Door Marc van Oostendorp In sommige talen maak je verschil tussen een lijdend voorwerp dat leeft en een dat dood is. Het Nederlands kent dat – afgezien misschien van het verschijnsel dat ik gisteren beschreef – eigenlijk niet, maar het Afrikaans maakt dat verschil wel, althans in de meer alledaagse, minder aan regels gebonden vormen. De Afrikaanse taalkundige Theresa Biberauer … [Lees meer...] overSy skop vir die bal
De man beet in zijn vriend
Door Marc van Oostendorp Over levende wezens praten we anders dan over levenloze objecten. Zelfs als we niet zouden willen, dan dwingt de grammatica ons ertoe het toch te doen. Dat blijkt uit paren zinnen als de volgende: De hond beet de man. De hond beet in het brood. Die kerel sloeg zijn vriend. Die kerel sloeg op het kopje. Bij onbezielde voorwerpen is … [Lees meer...] overDe man beet in zijn vriend
Amerikanen hebben geen probleem met diversiteit
De jonge generatie kookt van woede in De verleden tijd van lijken Door Marc van Oostendorp "Femke!" zei de voormalige boomlange, voormalige, in een manager veranderde, promovenda Sophie, terwijl ze de kamer binnenstormde waar de voormalige, in een manager veranderde postdoc Femke achter haar bureau stond om de tekst op haar laptop te kunnen kijken. "Sophie!" zei Femke. … [Lees meer...] overAmerikanen hebben geen probleem met diversiteit
De wind, de hitte en regen hieuwen zijn stam
Een geschiedenis van het Nederlands in 196 sonnetten (179) Het Nederlandse sonnet bestaat 453 jaar. Hoe is het de taal in die tijd vergaan? Door Marc van Oostendorp Grote beuk Hij is het zwijgen rechtop de hemel in; de wind, de hitte en regen hieuwen zijn stam en takken, zijn wortels als houten fonteinen wellend uit de bronnen. Alle seizoenen krijgen kwartier, … [Lees meer...] overDe wind, de hitte en regen hieuwen zijn stam
Brave carrièrewetenschappers: gevaar of onzin?
Door Marc van Oostendorp Wordt de wetenschap voortgedreven worden door briljante enkelingen met het juiste inzicht? Of juist door de tienduizenden brave wetenschappers die heel precies hun werk doen en daarover keurige artikelen schrijven in 'top' journals? Wat is de beste manier om nieuwe wetenschappelijke kennis op te doen? Niemand weet het natuurlijk – per definitie: … [Lees meer...] overBrave carrièrewetenschappers: gevaar of onzin?
De leukste taalkundige van Nederland
Door Marc van Oostendorp Vandaag wordt in Utrecht een nieuwe hoogleraar taalkunde geïnstalleerd: Roberta D'Alessandro, volgens mij een van de interessantste taalwetenschappers die er momenteel in Nederland zijn. Om vier uur houdt ze haar oratie. Ik bewonder haar om haar vermogen om bruggen te slaan. D'Alessandro is opgeleid in Stuttgart in het door de Amerikaan Noam Chomsky … [Lees meer...] overDe leukste taalkundige van Nederland
Kindermisbruik binnenskamers
Door Marc van Oostendorp Een te weinig beoefende vorm van literatuuronderzoek is volgens mij: de literatuur gebruiken als een thermometer van de obsessies van een tijd. Waarover schrijven de schrijvers nu? En wat zegt dat over de tijd waarin ze leven? Waarom verschijnen er in Frankrijk zoveel boeken over mensen die volkomen vereenzamen én doordraaien in hun appartementje in … [Lees meer...] overKindermisbruik binnenskamers
Het eindexamen van 25 jaar geleden: leg het hoofd maar in de moede schoot
Door Marc van Oostendorp Het College voor Toetsen en Examens is een gewichtig orgaan. Wie jong is en wil toetreden tot de Nederlandse samenleving, moet eindexamen doen op de middelbare school. Het centrale deel van die examens wordt onder toezicht van het CvTE samengesteld. In die zin bepaalt dit college dus wie er toegang heeft tot de Nederlandse samenleving. Dat … [Lees meer...] overHet eindexamen van 25 jaar geleden: leg het hoofd maar in de moede schoot
Promotie Alex Rutten: ‘De rol van Ritter bij het opvoeden van het volk’
De criticus, journalist en schrijver Dr. P.H. Ritter Jr. (1882-1962), die in zijn tijd een nationale bekendheid was, staat centraal in het proefschrift ‘De publieke man: Dr. P.H. Ritter Jr. als cultuurbemiddelaar in het interbellum’ van Alex Rutten, letterkundig onderzoeker aan de faculteit Cultuur- en rechtswetenschappen van de Open Universiteit. In zijn proefschrift laat … [Lees meer...] overPromotie Alex Rutten: ‘De rol van Ritter bij het opvoeden van het volk’
De taal van Wilders: Ok lijken en difficulteren
Door Marc van Oostendorp Over de taal van Geert Wilders heeft menigeen zich al gebogen, er is zelfs al jaren geleden een heel boek over verschenen, en toch blijft hij ons, zelfs nu het einde van zijn carrière in zicht lijkt, verbazen. Wat te denken, bijvoorbeeld, van deze recente tweet: Kamervoorzitter Arib leek gisteren ok toen ik haar sprak over Mohammedcartoon … [Lees meer...] overDe taal van Wilders: Ok lijken en difficulteren
Hoe nuttig zijn regels bij het leren van spelling?
Door Marc van Oostendorp Het vermogen om dingen te leren is een van de wonderlijkste eigenschappen van de mens. Wat gebeurt er bijvoorbeeld allemaal in die al die bolletjes in de eerste klassen van de basisschool, als ze leren schrijven? Die taak is behoorlijk lastig, zelfs als we afzien van het soort zaken waar zelfs volwassenen elkaar mee blijven plagen, zoals de spelling … [Lees meer...] overHoe nuttig zijn regels bij het leren van spelling?
Ingenieurs denken zelf ook na? Fout in het vwo-examen!
Door Marc van Oostendorp Vijf jaar houd ik me nu bezig met het centraal eindexamen Nederlands. Voor de leraren die dat moeten nakijken heb ik in die tijd almaar meer waardering gekregen: binnen korte tijd moeten ze grote stapels examens nakijken. De verleiding zou kunnen bestaan om er met de pet naar te gooien, maar voor zover ik kan zien lezen de meeste leraren heel … [Lees meer...] overIngenieurs denken zelf ook na? Fout in het vwo-examen!
Ze is na zessen vrij
Een geschiedenis van het Nederlands in 196 sonnetten (178) Het Nederlandse sonnet bestaat 453 jaar. Hoe is het de taal in die tijd vergaan? Door Marc van Oostendorp Lopende band Ze zegt: ‘Ik laat mijn haar knippen vanavond.’ (Ze is na zessen vrij.) In de cadans van mijn verslaafde handen, in de dans van bitterkoek en band, knik ik beamend. Ik vraag: ‘Door … [Lees meer...] overZe is na zessen vrij
Nederland of Holland?
Door Marten van der Meulen Ik ben de komende tijd af en toe in het buitenland. Gevraagd waar ik vandaan kom antwoord ik in het Engels steevast ‘Holland’. Dat vind ik nou eenmaal makkelijker uit te spreken. Bovendien is het geografisch correct: ik ben Hagenees en kom dus ook uit dat deel van Nederland dat traditioneel ‘Holland’ wordt genoemd. Maar is het in algemene zin ook … [Lees meer...] overNederland of Holland?
I’m, like, the avant garde of language
Door Marc van Oostendorp Waar komt een taalverandering vandaan? Wie zijn er verantwoordelijk voor het feit dat mensen een tijdje geleden ik heb zoiets van zeiden? Wat voor mensen kwamen daar het meest mee aanzetten? Er zijn weinig mensen die zoveel hebben bijgedragen aan onze kennis van taalverandering als William Labov. Negentig jaar oud is hij inmiddels en onlangs … [Lees meer...] overI’m, like, the avant garde of language
Het is onze taak zoveel mogelijk geld binnen te slepen
Iemand hoeft echt geen bloemetje, in ons managersfeuilleton De verleden tijd van lijken. Door Marc van Oostendorp "Dames en heren", zei Wouter, voormalig hoogleraar Financiële letterkunde, en tegenwoordig hoofd van de afdeling HR van zijn universiteit benevens adviseur van de commissie die zijn opvolging moest regelen. "Ik denk dat we eruit zijn. We gaan twee van de … [Lees meer...] overHet is onze taak zoveel mogelijk geld binnen te slepen
Voor meer informatie: klik daar
Door Marc van Oostendorp Over vijftig jaar, zo beloof ik jullie, komt er een in leer gebonden uitgave van mijn blogposts op Neerlandistiek over de constructie Klik hier. Die serie is nog niet erg vergevorderd – dit is de tweede aflevering en de eerste verscheen in 2013 -, maar geef het nog wat tijd en het boekje loopt vanzelf vol. Zeker nu ook andere bloggers zich ermee gaan … [Lees meer...] overVoor meer informatie: klik daar
Ik zeg dat omdat ik kan dat
Door Marc van Oostendorp Van taalfouten en versprekingen kun je veel leren – bijvoorbeeld over hoe taal in ons hoofd werkt. Dat weten we al heel lang, en zeker voor de tijd van heel precies geplande experimenten waarbij mensen teksten op computers voorbij zagen flitsen of van hersenscans terwijl mensen naar het woord potgrond zoeken, waren foutjes en versprekingen een goede … [Lees meer...] overIk zeg dat omdat ik kan dat
When did we stop speaking Dutch?
Door Marc van Oostendorp I give a very brief history of the Dutch language, showing that it has always been influenced by other languages. The Low Countries are a delta and so is the language spoken there. (Watch this video on YouTube.) … [Lees meer...] overWhen did we stop speaking Dutch?
Hoe zij een steentje uit haar schoenen haalt
Een geschiedenis van het Nederlands in 196 sonnetten (177) Het Nederlandse sonnet bestaat 453 jaar. Hoe is het de taal in die tijd vergaan? Door Marc van Oostendorp Mei Een avond waarop oude mensen wandelen gaan, een heimwee achterna: hoe alles nu jong lijkt- terwijl hij naar zijn grote voeten kijkt, ziet zij een wolk boven de bomen staan en overweegt dat zij … [Lees meer...] overHoe zij een steentje uit haar schoenen haalt
‘Ik geloov’ en andere problemen
25 jaar Optimaliteitstheorie (4) Door Marc van Oostendorp In de vorige drie afleveringen beschrijf ik vooral een (sterk vereenvoudigde) basisversie van de Optimaliteitstheorie – 25 jaar geleden had ik die stukjes ook al kunnen schrijven. De theorie maakte al snel een enorme explosie door en is nog steeds de standaardtheorie – het is niet meer, zoals 20 jaar geleden, zo'n … [Lees meer...] over‘Ik geloov’ en andere problemen
Leren dat ‘hond’ op een t eindigt
25 jaar Optimaliteitstheorie (3) Door Marc van Oostendorp Hoe leert een kind hoe hij zijn moedertaal uitspreekt? Een verschil tussen het Nederlands en het Engels is dat je in de eerste taal bad uitspreekt met een t aan het eind (ook al zeg je die d wel als hij niet aan het eind van het woord staat, zoals in baden), en in de tweede taal niet. Eén reden waarom je die d niet … [Lees meer...] overLeren dat ‘hond’ op een t eindigt
‘Zier’ zeggen in plaats van ‘zuur’
25 jaar Optimaliteitstheorie (2) Door Marc van Oostendorp Een kerngedachte van de optimaliteitstheorie is dat alle talen dezelfde verzameling eisen hebben aan hoe een woord (of een zin, maar fonologie gaat meestal over woorden en dat houd ik hier ook maar aan) eruit moet zien. Allemaal willen ze het liefst open lettergrepen, allemaal willen ze het liefst zo nauwkeurig … [Lees meer...] over‘Zier’ zeggen in plaats van ‘zuur’
Alle talen hebben liever t’s dan d’s
25 jaar Optimaliteitstheorie (1) Door Marc van Oostendorp Naarmate je ouder wordt, schrijf je meer artikelen voor handboeken. Die handboeken worden bij uitgevers steeds populairder, waarschijnlijk omdat bibliotheken ze makkelijk bestellen en bibliotheken zijn zo ongeveer nog de enige klanten van wetenschappelijke uitgevers. Aan de andere kant tellen zulke hoofdstukken niet of … [Lees meer...] overAlle talen hebben liever t’s dan d’s
All-round onpraktischheid. Het leven en werk van Johan Andreas Dèr Mouw
Door Marc van Oostendorp De ik-persoon in het beroemdste sonnet van Johan Andreas dèr Mouw (1863-1919) is heel onhandig: hij kan niks in huis, hij moet alles aan 'haar' overlaten en als hij dan een keer wat doet zegt zij "dat dat geen werk is voor een man". Gelukkig maar, denkt de lezer, dat hij die "onpraktischheid" compenseert met grote liefde voor die 'zij', fijn dat hij in … [Lees meer...] overAll-round onpraktischheid. Het leven en werk van Johan Andreas Dèr Mouw
