En: waarmee schreef men toen eigenlijk?
Door Bart FM Droog
Bij de jaarwisseling 2014/2015 ontplofte een voetzoeker vlak naast het hoofd van X, een oude vriend van me. Sedertdien verkeert hij in de waan dat hij een burger is in de Bataafse Republiek (1795-1806). Volgens zijn artsen is de veiligste behandelwijze hem in die waan te laten en te wachten op een volgende voetzoeker, oudejaarsnacht 2015. Waardoor hij hopelijk weer terug naar onze tijd wordt geworpen, zonder blijvend letsel.
Z’n vrouw heeft hem inmiddels van passende kledij voorzien (zie foto), z’n zoons hebben vanochtend een laat 18de eeuws huisje voor hem gemetseld. In dat huis willen we een bibliotheek inrichten, met boeken uit die tijd. Daartoe heb ik Victor E. van Vriesland geraadpleegd, althans – de door hem samengestelde bloemlezing Spiegel van de Nederlandsche poëzie door alle eeuwen (1939). Daarin vond ik deze dichters die binnen het tijdvenster van X’s waan zouden kunnen vallen.
Echter – dat Victor E. van Vriesland circa 140 jaar na de Bataafse republiek werk van deze auteurs in zijn onovertroffen anthologie opnam, geeft geen antwoord op de vraag welke auteurs destijds populair waren. Oftewel: als een belezen Bataafs burger al literaire werken in huis had, wie zouden dan de auteurs van die boeken geweest zijn?
Heeft iemand enig idee? Of waren er toen allerhande volksdichters en -schrijvers actief, wier namen en boeken in de vergetelheid zijn verdwenen?
En, niet onbelangrijk voor de inrichting van zijn bureau: hoe schreef men toen? Nog met de ganzenveer? Of bestond de kroontjespen al? Of schreef men vooral met het in 1795 gepatenteerde potlood? In ieder geval niet met de vulpen, die kwam eerst rond 1850 op de markt.
Antwoorden op deze intens belangrijke vragen kunnen als reactie geplaatst worden.
* Op DBNL – Achttiende Eeuw staan natuurlijk nog meer namen.
Wij waren ooit in een museum in Tilburg waar ze alles op het gebied van schriftelijke communicatie hadden Helaas werd het wegbezuinigd. Maar de collectie wordt beheerd door : http://www.onterfdgoed.nl/tag/scryption/. Ik weet zeker dat daar antwoorden zijn tevinden.
Aha! De kroontjespen, sedert 1803! Zie:
http://vintagepencollectibles.com/About_Dip_Pens.html
Een paar opmerkingen:
– Het lijkt me niet gepast de keuze te baseren op de voorselectie die Van Vriesland 75 jaar geleden maakte op grond van eigen smaak.
– De aangereikte opsomming suggereert dat de Bataafse burger alleen oorspronkelijk Nederlandstalig werk leest van eigentijdse schrijvers.
– Wat wordt bedoeld met 'literair werk'? Gezien de voorselectie: horen daar tijdschriften bij? Toneel? Volksboeken? Of bijvoorbeeld de prognosticaties van Kersteman?
– Bedenk wel dat het titelaanbod van uitgevers op zichzelf weinig zegt over de populariteit van boeken of auteurs.
Kortom, de vraag over de inhoud van de boekenkast van Bataafse burgers – horen vrouwen, bedienden en armelui daar ook bij? – is niet zo maar te beantwoorden. Maar ideeën kun je opdoen in het hoofdstuk Achttiende Eeuw van Marleen de Vries, op http://www.literatuurgeschiedenis.nl/lg/18de/thema/lg18025.html. Of in het prachtige standaardwerk Worm en Donder (2013) van Inger Leemans en Gert Jan Johannes.
Rietje van Vliet