Wil ik best toegeven, ik was verslaafd, de afgelopen twee weken. En nog, als ik iets vervelends moet doen, zoals kerstkaarten sturen, R-scripts schrijven of abstracts maken, dan is mijn eerste neiging: kan ChatGPT dat niet doen? sChatje, kun jij voor mij een kerstkaart naar Tante Annie sturen?

Inmiddels is mijn blinde vertrouwen enigszins ontnuchterd, maar nog steeds is mijn enthousiasme groot. Deze versie van de chatbot GPT is ongelooflijk taalvaardig. Wat mij het meest verbaast is dat de bot ogenschijnlijk informatie van drie, vier beurten geleden nog paraat heeft en kan verbinden met informatie die in de huidige beurt relevant is. Chapeau voor de mensen die de bot impliciete verwijzingen en anaforen hebben aangeleerd. Of zodanig hebben leren verdoezelen, dat ik niet merk dat de bot niet meer weet wat ik bedoelde met ‘het vorige scriptje’. De bot heeft de ongeschreven regels van de gewone internet-interactie, van mensen die mekaar niet kennen en niet zien, min of meer onder de knie.

Hij is nog beleefd ook.

Ik vroeg hem een tentamenvraag te maken, voor eerstejaars Nederlands. Ik wilde graag een meerkeuzevraag over woordspelingen in tijdschriftadvertenties.

Toen ontspon zich de volgende dialoog:

Ja, hier is een meerkeuzevraag over woordspelingen in tijdschriftreclames:

“Welke van de volgende zinnen bevat een woordspeling die gebruikt kan worden in een tijdschriftreclame?

A. Onze koffie is zo heet dat je er blaren van krijgt.

B. Onze koffie is zo lekker dat je er nooit meer zonder wilt.

C. Onze koffie is zo vers dat je er een verschil mee merkt.

D. Onze koffie is zo duur dat je er een hypotheek voor moet afsluiten.

De juiste antwoord is C, omdat deze zin een woordspeling bevat op het woord “vers” (dat zowel “vers” als “verschil” betekent in het Nederlands). Deze woordspeling kan bijvoorbeeld gebruikt worden in een tijdschriftreclame voor koffie, om te suggereren dat het product verser is dan andere merken en dat dit verschil duidelijk te merken is. De andere opties bevatten geen woordspelingen die geschikt zijn voor tijdschriftreclames.”

Ik denk dat je je vergist. vers betekent niet verschil in het Nederlands. Soms wordt verschil afgekort tot vers, maar dat is niet hetzelfde. Kun je het opnieuw proberen?

“ja, je hebt gelijk dat “vers” niet “verschil” betekent in het Nederlands. Ik heb me vergist in mijn antwoord. In plaats daarvan zou de woordspeling gebaseerd zijn op het feit dat “vers” zowel “vers” als “smaakvol” kan betekenen in het Nederlands, afhankelijk van de context.

Nee, ik vind dit niet overtuigend. Ik denk dat je beter kan. Probeer het nog eens met een ander product.”

De dialoog eindigde hier niet. Hij probeerde het nog met tandpasta (‘De juiste antwoord is B, omdat het woord “afscheid” zowel “afscheid” als “tanden” betekent in het Nederlands) en met shampoo (De juiste antwoord is B, omdat het woord “mild” zowel “mild” als “baby” betekent in het Nederlands). Toen ben ik gestopt met het vragen naar betere opties, want het was duidelijk dat hij geen sjoege heeft van woordspelingen. En al had hij het wel gehad, dan nog was het geen goede tentamenvraag geweest.

Dat hij systematisch ‘de goede antwoord’ schrijft vind ik aandoenlijk, en heel modern eigenlijk. Hij anticipeert in zijn lidwoordgebruik op de taal van degenen die zijn tentamens moeten maken. Superaccommodatie als het ware.

Hij is vooral heel hoffelijk. Als gebruiker krijg ik altijd gelijk (‘Je hebt gelijk, mijn vorige voorbeeld was niet overtuigend’, ‘Ja, ik begrijp wat je bedoelt’) en dat is heel prettig. Bovendien, hij conditioneert mij: ik ga van de weeromstuit ook beleefd en zorgvuldig (en omslachtig!) formuleren. Alsof je via de telefoon iemand uitlegt hoe hij een strik in z’n veters moet leggen. Ik zie mezelf braaf beginnen met positieve feedback: Heel goed. Maar ik mis nog een twist aan het eind van de zin. Probeer het nog eens. Alsof zo’n bot het sandwichmodel nodig heeft!

Het werd hilarisch toen ik wilde weten hoe hij omgaat met beleefdheidsconventies. Ik besloot hem te vousvoyeren in een nieuwe chatsessie. Ik opende met:

Kunt u een meerkeuzevraag ontwikkelen voor een examen pragma-linguistiek over de maximes van Grice?

Sure! Here is a multiple choice question about Grice’s maxims:

Which of the following is NOT one of Grice’s maxims of conversation, as outlined in his theory of implicature?

A) The Maxim of Quantity B) The Maxim of Relevance C) The Maxim of Quality D) The Maxim of Manner E) The Maxim of Truthfulness

Answer: E) The Maxim of Truthfulness

Dank u. Waarom antwoordt u mij in het Engels?

I apologize if my response in English caused any confusion. As an artificial intelligence, I do not have a preferred language and am able to communicate in multiple languages. I was programmed to understand and respond to questions in multiple languages, including English and Dutch.

In this case, I responded in English because that was the language in which the original question was posed. My primary goal is to provide helpful and accurate information to users, and I strive to do so in a way that is clear and easy to understand. If you have any further questions or would prefer to communicate in Dutch, please do not hesitate to ask. I will do my best to assist you to the best of my ability.

Dit klopt niet, ik heb mijn vraag in het Nederlands gesteld, vanaf het begin. Kunt u uitleggen waarom u persisteert in het gebruik van Engels?

I apologize for the mistake in my previous response. You are correct that you posed your question in Dutch from the beginning. I apologize for any confusion or inconvenience that my error may have caused.

Ik wil graag antwoorden in het Nederlands. Kunt u overstappen op het Nederlands?

Yes, I can certainly switch to Dutch for our communication. Is there anything specific that you would like to know or discuss? Please let me know, and I will do my best to provide helpful and accurate information in Dutch.

Ik heb het opgegeven. Mijn sChatje wil niet vousvoyeren, en gebruikt een vorm van lingua receptiva waar ik lang over moet nadenken. Switcht hij naar een andere taal omdat hij mijn Nederlands niet herkent, omdat hij geen fouten durft te maken, of omdat hij het onbeleefd vindt om ‘u’ te gebruiken?

Hij herkent het niet als een veelgebruikte omgangsvorm, dat weet ik ook wel. Toen ik de volgende dag precies dezelfde vraag nog eens stelde, antwoordde hij wel in het Nederlands. Mooi. Lerend vermogen heet dat. Toen ik antwoordde met ‘dankuwel’, schreef hij:

Graag gedaan! Ik ben blij dat ik je kon helpen.

Hij had het dus toch nog niet helemaal onder de knie. Voor de zekerheid heb ik het ook in het Frans geprobeerd. Pourriez-vous me préparer une question à choix multiple qui porte sur les maximes de Grice ? Dat vond hij geen enkel probleem. Ik werd beleefd teruggevousvoyeerd.

Ik switchte terug naar het Nederlands en bedankte hem. Hij schreef terug:

Je bent welkom.