Je moet dat … [Lees meer...] overDe auto of das Auto
Nadia de Vries
Aan zee komt geen golf te kort. Het existentialisme van Nadia de Vries: er is nooit een tekort. Geen vliegende schotels van de vrijheid met valschermen om de literatuur te komen helpen. Iedereen die biologisch bezwijkt, blijft vrij. Het nadiaans-existentialisme aarzelt het lot nooit; het binnenbrein blijft altijd de baas en gist nooit. Ieder mens wacht hetzelfde lot: de … [Lees meer...] overNadia de Vries
Een fantoomdatabank
Of de verspilling van wetenschapsgeld en vrijwilligersinzet Data verdwijnen soms van de ene op de andere dag van internet. Vaak gaat het dan om data van particulieren die niet langer in staat zijn een website in de lucht te houden. Maar het overkomt ook institutionele data, die met veel moeite en energie zijn gedigitaliseerd zodat iedereen ervan kan profiteren. De … [Lees meer...] overEen fantoomdatabank
Etymologica: De groene gavers in het Vlaamse landschap
Ettelijke namen van oorden en wateren in Vlaanderen bewaren het woord gaver, dat zoveel betekent als ‘weide die tijdelijk onderloopt’, naar gangbare mening voorheen ‘moeras’. Een vorsing naar de herkomst onthult mogelijke evenknieën in de Friese landen. Een veelvoud Gavers zijn of waren in een groot deel van Oost-, West- en Frans-Vlaanderen te vinden. De bekendste … [Lees meer...] overEtymologica: De groene gavers in het Vlaamse landschap
Mògge
Taalkunde van 70 jaar geleden In sommige opzichten was De nieuwe taalgids een papieren voorloper van Neerlandistiek. Het wilde bijvoorbeeld de verschillende uithoeken van het vak – de taal- én de letterkunde, die toen trouwens ook nog door de meeste neerlandici allebei werden beoefend, maar ook het voortgezet én het universitair onderwijs. Maar een andere overeenkomst is … [Lees meer...] overMògge
