Een kijkje in een academisch valorisatieproject
Wie had gedacht dat middeleeuwse crises me een jaar lang zo zouden bezighouden, me beter zouden leren organiseren, redigeren én podcasts presenteren, en me tegelijkertijd zouden laten zien hoe actueel de middeleeuwen nog zijn? Toen ik ruim een jaar geleden als student-assistent begon bij Het Ministerie van Middeleeuwse Zaken, had ik dat in ieder geval niet verwacht.
Het Ministerie van Middeleeuwse Zaken is een valorisatieproject, ontstaan uit een idee van mijn docent en historisch letterkundige Cécile de Morrée en haar collega aan de Universiteit Utrecht, Martine Veldhuizen, die eveneens historisch letterkundige is. In academische context wordt met valorisatie bedoeld dat wetenschappelijk onderzoek niet alleen binnen de universiteit blijft, maar ook moet worden ingezet om maatschappelijke, publieke of culturele impact te creëren. Binnen de geesteswetenschappen betekent dit dat resultaten uit historisch en literair onderzoek worden vertaald naar toegankelijke vormen die een breder publiek bereiken. Valorisatieprojecten maken op die manier zichtbaar hoe academisch onderzoek kan bijdragen aan actuele maatschappelijke debatten. Het Ministerie van Middeleeuwse Zaken tracht dit te bereiken door een essaybundel en een podcastreeks uit te brengen, waarin onderzocht wordt hoe inzichten uit de middeleeuwen ons kunnen helpen nadenken over hedendaagse uitdagingen zoals klimaatverandering, goed bestuur, onderwijs en sociale veiligheid. Het klinkt misschien abstract, maar al doende werd het project concreter. In deze blog lees je hoe het proces verliep en hoe ik als student-assistent bijdroeg aan zowel boek als podcast.
Het hele traject begon met brainstormsessies tussen Cécile, Martine en mij. Welke middeleeuwse crises waren relevant voor het heden? Hoe konden we dat op een toegankelijke manier vertalen naar een breder publiek? Hoe maak je van bestaand academisch onderzoek een essay dat iedereen kan begrijpen? En vooral: hoe zorg je ervoor dat er positieve lessen uit het verleden kunnen worden getrokken voor de huidige samenleving?
Hanzesteden
Toen de grote lijnen vaststonden, gingen we op zoek naar auteurs. We hadden immers bijdragen nodig; onderzoekers die met hun academische vaardigheden de vertaalslag konden maken van crises van toen naar nu. Twaalf historisch letterkundigen en historici, werkzaam aan universiteiten in Nederland en Vlaanderen, werkten mee. Zij hadden allemaal vernieuwend onderzoek gedaan en konden dat omzetten in een essay én een podcastaflevering. Ik nam in dit proces vooral de communicatieve taken op me: afspraken plannen, ideeën afstemmen en zorgen dat iedereen op de hoogte bleef.
Daarna begon de podcastproductie. De podcastafleveringen boden ruimte voor verdieping van het essayonderwerp. Zo verkent Lászlo Sándor Chardonnens wat het eigenlijk betekent om iets te weten, en hoe kennis, geloof en ervaring in de middeleeuwen onlosmakelijk met elkaar verbonden waren. Tim Soens werpt een ander licht op hedendaagse natuurcrises door te laten zien hoe middeleeuwse samenlevingen natuurrampen niet probeerden te beheersen, maar ermee leerden leven. Andere afleveringen richten zich op thema’s als duurzaamheid en hergebruik, wanneer Claire Weeda laat zien hoe afval in de middeleeuwen werd gezien als grondstof. Johan Oosterman spreekt over de Gelderse verbondsbrief en Justyna Wubs Mrozewicz over conflictbeheersing binnen de Hanzesteden. Zij schijnen hiermee hun licht op middeleeuws bestuur en ook op wat bijvoorbeeld de huidige politiek hiervan zou kunnen leren.
Verdiepen
Het was mijn taak om de podcastopnames te plannen, bij te wonen, de techniek te verzorgen en achteraf alle afleveringen te voorzien van tijdcodes voor het edit-team. In twee afleveringen nam ik zelfs samen met Cécile dan wel Martine de rol van podcastpresentator op me. Dit, omdat zij zelf twee van de twaalf bijdragers waren en een essay schreven en daarmee ook een eigen podcastaflevering kregen. Plotseling zat ik niet meer achter de schermen, maar midden in het gesprek. Spannend, maar ook ontzettend leerzaam en leuk om te doen.
Tijdens de podcastopnames werkten de auteurs aan hun essays. De bundel Het Ministerie van Middeleeuwse Zaken opent met een inleidend gedicht van Thijs Kersten. Nathan van Kleij onderzoekt hoe middeleeuwse strafpraktijken, zoals steenboetes en publieke vergeving, niet draaiden om vergelding maar om herstel van de gemeenschap. Martine Veldhuizen richt zich op waarheidssprekers en laat zien hoe filosofen, narren en denkers kritiek leverden op machthebbers zonder direct het zwijgen te worden opgelegd; een thema dat raakt aan hedendaagse discussies over vrijheid van meningsuiting. Andere bijdragen verdiepen zich in vraagstukken rond identiteit, macht en inclusiviteit. Bram Caers analyseert hoe dichters in tijden van polarisatie juist kozen voor nuance en empathie, terwijl Jonas Roelens laat zien hoe middeleeuwse voorstellingen van gender verrassend fluïde konden zijn. Essays van Lisa Demets, Cécile de Morrée en Rozanne Versendaal behandelen respectievelijk vrouwelijk leiderschap, consent en meertaligheid, en maken duidelijk hoe middeleeuwse bronnen ons huidige denken over gelijkwaardigheid, sociale veiligheid en onderwijs kunnen verdiepen. De essaybundel sluit af met een epiloog van Lieke Smits, die de verschillende bijdragen samenbrengt.
Overtuiging
Gedurende het schrijfproces verschoof mijn rol naar boekproductie: ik redigeerde en controleerde essays op taal, consistentie, bronverwijzingen en bijschriften van afbeeldingen. Dit deed ik meerdere redactierondes en gaf feedback waar nodig, met de belangrijkste eis: zorgen dat de inhoud toegankelijk bleef voor een breder publiek. In de eindfase deed ik samen met Cécile de eindredactie en controleerde ik de drukproeven voordat de bundel naar de drukker ging. Het is verrassend hoeveel aandacht er nodig is voor details die je als lezer misschien vanzelfsprekend vindt: een fout in een bronvermelding of een inconsistent bijschrift kan de professionaliteit van de hele bundel aantasten.
Wat het project voor mij duidelijk maakte, is hoe anders schrijven en communiceren wordt wanneer je een publiek buiten de universiteit voor ogen hebt. In een collegezaal kun je veel veronderstellen en is er ruimte voor “vaagheid” op z’n tijd. Bij valorisatie moet je expliciet zijn, keuzes maken en complexe ideeën toegankelijk houden. Dat betekent niet versimpelen, maar juist scherp formuleren: wat is echt belangrijk, wat vertel je wel, wat laat je weg? En vooral: hoe zorg je ervoor dat de inhoud niet negatief wordt? Ons doel is altijd geweest om geen neerslachtige toekomst te schetsen, maar juist een toekomst waarin vooruitgang mogelijk is, ondanks alle moeilijkheden en brandhaarden die de wereld op dit moment kent.
Terugkijkend was Het Ministerie van Middeleeuwse Zaken dan ook veel meer dan een bijbaan. Het was een oefening in samenwerken, organiseren en vertalen: van academische tekst naar publiek gesprek en van het verleden naar nu. Het liet zien dat neerlandistiek niet ophoudt bij onderzoek of onderwijs, maar ook een publieke rol kan hebben, en vaker zou moeten hebben. Middeleeuwse teksten en casussen leven verder wanneer ze verteld, bevraagd en toegepast worden, en ook studenten kunnen daarin een waardevolle rol spelen.
Die middeleeuwse teksten lijken soms misschien wat stoffig, maar zodra je er een podcast mee maakt en een boek over redigeert, krijg je door hoe verrassend actueel de middeleeuwen kunnen zijn. Dan is het niet alleen leerzaam, maar ook ontzettend leuk om met dit materiaal te werken. Voor mij begon het als een student-assistentschap, maar het eindigde als een overtuiging: wie het verleden serieus neemt, heeft verrassend veel te zeggen over de toekomst.
Wie wil horen en lezen hoe middeleeuwse crises nieuwe perspectieven bieden op hedendaagse problemen, nodig ik graag uit om Het Ministerie van Middeleeuwse Zaken te lezen en de gelijknamige podcastserie te beluisteren.
Debbie Wanders is 29 jaar oud, neerlandica en masterstudent Letterkunde (specialisatie Literair Bedrijf) aan de Radboud Universiteit in Nijmegen.
Laat een reactie achter