Door Nico van Lieshout
In hoofdstuk vier van de roman Weerwater lezen we over de verhuisactiviteiten van Rudi en Bianca Ruwiel uit IJmuiden. Het is zondagochtend en beestenweer. Een onverwachte augustusstorm heeft het land ontwricht. Even spelen ze met de gedachte de laatste rit uit te stellen en te wachten tot de elementen wat kalmeren, maar het bed is al in het geleende busje geladen. Het enthousiasme van Bianca, die op het punt van bevallen staat, geeft de doorslag. Ze zegt: ‘Thuis is waar je bed staat. Kom op, Ruud, we gaan naar Almere.’. Even later turen ze langs de heen-en-weer zwiepende ruitenwissers naar het verkeer in de storm, onderweg naar hun nieuwe woning in de Hitchcocklaan in de Filmwijk.
Daar stop ik met lezen. Mijn oog blijft haken aan het laatste lidwoord dat mij overbodig voorkomt. Wie in het dorp waar ik woon gaat shoppen of stappen, verklaart we gaan naar de stad. Dan komt er altijd nog een vervolgvraag om te weten te komen of dat Haarlem is of Amsterdam. Wie in Almere in het nieuwe centrum wezen moet, kondigt eenvoudig aan: ik ga naar stad.
In Den Haag woont men in de Schilderswijk, Amsterdam spreekt van de Indische buurt en in Arnhem kent iedereen het Spijkerkwartier. Maar in Almere heeft niemand het over de Stedenwijk, de Parkwijk en ook niet over de Filmwijk. De paar maanden dat schrijfster Renate Dorrestein in Almere vertoefde, waren niet genoeg om haar ook op taalgebied Almeerder met de Almeerders te laten worden.
Even overwoog ik de mogelijkheid dat de gastschrijfster het bij het rechte eind had, dat het bepaald lidwoord volgens de regels van de grammatica voor Filmwijk hoort, dat de inwoners van Almere, van wie er immers zo veel niet van hier zijn en een andere moedertaal hebben, als ze het hebben over stad, Parkwijk, Poort, Filmwijk en Waterwijk het gewoon niet zo goed weten en dat de redacteur die het manuscript van Renate Dorrestein heeft nagekeken zijn werk goed heeft gedaan.
Ik sloeg er de Algemene Nederlandse Spraakkunst op na, om er achter te komen dat de problemen met de, het en een groter zijn dan verwacht. Al gelijk in het begin staat er de Cruijffiaanse uitspraak dat het lidwoord de wordt gebruikt bij de-woorden en het bij het-woorden. Ik leerde dat het lidwoord altijd voor een zelfstandig naamwoord wordt gebruikt, maar dat er tussen het lidwoord en het zelfstandig naamwoord best een hele rij bijvoeglijke naamwoorden kunnen staan en dat het lidwoord ontbreekt als het zelfstandig naamwoord een onbepaalde hoeveelheid van een bepaalde stof aanduidt; hout, olie, plastic.
Zodra er voorzetsels in het geding zijn is het hek helemaal van de dam. Men is aan zet en aan boord, maar aan het werk en aan het woord. We gaan naar school en naar huis, ook buiten Almere, maar naar de kerk en naar de supermarkt, al hoor je tegen de grote pauze ook wel leerlingen aan elkaar vragen: Ga je Appie…?!.
In hoofdstuk achttien van het derde deel heeft het lot Jacob Krikke aangewezen om een doorgang te forceren in de mistbank die Almere sinds hoofdstuk zes van het eerste deel hermetisch van de buitenwereld had afgesloten. Het was zelfs zeer de vraag of er achter de mistbank nog wel een buitenwereld was. De gedwongen missie van Krikke is hopeloos. Tallozen hadden zich de eerste dagen na de ramp in de omineuze witte wal gestort. Van hen is nooit meer vernomen. Zodra Renate Dorrestein hoort wat ze met haar vriend Krikke van plan zijn, zoekt ze Rudi op, die beschikt over een paard en wagen. Er staat: ‘Ze gaan vast met hem naar Haven,’ hijgde ik. ‘Dat is de kortste weg naar de mistbank.’
Haven staat er, zonder lidwoord. Al had de echte Almeerder natuurlijk gezegd: dat is de kortste weg naar mistbank.
Ben het niet eens. Maar ben geen doorgeharde Almerenaar. "Ik ga naar de stad" = "ik ga naar het winkelcentrum in het centrum van Almere" – het is dus ook equivalent met "ik ga boodschappen doen" (voor alles wat je niet bij de talloze supermarkten kunt of wilt halen die je onderweg passeert).
"Stad" is een stadsdeel van Almere zoals, inderdaad, "Haven" en "Buiten" en "Poort" en "Hout". Almere Stad is zelfs het grootste deel, denk ik, in oppervlakte en aantal inwoners. Het bevat veel onderdelen, zoals Filmwijk en Danswijk en Stedenwijk en Literatuurwijk en Muziekwijk – allemaal stukken waar ik niet heen ga als ik zeg dat ik "naar de stad ga".
Ga je met Bus? Nee, ik neem Trein.