Humorschandalen (5) Ronduit aandoenlijk is het wanneer de 8-jarige Keesje, zijn gebit vol gaten omdat hij net aan het wisselen is, het lied ‘Kon ik maar even bij je zijn’ van zijn idool Gordon ten gehore brengt, in een uitzending van De Schreeuw van de Leeuw op 4 april 1992. Maar presentator Paul de Leeuw is onverbiddelijk. Hij onderbreekt het optreden van Keesje abrupt en … [Lees meer...] overDe dunne grens tussen satire en pesten
Artikel
Etymologica: Vloet en Staaijen
De veldnamen Vloet en Staaijen treft men aan tussen de vestingsstad Heusden en de dorpen Aalburg, Genderen en Heesbeen. Op onderstaande kaart is de situatie anno 1879 weergegeven. De Staaijen worden hier abusievelijk de Buitenstraatjen genoemd. De Vloet, hier op de kaart met een letter d, bevindt zich in het midden van de kaart. Op de kaart ontbreekt de Bergsche Maas, … [Lees meer...] overEtymologica: Vloet en Staaijen
Met rebelse overmoed denken dat je over een vrije wil beschikt
40 jaar tandeloos (een intermezzo) "Elke schrijver die enige faam weet te verwerven," schreef Gerard Raat in 1999, "wordt het onderwerp van publicaties over zijn leven en werk." Ja, in 1999! Moet je nu, 25 jaar later nog eens komen. Er verschijnen schrijversbiografieën over morsdode schrijvers bij de vleet, maar boeken over iemands werk zijn inmiddels op de vingers van één … [Lees meer...] overMet rebelse overmoed denken dat je over een vrije wil beschikt
Elk woord ging ademhalen
Zo luidt de titel van de biografie die Bart Slijper schreef over "het leven van de dichter Martinus Nijhoff" (Amsterdam, Prometheus, 2023). De ondertitel doet recht aan een boek waarin de verwevenheid van werk en leven heel mooi tot uitdrukking komt. Nijhoff vond dat een schrijver voor lezers eigenlijk van geen belang zou moeten zijn. Het ging om wat die schrijver gemaakt had. … [Lees meer...] overElk woord ging ademhalen
Boerekermis (1708) van Lukas Rotgans – 1: vooraf
In het begin van de achttiende eeuw organiseerde Lukas Rotgans (1653-1710) een heuse parade van boeren, om vervolgens samen met die opgetrommelde boeren getuige te zijn van dorps kermisvermaak. In 1352 versregels, in het gedicht Boerekermis, beschreef Rotgans die boerse entree in het dorp en de talloze smakeloze kermisattracties. Boerekermis werd enkele keren … [Lees meer...] overBoerekermis (1708) van Lukas Rotgans – 1: vooraf
Verkeerde schoenen
40 jaar tandeloos (37) De eerste en enige keer in mijn leven dat ik A.F.Th. van der Heijden in het echt zag, was ik onder de indruk van zijn schoenen: half-hoog, in mijn herinnering bordeauxrood gekleurd. Hij werd, ergens aan het eind van de jaren tachtig, geïnterviewd in Tilburg, naar mijn herinnering in een kroeg. Ik studeerde toen in Tilburg. Ik weet niet meer waarom … [Lees meer...] overVerkeerde schoenen
‘Die historie van Jason’ : capittel [21]
© British Library Board, Ms. BL add. 10290, fol. 106v Die historie van Jason, Kritische editie van het unieke handschrift Londen BL add. 10290 in combinatie met de Franse brontekst van de vertaler: een anonieme druk [Brugge, ca. 1476 ?] bezorgd door Willem Kuiper en Inge Van Outryve capittel [21] Hoe Jason Mirro de conighinne troude, ende hoe hij bespijt was, treckende nae … [Lees meer...] over‘Die historie van Jason’ : capittel [21]
Jan Hen
“Als je iemand tegenkomt die non-binair is en diegene wil dat je naar diegene verwijst met ‘hen’, dan moet je dat gewoon doen.” “Je doet het zelf niet eens”, zeg ik. “Wat?” “Je doet het zelf niet eens”, herhaal ik. “Hoe bedoel je?” “Je had moeten zeggen: ‘Als je iemand tegenkomt die non-binair is en hen wil dat je naar hen verwijst met ‘hen’, dan moet je dat … [Lees meer...] overJan Hen
Mariken is overal: vier romans (en een tijdschriftrubriek) waarin Mariken opduikt
Op een zaterdag in juni zat ik in de tuin Volkskrant Magazine te lezen, de relatierubriek liefde van nu van Corine Koole. Koole Schrijft over een vrouw die een relatie aangaat met een grillige en onbetrouwbare geliefde die haar ‘M’ noemt. Hij neemt haar mee op tripjes naar Antwerpen. ‘Het was fijn opgetild te worden,’ vertelt de vrouw, ‘zelfs wanneer ik … [Lees meer...] overMariken is overal: vier romans (en een tijdschriftrubriek) waarin Mariken opduikt
Wegcijferen van de jeugd, dat bedoel ik
40 jaar tandeloos (36) Af en toe lijkt A.F.Th. van der Heijden profetische gaven te hebben gehad. In Advocaat van de hanen spreekt de 37-jarige advocaat Ernst Quispel in 1985 met een aantal jonge 'hanen', jongens met hanenkammen die op dat moment niet ouder zijn dan twintig (en dus geboren zijn in de tweede helft van de jaren zestig). De roman is zelf verschenen in 1990. … [Lees meer...] overWegcijferen van de jeugd, dat bedoel ik
Kinderboekenspecial: Kijk dan toch!
Deze zomer publiceren we op Neerlandistiek iedere vrijdag een bespreking van een kinderboek door Eline Zenner. De recensies verschenen eerder op https://www.lees-wijzer.be/boeken/ Toen ik dit prachtig geïllustreerde, kleurrijke prentenboek uit had, schoten me bekende versregels van Herman De Coninck te binnen. “Zeg: kijk een vogel, en leer me de vogel zien”. Net als die … [Lees meer...] overKinderboekenspecial: Kijk dan toch!
Adriaan van Dis
Tekening: Robert Kruzdlo … [Lees meer...] overAdriaan van Dis
‘I am a Stranger’ : Laaglandistiek in Norwich
Wie heeft ooit zoiets meegemaakt? Je bent overzee en je hoort zomaar in een steeg Nijhoffs gedicht in perfect Nederlands weerklinken: ‘Ik ging naar Bommel om de brug te zien. .. Twee overzijden die elkaar vroeger schenen te vermijden worden weer buren’. Toen ik op mijn tweede dag in Norwich die leuke lange leerzame tour van de jongeheer met de talenknobbel, Christopher Joby, … [Lees meer...] over‘I am a Stranger’ : Laaglandistiek in Norwich
Die voor het historisch materialisme zo nutteloze wezens
40 jaar tandeloos (35) Aan het begin van Advocaat van de hanen begint heeft de advocaat Ernst Quispel een aantal door ontgiftingsverschijnselen ingegeven visioenen. Die gaan allemaal over indringers – gaandeweg komen we erachter dat dit krakers zijn. Ze zijn vanwege hun punkhaardracht de hanen uit de romantitel, maar ze nemen in de visioenen de gedaanten aan van allerlei … [Lees meer...] overDie voor het historisch materialisme zo nutteloze wezens
Slaap zacht met -ette!
Achter het achtervoegsel 33 Tot de 20e eeuw – aldus het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) – komt het achtervoegsel -ette in principe alleen in leenwoorden voor. Verreweg de meeste -ette-woorden zijn ontleend aan het Frans, sommige uit het Engels en weer andere uit het Duits. Het WNT geeft daarbij twee voorbeelden van ontleningen aan het Engels: kitchenette en … [Lees meer...] overSlaap zacht met -ette!
De opstekende vrieswind van de Koude Oorlog in een gedicht van Jan Elburg
In een poging om de poëzie van de Vijftigers beter te leren kennen, heb ik mij verdiept in de bloemlezing vijf 5tigers, de door Gerrit Kouwenaar in 1955 samengestelde bloemlezing uit de poëzie van Remco Campert, Jan Elburg, Gerrit Kouwenaar, Lucebert en Bert Schierbeek. Geen gemakkelijke opgave, aangezien er bij de Vijftigers van een eenduidige poëtica nauwelijks sprake … [Lees meer...] overDe opstekende vrieswind van de Koude Oorlog in een gedicht van Jan Elburg
Waar moet dat heen?
Humorschandalen (4) Tot in den treure zijn de beelden inmiddels herhaald: een sterk op toenmalig koningin Juliana lijkende vrouw schilt spruitjes in een bordkartonnen paleisdecor, terwijl ze wat onnozele vragen krijgt voorgelegd van een zekere Barend Servet. “Heeft u altijd al koningin willen worden, en waarom?” zo vraagt Servet. “En, als u het niet te vrijpostig vindt, … [Lees meer...] overWaar moet dat heen?
Moeluke woorden in de neerlandistiek
De redactie van Neerlandistiek krijgt af en toe e-brieven als we een Engels of anderszins ongebruikelijk woord gebruiken. "Hoort codeswitching tot de neerlandistiek?" schreef van de week nog iemand, naar aanleiding van een aankondiging van een lesbrief. Ja, dat hoort inderdaad tot de neerlandistiek. Het is een woord voor het veranderen van taal binnen een zin, zoals vloeiend … [Lees meer...] overMoeluke woorden in de neerlandistiek
Het boswoord ‘vorst’
In de vroege middeleeuwen, eerst in het Frankenrijk, verschijnt er een woord voor ‘bos’ en ‘koninklijk jachtgebied’ in vormen als Latijn forestis en Oudhoogduits forst. Wat betekende het eerst en is het van Romaanse of toch Germaanse oorsprong? Bijzonder gebruik In de overlevering van het Nederlands was het woord nooit rijkelijk aanwezig en inmiddels is het … [Lees meer...] overHet boswoord ‘vorst’
Gerard Reve in de uitdragerij
Vandaag het eerste werkcollege voor de nieuwe eerstejaars Nederlands in Groningen. Ik neem dan altijd een boek mee dat voor mij als eerstejaars (1990) een bijzondere betekenis had. Vandaag liet ik Nader tot U van G.K. van het Reve zien in de uitgave die destijds veel indruk op mij maakte vanwege de omslagfoto door Eddy Posthuma de Boer en de handgeschreven flaptekst van de … [Lees meer...] overGerard Reve in de uitdragerij
Plechtig en in alle nederigheid verklaar ik mezelf hierbij heilig
40 jaar tandeloos (34) En dan komt, tegen het eind van de oorspronkelijk geplande trilogie De tandeloze tijd, die je zo gemakkelijk kunt lezen als een postkatholiek boek, een poging om te leven in een werreld zonder de katholieke kerk, ineens ook nog Christus ter sprake. Ja, over Jezus is dan al een paar keer eerder gesproken. Een van de personages van deel 3 heet nota … [Lees meer...] overPlechtig en in alle nederigheid verklaar ik mezelf hierbij heilig
Herlevende modenamen
Voornamendrift 108 Je wilt als ouders geen traditionele vernoemingsnaam voor je kind kiezen en ook geen hypenaam. Dan zou je kunnen kiezen voor een wat minder bekende oudere voornaam. Dat verbindt met de Nederlandse taal en cultuur en je bent (hopelijk) toch een beetje origineel. Om die namen op het spoor te komen selecteerde ik voornamen die in de 19e eeuw (tussen 1820 en … [Lees meer...] overHerlevende modenamen
Het beste van Boekwinkeltjes: De redding van Fré Bolderhey
Helge Bonset schrijft iedere maand over Nederlandse boeken die je zou moeten (her)lezen Eddie Wesseling heet je. Je bent een gewone jongen. Of liever gezegd: dat was je. Nu fiets je als een bezetene door de stad, achtervolgd door de gruwelijke Krapatski en Pilleskopski, die je alleen kan afweren door te zingen: ”Kanteroje sleme tarabolsja toeri.” Wat is er met je … [Lees meer...] overHet beste van Boekwinkeltjes: De redding van Fré Bolderhey
Niet bevorderlijk
Wilma de Reks flauwekul Natuurlijk weten we het allemaal. De Volkskrant reageert op alles wat met neerlandistiek te maken heeft zoals De Telegraaf op rekeningrijden: steevast met 24-karaats endeldarmpopulisme. Deze week werd bekend dat de Utrechtse hoogleraar Els Stronks een miljoenenproject heeft verworven, om in samenwerking met vijftig instellingen gedurende acht … [Lees meer...] overNiet bevorderlijk
De aanval van Wilma de Rek op Els Stronks
In lastige politieke tijden zie je dat er altijd aanvallen zijn op de media en op de wetenschap. Daarom is het jammer dat er in de media die je nog wel enigszins betrouwbaar acht (Trouw, NRC, de Volkskrant) de aanval geopend wordt op een wetenschappelijk project. Om het concreet te maken: in de zaterdagcolumn van Wilma de Rek in de Volkskrant maakt ze gehakt … [Lees meer...] overDe aanval van Wilma de Rek op Els Stronks
