Door Marc van OostendorpDe retoricus Longinus beschreef de kracht van goede toespraken zonder dat hij er blijk van gaf dat hij ooit naar een redenaar geluisterd had. Zijn voorbeelden waren mensen als Demosthenes – die was toen hij schreef allang dood. Hij had dus gewerkt met een afgeleide – de geschreven teksten.Piet Gerbrandy haalt dit detail een paar keer aan in zijn … [Lees meer...] overDe verscheurdheid van de professionele lezer
poëzie
Anneke Brassinga gebruikt geen woorden
Door Marc van Oostendorp "Met kennelijk genot", meldde de jury van de PC Hooftprijs gisteren, " (her)gebruikt Anneke Brassinga bijna vergeten of in onbruik geraakte woorden, die in haar gedichten opnieuw worden geproefd en gesmaakt." Dat klopt volgens mij niet: Brassinga gebruikt geen woorden. Althans, niet volgens het werk van de dichter zelf, en waarom zouden wij het beter … [Lees meer...] overAnneke Brassinga gebruikt geen woorden
Nel Benschop gelemmaliseerd
Door Bart FM Droog Met de productie van het Nel Benschop-lemma is een groot hiaat in de Nederlandse Poëzie Encyclopedie gedicht. Want Nel Benschop (1912-2005) behoorde met de eveneens orthodox-protestantse Enny IJskes-Kooger (1913-2010) en Co't Hart (1929) tot de best verkopende Nederlandstalige dichteressen uit de twintigste eeuw, met Nel Benschop als absolute … [Lees meer...] overNel Benschop gelemmaliseerd
De uitgever is mijn beste vriend, dacht Han G. Hoekstra
De naam Han G. Hoekstra mag dan alleen bij een kleine groep lezers herkenning oproepen, met zijn gedichten ligt dat anders. Regels als ‘Ik heb een ceder in mijn tuin geplant’, ‘De moeder van de duizendpoot is vreselijk ontevreden’ of ‘Houdt gij ook zo van virodoppen? Ze zijn zo heerlijk circonflex' kent vrijwel iedereen. Hoekstra behoort tot dat zeldzame slag dichters dat zowel … [Lees meer...] overDe uitgever is mijn beste vriend, dacht Han G. Hoekstra
Literair systeem
door Gert de Jager Het doet denken aan dit gedicht: Zeer vrij naar het Chinees de zon komt op. de zon gaat onder.langzaam telt de oude boer zijn kloten. En daarmee automatisch aan dit gedicht: Zeer vrij naar het Chinees De zon gaat op, de zon gaat onder.Wat doet die boer nou toch weer? Maar ook aan dit gedicht: … [Lees meer...] overLiterair systeem
Ik ben hier zewf vreemd
Over het ralderal van Annie M.G. SchmidtDoor Marc van OostendorpDat de bloemlezing Die van die van u van Annie M.G. Schmidt de winkels uitvliegt, betekent dat de dichteres gelijk heeft gekregen. In het gedicht Een dichter schrijft ze over een zekere Piet Pluimers die zo graag willen rijmen en zo graag metrisch kloppende verzen wil maken, maar die door zijn … [Lees meer...] overIk ben hier zewf vreemd
3 november: Avond rondom Dan dada doe uw werk!
Datum: 3 novemberTijdstip: 20.00 uurLocatie: Perdu, Kloveniersburgwal 86, Amsterdam‘Dan dada doe uw werk!’ Met deze woorden besluit I.K. Bonset in 1921 in De Stijl een tirade tegen pogingen om ‘de kanselliteratuur van vóór ’80’ in het interbellum nieuw leven in te blazen. Of dada het ‘predikantenpathos’ inderdaad wist uit te drijven uit de Nederlandstalige literatuur, valt te … [Lees meer...] over3 november: Avond rondom Dan dada doe uw werk!
Neelie en de Nederlandse poëzie
Door Jaap HoeksmaBij haar naderend afscheid als lid van de Europese Commissie zal Neelie Kroes vooral in verband gebracht worden met verkeer en waterstaat, met mededinging en met de digitale agenda van Europa. Het feit dat zij tijdens haar lange loopbaan ook aan de wieg heeft gestaan van een van de mooiste en meest Nederlandse gedichten die ooit zijn geschreven, moet daarom … [Lees meer...] overNeelie en de Nederlandse poëzie
Bier- en andere drankgedichten
Door Bart FM DroogSchuim van mijn dagen, schenk me gedachten. De lekkerste biergedichten uit de wereldliteratuur(samenstelling René Smeets, is het recentst uitgekomen boek in de traditie van drankgedichtenbloemlezingen, die – zover mij bekend – binnen het Nederlandse taalgebied begon met de anthologie "Hoog het glas!" Zangen uit Noord en Zuid (1927).Het kloeke Schuim van mijn … [Lees meer...] overBier- en andere drankgedichten
Slot: men is/ ikzelf
Over de ontwikkeling van Kouwenaar, de autonomie van het kunstwerk en neerlandici die het lezen serieus nemen Vervolg van (1), (2) en (3) door Gert de Jager Het gedicht over de zelfmoord van Van Gogh: wanneer Kouwenaars 'men' een 'hij' wordt, lezen we niet veel meer dan een anekdote; wanneer 'men' 'jij' wordt, is er … [Lees meer...] overSlot: men is/ ikzelf
Vervolg: men is/ ikzelf
door Gert de Jager Hoe onbepaald kan een voornaamwoord zijn? In Kouwenaars 1890: 27-29 juli zijn de data in alle betekenissen van het woord zeer specifiek: wat gegeven is, zijn de bijzondere omstandigheden van Van Goghs sterfproces dat zich binnen deze drie dagen voltrok. De 'men' die de weg terug loopt, is dat ene personage van wie de laatste dagen goed zijn gedocumenteerd. … [Lees meer...] overVervolg: men is/ ikzelf
Kóningin als spreekfout
Door Marc van OostendorpJohan Michiel Dautzenberg wilde een beknopte en zakelijke studiegids schrijven, maar af en toe werd hij emotioneel. "Iedereen wil hier dichter en kunstenaer zyn," verzuchtte hij dan, "maer weinigen getroosten zich de moeite de kunst vooraf ernstig te bestuderen."Het citaat komt uit Dautzenbergs Beknopte prosodia der Nederduitsche tael uit 1851, dat sinds … [Lees meer...] overKóningin als spreekfout
men is/ ikzelf
Wie is 'men' bij Kouwenaar? Men is men, aldus dichter Han van der Vegt onlangs in een beschouwing over Kouwenaars regel 'men moet aan alles een vorm geven': Je denkt misschien dat hij ‘men’ gebruikt om geen ‘ik’ of ‘je’ te hoeven schrijven. Maar wie een aantal van zijn gedichten achter elkaar leest is er snel aan gewend. Kouwenaar schrijft ‘men’ omdat hij ‘men’ … [Lees meer...] overmen is/ ikzelf
men is/ ikzelf
door Gert de Jager "Je". De lyrisch toegesprokene in de poëzie van Komrij die blijkbaar geen 'ik' wil zeggen: "Je denkt niet graag terug aan kinderjaren." Alle Nederlandse voetballers sinds Johan Cruijff wanneer ze na afloop van de wedstrijd worden geïnterviewd. Kouwenaars 'men'. Wat er aan de hand is, leert misschien een reeks onderzoeken van … [Lees meer...] overmen is/ ikzelf
Het dilemma van de bloemlezer
Door Bart FM DroogOnlangs ontving ik Niets verloren, de nieuwe dichtbundel van de Belgische Philippe Cailliau. Ik had hem gevraagd om uit dit boek één gedicht te selecteren ter plaatsing op het NPE-lemma over het boek. Hij stuurde helaas twee gedichten in. Daardoor werden we gedwongen te kiezen en is het geplaatste gedicht dus eerder de keuze van de NPE dan die van de dichter. … [Lees meer...] overHet dilemma van de bloemlezer
Lucebert (1924-1994): 90 jaar gestolten
Door Marc van Oostendorp Vandaag zou Lucebert 90 jaar geworden zijn als hij niet tegen zijn 70e gestorven was. Een Facebook-pagina te zijner ere herpubliceerde af en toe een gedicht. Vorige week was dat dit is mogelijk, waarvan de laatste strofe luidt: hij speelt met de elementen en de elementen spelen met hem zijn ogen gestolten tot stem gaan in vruchten … [Lees meer...] overLucebert (1924-1994): 90 jaar gestolten
In Dubio Senseo
Door Fabian Stolk Toen mijn eermalige collega-docent, leidinggevende en promotor Wiljan van den Akker (1954) begon te tellen, niet op een Montessoritelraam, maar beroepsmatig, toen hij, in andere woorden, begon te kwantificeren – zichtbaar sedert het eerste nummer van Nederlandse letterkunde (Van den Akker 1996) – kon je, strictly speaking for my self (Erick Parker 2013), op … [Lees meer...] overIn Dubio Senseo
De duivel, misschien wel
Over enkele regels van Lucebertdoor Gert de JagerWie door Brabant of Limburg rijdt, komt ze bijna altijd tegen en wie er is opgegroeid, kent ze zeker: de immense gebouwencomplexen waar tot diep in de jaren vijftig de monnikspijen ruisten en de kappen van de nonnen niet gesteven genoeg konden zijn. Scholen zijn het geworden, appartementencomplexen, bedrijfsruimtes voor de … [Lees meer...] overDe duivel, misschien wel
X | XXX
Over 'Nederlandstalige' avant-gardegedichten Door Marc van Oostendorp "Deze bloemlezing", schrijven Hubert van den Berg en Geert Buelens in hun nawoord bij hun bloemlezing Doe uw werk! Avant-gardistische poëzie uit de Lage Landen, "wil een representatief overzicht bieden van avant-gardistische gedichten in het Nederlands." De vraag is nu: wanneer is een … [Lees meer...] overX | XXX
Een lasso van luister (slot)
Over drie gedichten van Jacques Hamelink, vervolg van (1), (2) en (3)door Gert de Jager Poëzie die alle taalmiddelen gebruikt die maar mogelijk zijn: die Vollkraft der Sprache. En ook thematisch een maximale inzet: 's dichters autobiografie, de liefde, de kunst, in Germania opkomst en neergang van het Avondland. De goden. Je zou niet denken dat het mogelijk was, maar het … [Lees meer...] overEen lasso van luister (slot)
De diepte in met J. Slauerhoff
Door Marc van Oostendorp ter nagedachtenis aan Jan Kooij (1940-2004) Dit is een traditie in de Nederlandse poëzie: een gedicht bestaat uit versregels, en iedere versregel bestaat uit vijf regelmatige afwisselingen van onbeklemtoonde en beklemtoonde lettergrepen (vijf jamben): De felle dood die nu geen wit mag zien, Een nieuwe lente en een nieuw geluid, Ik ging naar Bommel om … [Lees meer...] overDe diepte in met J. Slauerhoff
Een lasso van luister (3)
door Gert de Jager Wat is er aan de hand met Hamelinks poëzie? Nogmaals het eerste van de drie gedichten die ik citeerde uit Onder de kastanje met de tegenstander - een van de elf reeksen die samen Germania, een canto vormen. Geen lediggang is het meer, van en naar school te gaan.We lopen ons stuk kassei samen, lettend op onze woorden. Volle kracht van de zon met … [Lees meer...] overEen lasso van luister (3)
Een lasso van luister (2)
door Gert de Jager Kenmerkend voor poëzie, en wellicht ook die van Hamelink, zou bijvoorbeeld dit kunnen zijn: Poëtisch taalgebruik zal de woorden, die in de primaire code - het dagelijks taalgebruik - conventioneel en willekeurig zijn en hun betekenissen uitsluitend aan afspraken danken, een iconische functie opdringen, waardoor zij deel gaan hebben aan het wezen van … [Lees meer...] overEen lasso van luister (2)
Een lasso van luister (1)
door Gert de Jager Taal, stijl, poëtische taal, poëtische stijl. In deze cyclus van drie gedichten bijvoorbeeld: 1. Geen lediggang is het meer, van en naar school te gaan.We lopen ons stuk kassei samen, lettend op onze woorden. Volle kracht van de zon met ons. Met de armen om elkaarsschouders komen we het speelplein op. Believen de staande, de … [Lees meer...] overEen lasso van luister (1)
Awaters klinkers
Door Marc van Oostendorp Het is een regenachtige dag en dus lezen we het gedicht Awater van Martinus Nijhoff (hier): "Het wil niet als geheel een vorige eeuw / puinhopen zien en zingen van mooi weer'. Het gedicht bestaat uit zeven duidelijk van elkaar te onderscheiden delen, die van elkaar gescheiden zijn door een witregel. Ieder deel wordt gekarakteriseerd door een klinker: … [Lees meer...] overAwaters klinkers
