In deze aflevering van Etymologica komen drie termen aan de orde die met de scheepvaart te maken hebben: hijs, hoeker en houvast.

hijs zelfstandig naamwoord ‘het hijsen; hijswerktuig; oplawaai’.

Nieuwnederlands Een heele hijsch [1904; WNT], Den heelen hijsch raapkoeken viel [1899-1906; WNT], Dat zij (= zekere werklieden) … geen goed onder den hijsch zullen brengen voor onder­kruipers-kraandrijvers.[1903; WNT], een hijs van 24 balen [1957; Het Vrije Volk], Maar Italiaanse kippen zullen een hijs krijgen. [1964; De Waarheid].

Afgeleid van het zwakke werkwoord hijsen. De betekenis ‘een dreun (krijgen)’ heeft waarschijnlijk te ma­ken met de ongelukken, die nogal eens voorkwamen bij loswerkzaamheden in de ha­vens, waarbij een hijs een havenarbeider raakte.

hoeker zelfstandig naamwoord ‘scheepstype’.

Nieuwnederlands Een Engelsche kits of hoeker, gemonteert met acht stukken, en bemant met achten­dertigh man. [1687; WNT], De in de IJslandsche vaart gebezigde schepen heetten in ‘t bij­zonder hoekers, en waren van anderen bouw dan de buizen; doch er voeren ook hoekers ter Dogge. [1885; WNT].

Een hoeker is een tamelijk plat gebodemd schip, breed van boeg en achtersteven, gewoon­lijk met twee masten, maar vooral onderscheiden door de boven het dek uitstekende kajuit op het achter­schip. Zijn naam ontleent het vaartuig waarschijnlijk aan het feit, dat het oorspron­kelijk bestemd was voor het varen te hoeke [1478; WNT], dat wil zeggen voor de hoek­want- of beug­visserij. De uitdrukking is gebaseerd op hoek in de betekenis ‘haak, vis­haak, angel’. Later onderscheidde men naar hun bestemming vishoekers en koop­vaardij­hoekers, die soms als barken getuigd waren. Het woord is in het Engels ontleend als hooker en in het Frans als houcre [1702] overgenomen.

houvast zelfstandig naamwoord ‘steun’.

Middelnederlands hou(d)vast ‘iets dat goed vast blijft zitten, steun’: Van die hansel ende slootwerck ende ses sleutel ende twee houvast [1500-1518; MNW], houdvast, fibula ferrea, fibula adunca [1599; Kil.]; Nieuwnederlands ‘iets dat goed vast blijft zitten, steun’: Houvast en ancker van ‘t gesticht Der weereld (tot het noodlot)! [1625; WNT], Den in het begin noodi­ge houwvast aan de onderste leden (bij het ”trekken” van een kalf) [1808; WNT], De grond voor dit … ontleden van het verstand is gelegd doordat haar gemoed (van zekere theosophe) zijn houvast (het geloof) heeft losgelaten [1901-1924].

Eigenlijk houdvast, de als zelfstandig naamwoord gebruikte gebiedende wijs van vasthouden. Aanvankelijk gebruikt voor dingen die steun aan iets gaven zoals krammen en haken, maar later ook over­drachtelijk gebruikt.