Op de dag dat ik met mijn lectuur in de buurt van pagina 380 was gekomen, dat wil zeggen op ongeveer twee derden van de roman, raakte ik betrokken bij een verkeersongeval met, om kort te gaan, veel pijn tot gevolg; verder lezen ging daarna heel erg moeizaam. Omdat ik de papieren roman al had gekocht, in een gewone, echte, stenen boekwinkel met personeel van vlees en bloed en … [Lees meer...] overBert Natter, Aan het einde van de oorlog (deel II)
Artikel
In memoriam Cees van Woerkum (Eersel, 1 september 1947 – Wageningen, 5 maart 2026
Met zijn focus op interactiviteit, interdisciplinariteit en sociale impact was Cees van Woerkum zijn tijd ver vooruit. Nu zijn het modewoorden, maar Cees deed er al aan in een tijd waarin de communicatiediscipline de ontvanger van een boodschap meer zag als willoos slachtoffer dan als gesprekspartner, en waarin wetenschappers soms bijna vereerd werden als popsterren. Cees zag … [Lees meer...] overIn memoriam Cees van Woerkum (Eersel, 1 september 1947 – Wageningen, 5 maart 2026
Bommenwerper
Nu de media dagelijks berichten over bombardementen in het Midden-Oosten, dringt de vraag zich op sinds wanneer wij de woorden bommenwerpen en bommenwerper kennen. Zo uit de losse pols zou je denken: waarschijnlijk sinds het begin van de twintigste eeuw. Immers, in 1903 maakten de gebroeders Wright hun eerste gemotoriseerde vluchten. En tijdens de Eerste Wereldoorlog … [Lees meer...] overBommenwerper
Ik vergeet naar de bloemist te gaan
Als iemand hoopt om volgend jaar te trouwen, dan hoopt hij dat hij volgend jaar trouwt. Toch? Er is toch geen verschil tussen een bijzin met een onbepaalde wijs (om te trouwen) en een volledige bijzin met dat (dat hij volgend jaar trouwt?) Wel als het hoofdwerkwoord van de zin vergeten is: De vraag is:is Johannes naar de bloemenwinkel geweest? Het antwoord is in het eerste … [Lees meer...] overIk vergeet naar de bloemist te gaan
Bert Natter, Aan het eind van de oorlog (deel I)
Het inmiddels zesdelige oeuvre van Bert Natter volg ik sinds zijn debuut Begeerte heeft ons aangeraakt (2008) dat ik meer dan eens verslond. Daarna heb ik als daadwerkelijke Natter-lezer elk volgend werk van hem in de boekhandel wel ingezien en doorbladerd maar niet aangeschaft. Om allerlei uiteenlopende, niet goed nader te omschrijven redenen bleef het … [Lees meer...] overBert Natter, Aan het eind van de oorlog (deel I)
Was Gerrit Komrij islamofoob?
In zijn NRC-column ‘Het “gif” van Komrij’ van12 maart j.l. wreef Frits Abrahams Gerrit Komrij een ‘tunnelvisie op de islam’ aan en noemde hij hem ‘fel anti-islam’. Dit naar aanleiding van een Een & ander-column die op 9 maart 1989 in dezelfde krant stond, waarin Komrij fel reageerde op twee demonstraties van duizenden moslims in Rotterdam en Den Haag op 3 en 4 maart 1989. … [Lees meer...] overWas Gerrit Komrij islamofoob?
De l’alexandrin à l’alexandrijn
Hier dernier, j'ai donné ma dernière conférence à Paris dans le cadre de la chaire Isabelle de Charrière. Ceci est une version abrégée de cette conférence. Mon collègue Gijsbert Rutten, qui reprend la chaire pour un an, a donné l'autre conférence. Un nouveau-né de quelques heures reconnaît déjà sa langue. Pas les mots – il n'en connaît aucun. Pas les voyelles ni les … [Lees meer...] overDe l’alexandrin à l’alexandrijn
Overduidelijk woke en onverschrokken queer
Een onderzoek naar betekenisverandering Als we in het Nederlands spreken van een queer artist, wat betekent het woord queer dan? Van oorsprong betekent het Engelse woord queer zoiets als vreemd, ongewoon of verdacht. Vanuit die betekenis werd queer vanaf het begin van de twintigste eeuw steeds meer ingezet als een beledigende term voor mensen met een non-normatieve … [Lees meer...] overOverduidelijk woke en onverschrokken queer
Miskenning van een tachtigjarige
Van Zomeren in de mode, uit de mode? In mijn exemplaar van Meisje in het veen stak ik ooit besprekingen van de roman: die van Arnold Heumakers in De Volkskrant (14-6-1996), van Elsbeth Etty in NRC Handelsblad (21-6-1996), van Jaap Goedegebuure in HP/De Tijd (12-7-1996) en van Jeroen Vullings in Vrij Nederland (20-7-1996). Alle vier van gunstig tot geestdriftig, in twee … [Lees meer...] overMiskenning van een tachtigjarige
De auto of das Auto
Een van de wonderlijke kenmerken van talen is het woordgeslacht. Neem het Nederlands: sommige woorden hebben het lidwoord de en andere het lidwoord het. Wie Nederlands wil spreken moet voor ieder zelfstandig naamwoord onthouden welk van de twee het is. Bovendien werkt dat verschil ook door bij de verbuiging van bijvoeglijk naamwoorden (een wit huis, een witte tuin). Je moet dat … [Lees meer...] overDe auto of das Auto
Nadia de Vries
Aan zee komt geen golf te kort. Het existentialisme van Nadia de Vries: er is nooit een tekort. Geen vliegende schotels van de vrijheid met valschermen om de literatuur te komen helpen. Iedereen die biologisch bezwijkt, blijft vrij. Het nadiaans-existentialisme aarzelt het lot nooit; het binnenbrein blijft altijd de baas en gist nooit. Ieder mens wacht hetzelfde lot: de … [Lees meer...] overNadia de Vries
Een fantoomdatabank
Of de verspilling van wetenschapsgeld en vrijwilligersinzet Data verdwijnen soms van de ene op de andere dag van internet. Vaak gaat het dan om data van particulieren die niet langer in staat zijn een website in de lucht te houden. Maar het overkomt ook institutionele data, die met veel moeite en energie zijn gedigitaliseerd zodat iedereen ervan kan profiteren. De … [Lees meer...] overEen fantoomdatabank
Etymologica: De groene gavers in het Vlaamse landschap
Ettelijke namen van oorden en wateren in Vlaanderen bewaren het woord gaver, dat zoveel betekent als ‘weide die tijdelijk onderloopt’, naar gangbare mening voorheen ‘moeras’. Een vorsing naar de herkomst onthult mogelijke evenknieën in de Friese landen. Een veelvoud Gavers zijn of waren in een groot deel van Oost-, West- en Frans-Vlaanderen te vinden. De bekendste … [Lees meer...] overEtymologica: De groene gavers in het Vlaamse landschap
Mògge
Taalkunde van 70 jaar geleden In sommige opzichten was De nieuwe taalgids een papieren voorloper van Neerlandistiek. Het wilde bijvoorbeeld de verschillende uithoeken van het vak – de taal- én de letterkunde, die toen trouwens ook nog door de meeste neerlandici allebei werden beoefend, maar ook het voortgezet én het universitair onderwijs. Maar een andere overeenkomst is … [Lees meer...] overMògge
Historie van Malegijs : Capittels [89]-[91]
Een schoone ende nieuwe historie, autentijck, die dat vervaerlijck paert Ros Beyaert wan,en[de] die veel wonderlijcke ende avontuerlike dingen bedreef in zijn leven met zijn consten,ghelijc dese historie verclaert, ende is seer ghenoechlijck om lesen.Van nyeus ghecorrigeert.Gheprint t’Antwerpen [1556], Inden Witten Haeswint, bi Jan van Ghelen. Kritische editie bezorgd door … [Lees meer...] overHistorie van Malegijs : Capittels [89]-[91]
Tussen boodschappenlijstjes en aantekeningen
Altijd verbaasd geweest dat de Klisjeemannetjes anno 1977 in hun beroemde sketch over de oudste beweging der wereld het orgasme onder meer vergeleken met ‘gevulde koeken’. Heden meen ik dat dit een zogeheten allusie is. Ik herlas namelijk De schaamte voorbij uit 1976, waarin Anja Meulenbelt die lichamelijke sensatie onder meer associeert met ‘een … [Lees meer...] overTussen boodschappenlijstjes en aantekeningen
Hedonisme is zoetisme
En overtuigen is suikeren Als je veel met verwante talen bezig bent, ontwikkel je een gevoel voor de manier waarop die talen zich tot elkaar verhouden. Misschien is het leuk om jullie ‘daarin mee te nemen’, zoals dat tegenwoordig heet. Neem het Nederlandse woord zoet. Alleen al de betekenis doet een oude oorsprong vermoeden. Zoet is een fundamenteel woord … [Lees meer...] overHedonisme is zoetisme
Wartaalbottie
Niet genomineerd door de jury van Nederland Vertaalt, wel heb je ooit, deze licht (?) kritische (!) anti-GenAI-Musk-Grok-X-etc. vertaling van 'Jabberwocky': WartaalbottieDoor ’t donger glepen slinkselaarssnoodwaarts door het verstegras,balorigden de dinovaarsen varkte het in ’t ongewas.‘Wacht je, kind, voor de Wartaalbot!Voor zijn zwendel en belazer!Wacht je voor Groks … [Lees meer...] overWartaalbottie
Bloggers parodiëren met kunstmatige intelligentie
Een tijdje geleden bezweek Neerlandistiek bijna onder de belangstelling van kunstmatige intelligentie. Zoveel chatbots kwamen ons bezoeken dat de mensen er af en toe niet meer doorheen kwamen. Ondertussen zijn er wat maatregelen genomen waardoor het wat rustiger is, in ieder geval voor de mensen, maar ik bleef zitten met de vraag: wat leren die chatbots er eigenlijk van? Dus … [Lees meer...] overBloggers parodiëren met kunstmatige intelligentie
De volmaakte man? Lol, die bestaat niet
Wat klets je dan over de volmaakte vrouw? Juliana Cornelia de Lannoy steekt haar tong uit Ik was net afgestudeerd en gaf les over vrouwen in de literatuur aan de Joke Smit School - trigger warning: dit is echt een stenentijdperk-verhaal. Ik schreef een handboekje voor die lessen over de geschiedenis van vrouwelijke auteurs. Omdat ik eigenlijk voor eeuwig aan de … [Lees meer...] overDe volmaakte man? Lol, die bestaat niet
Griekse bieslook met Nederlandse wortels
Als je me voor ik aan dit stukje begon had gevraagd of de oude Grieken een woord voor bieslook (Allium schoenoprasum) hadden, dan had ik geantwoord: vast wel, want bieslook komt in Griekenland in het wild voor. Misschien hadden ze zelfs wel een mythe over een schone jongeling, Bieslokos, die door een gril van de goden gedoemd is tot in der eeuwigheid gesnipperd door de … [Lees meer...] overGriekse bieslook met Nederlandse wortels
Gulliver met driehonderd: kwalijk voorbeeld
Gulliver heeft (in hoofdstuk 1 van het Lilliput-deel) in Londen een chirurgijnspraktijk en via zijn leermeester, Mr. Bates, ook patiënten. Maar Mr. Bates gaat dood, en dan volgt een enigszins raadselachtige zin, want kennelijk weet Gulliver, aan zichzelf overgelaten, zijn patiënten niet te behouden en ook geen nieuwe te vinden. En dan staat er, dat hij weigert het slechte … [Lees meer...] overGulliver met driehonderd: kwalijk voorbeeld
Dierentaalwetenschap
Een van de interessantste nieuwe ontwikkelingen in de taalwetenschap van de afgelopen vijftien jaar is die van de dierentaalwetenschap. Er zijn mensen die denken dat voor die tijd taalkundigen dierentaal beneden hun waardigheid achtten, maar naar mijn overtuiging is het anders. Natuurlijk erkennen taalkundigen al heel lang dat er een relatie moet zijn tussen dierentaal en … [Lees meer...] overDierentaalwetenschap
Het meestgebruikte woord in Nederlandstalige popmuziek
Welk woord hoor je het meest in Nederlandstalige popmuziek? Dat is ik. We zingen blijkbaar vaak en graag over onszelf, want dit persoonlijke voornaamwoord komt ruim vierhonderd keer per 10.000 woorden voor. Willy en Willeke Alberti (ja, vader en dochter) spanden al in 1967 de kroon met Dat afgezaagde zinnetje, waarin ik 26 keer voorkomt. Daarmee is deze … [Lees meer...] overHet meestgebruikte woord in Nederlandstalige popmuziek
De swarte minnaers
Een herontdekt kluchtspel van de ongrijpbare Joost van Breen Joost van Breen schreef tussen 1656 en 1665 een vijftal kluchtspelen, waaronder De swarte minnaers. Een kluchtspel is een kort, komisch toneelstuk waarin de menselijke tekortkomingen aan de orde worden gesteld; het kluchtspel bankiert op scatologische en seksuele humor, maakt graag gebruik van verkleedpartijen, … [Lees meer...] overDe swarte minnaers
