Zeg mij in welke appgroepjes u zit, en ik zal u zeggen wie u bent. Ik zit zelf bijvoorbeeld in een Signal-groepje van mensen rondom het Genootschap Onze Taal die daar de laatste nieuwtjes uitwisselen. En daar werd vorige week verbijsterend nieuws gemeld dat tot nu toe de voorpagina’s niet heeft gehaald: gênant wordt volgens de officiële woordenlijst voortaan gespeld als genant. De spelling met het dakje is zelfs geheel verdwenen:
Een en ander is stilzwijgend gebeurd; de Taaladviesdienst van Onze Taal werd erop gewezen door iemand die het woord toevallig had opgezocht, maar er is nergens enige toelichting te vinden. Vervolgens heeft de dienst deze pagina aangemaakt met waarschijnlijk de juiste toelichting:
De spelling genant past bij de algemene regel dat je in het Nederlands accenten in Franse leenwoorden alleen laat staan als die nodig zijn voor de uitspraak. Dat is bijvoorbeeld het geval in crêpe, frêle en gêne. Bij deze woorden weet je dankzij het dakje op de eerste e dat je die moet uitspreken als ‘è’. In genant is dat dakje niet nodig voor de uitspraak.
In 2014 schreef de Nederlandse hoofdredacteur Ton den Boon van Van Dale nog:
Taalkundigen zijn het er echter niet over eens of dat accent wel nodig is. Gênant wordt in het Nederlands immers meestal niet op z’n Frans uitgesproken (als zjènant), maar op z’n Nederlands (als zjunant). Maar blijkbaar spreken de makers van de Woordenlijst het woord nog wel op z’n Frans uit; vandaar de spelling gênant.
Nu zijn de makers van de Woordenlijst dus kennelijk van uitspraak veranderd. En vinden ze dat iedereen dat dan verder ook zou moeten doen. Je zou zeggen dat het een kleine moeite is om twee uitspraken van het woord toe te staan, en dan ook twee spellingen. Maar variatie, he bah, nee, daar houden spellingvoorschrijvers niet van.
Wat ook intrigerend aan de kwestie is: dat het waarschijnlijk stil zal blijven rondom deze verandering. Ik volg de spellingdiscussies nu al een slordige dertig jaar en dertig jaar geleden was dit echt niet zo gepasseerd. Het waren de gouden dagen dat enthousiaste liefhebbers de inhoud van verschillende drukken van het Groene Boekje integraal op transparanten kopieerden, die ze dan over elkaar konden leggen om te zien wat er veranderd was, om daar vervolgens lange en verontwaardigde artikelen over te schrijven.
Nog maar iets meer dan twintig jaar geleden organiseerden de Nederlandse media een opstand tegen de toenmalige spellingwijzigingen, die leidde tot een eigen spellinggids, het Witte Boekje, dat overigens wél de tolerantie had om genant en gênant allebei op te nemen. Maar inmiddels zijn die opstandigen van hun schreden teruggekeerd. De rust is daarmee over de spelling gedaald, maar het is een rust die vooral lijkt uit te drukken dat het niemand meer echt wat kan schelen.
Het spellingenthousiasme lijkt me weg, en dat zegt vast iets over taalcultuur. Heel wonderlijk dat in zo’n klimaat, waarin mensen zich minder aantrekken van wat de norm is, er nog steeds gewerkt wordt aan zulke strakke regels die geen enkele variatie toestaan.
Dat is genant.
Je kan het ook iets minder somber zien, Marc. Een Groen Boekje dat van *sommige* woorden meerdere spellingen toestaat, impliceert daarmee dat er van *alle andere* woorden maar één spelling toegestaan is. Een Groen Boekje dat van alle woorden maar één spelling toestaat, zegt in feite: dit zeg ik ervan en voor de rest mogen jullie doen wat je leuk vindt. Juist door zich op gezag te beroepen, verliest het dat gezag. In mijn ogen dan.
Ik weet in elk geval wel dat uitgevers mij altijd het laatste woord geven in mijn strijd met de correctoren en persklaarversmurwers – waar ik dan ook volgaarne gebruik van maak en ik mij van het Groene Boekje niets aanntrek.
Zo is het ook nog eens een keer! Maar dan schrijf je nooit voor ‘Groot Dictee der Nederlandse Taal’ of het moet een speciale uitzending worden: ‘Overgroot Dictee der Nederlandse Taal’
Vanzelfsprekend dat je als kundig schrijver wilt en kunt afwijken van de standaardspelling. Overigens krijgen sommige woorden toch twee spellingen – geen idee waarom. Een voorbeeld is smörrebröd en smørrebrød. Je kunt de vreemdheid benadrukken door de laatste te kiezen. Als je binnen een tekst wisselt van spelling, dan gaat de lezer vermoeden dat je er zo’n soort bedoeling mee hebt. Maar zo’n handreiking hebben creatievelingen niet nodig.
ik dacht dat die accentjes allemaal al weg waren. Zelf raak ik nog weleens in de war bij appel. Of mag je dan officiëel nog wel appèl spellen?
officiëel is het appel en dat levert voor mij alleen maar verwaring op.
Op merkelijk om nu te lezen dat het accentteken bij tenant niet nodig is vanwege de uitspraak terwijl appel en appèl toch heel duidelijk anders uitspreekt.
Precies. Het dakje op genant heeft zo goed als geen functie, terwijl het accent grave bij appèl duidelijk wel verwarring helpt voorkomen. Ik struikel ook altijd over dat woord in de nieuwste spelling en zou er voor zijn om dat accent in ere te herstellen.
Het gaat om het al dan niet laten staan van accenten uit de oorspronkelijke Franse spelling en dat is bij appèl niet het geval. Als uit de context niet zou blijken of het gaat om een vrucht of een oproep, kan ter verduidelijking wel een accentteken worden toegevoegd.
“De spelling ‘genant’ past bij de algemene regel dat je in het Nederlands accenten in Franse leenwoorden alleen laat staan als die nodig zijn voor de uitspraak.”
Tja, dat principe is in theorie niet slecht bedacht, maar de praktijk is vaak anders. Kijk naar ‘maître’, ‘maîtresse’ en ‘fraîcheur’. Is dat dakje nodig voor de uitspraak? Ik durf het te betwijfelen, want ‘aimabel’, ‘aide de cuisine’, ‘baisse’, ‘pair’, ‘fait divers’ … worden zonder dakje geschreven. Men had makkelijk ‘maitre’, ‘maitresse’ en ‘fraicheur’ voor kunnen schrijven, net als ‘hotel’, ‘depot’, ‘controle’ en ‘debacle’.
Je zou zelfs het hele dakje volledig af kunnen schaffen in het Nederlands. Waarom ‘carrière’, ‘scène’ en ‘misère’ met een accent grave en ‘enquête’, ‘frêle’ en ‘gêne’ met een dakje? Omdat het in het Frans zo is? Dat is geen goede reden als de redenering is dat een accent alleen geschreven wordt als dat nodig is voor de uitspraak. Als we Franse woorden niet per se zo schrijven zoals het Frans dat doet (bv. ‘etalage’ en ‘prostituee’ zonder accent, maar in het Frans ‘étalage’ en ‘prostituée’ met accent), dan hoeven we dat dakje in het Nederlands toch ook niet te gebruiken als een accent grave hetzelfde effect heeft. Dus vanaf nu: ‘enquète’, ‘frèle’ en ‘gène’. ‘Blèren’ is tenslotte ook niet ‘blêren’.
Het dakje is zelfs in het Frans niet meer nodig voor de uitspraak. Het staat er eigenlijk alleen nog maar door spellingnostalgie.
Het dakje in ‘maître’ e.d. hoeft ook niet meer, zagen we onlangs. Zie onze website: https://onzetaal.nl/taalloket/genant-gnant
Dat geeft me wel het genante gevoel dat de wijziging achter onze rug om is gebeurd. Want wie zoekt zoiets op?
Nederlandse uitspraak ‘zju- voor ‘ge-‘??
Wat alleszins niet klopt, is dat spellingvoorschrijvers niet van variatie houden. De online Woordenlijst van het Groene Boekje honoreert tegenwoordig veel dubbelspellingen, waarvan een paar jaar geleden slechts één vorm gold. Dat men bij gênant/genant niet voor mogelijke variatie heeft gekozen, verwondert me dan ook, maar vind ik persoonlijk niet onlogisch.
Elke keer als ik een accent circumflex gebruik, denk ik aan mijn aardige leraar Frans, meneer Van Lambaart, op de Bataafse Kamp in Hengelo, die het ding steevast een ‘accent circumhoedjeflex’ noemde. Ik blijf het gebruiken, ter nagedachtenis.
Overigens gaat, als je het niet gebruikt, ook de verwijzing naar de ooit verdwenen ‘s’ in veel woorden verloren.
Jammer.