Wat iedereen moet weten over taal (21) Onlangs verschenen de resultaten van een onderzoek: wat vinden taalwetenschappers dat mensen moeten weten over taal? Dat resulteerde onder andere in een lijst van 25 vragen. Korte antwoorden op die vragen zet ik hier deze weken op een rijtje. Is er sprake van taalverloedering op enig moment in de geschiedenis? Bijvoorbeeld nu? Ik … [Lees meer...] overIs taalverandering hetzelfde als taalverloedering?
Artikel
Over moraalridderschap
In een grappig stukje lijstte Ewoud Sanders woorden op, besteed aan de terugtreding van het voltallige NSC-smaldeel uit het demissionaire kabinet. Hij lichtte er één speciaal toe: ‘shitshow’. Inderdaad een bijzonder woord dat bijdetijds klinkt. Het past misschien bij de toffe mengtaal waarin Tom Lanoye zijn geactualiseerde Reynaert de vos liet denken. … [Lees meer...] overOver moraalridderschap
Kunstenaarsroman
De kunstenaarsroman komt eraan! Het Huis van het Boek in Den Haag heeft vanaf eind van deze maand een tentoonstelling met 678 van dat soort romans. News from Nowhere, heet de tentoonstelling, naar de gelijknamige roman van William Morris (1834-1896), die de eerste vertegenwoordiger van het genre zou zijn geweest. Een kunstenaarsroman? Wat is dat nu weer voor woord? Het … [Lees meer...] overKunstenaarsroman
Groslijst: Jan Wester, Koeman
Limos is een klootzak. Dit creatuur uit de Griekse mythologie, de verpersoonlijking van de honger, heeft zich, al dan niet door haarzelf daartoe opgeroepen, aangediend als metgezel, nee, als plaaggeest van Anne Nagel. Hij, nee zij, nee het, is, nadat ze het is tegengekomen in een schoolboek, figuurlijk op haar rug gesprongen en gaat niet meer weg. Limos helpt deze … [Lees meer...] overGroslijst: Jan Wester, Koeman
Kale spin
Deze week promoveerde Renske van Dillen aan de Universiteit van Tilburg op haar fraaie proefschrift 'Bevrijd van taal alleen. De wisselwerking tussen poëzie en beeldend werk in het oeuvre van Chris J. van Geel (1917-1974)', geschreven onder begeleiding van collega's Sander Bax en Siebe Bluijs. Het was een boeiende bijeenkomst over de tekeningen, objecten en gedichten van een … [Lees meer...] overKale spin
Zo mooie bloemen
Als mensen vragen "jij bent neerlandicus, hè?", ga ik altijd even beter zitten. Want wie weet wat voorr onthullingen je dan worden gedaan. Vooral als de volgende zin begint met "Wat vind jij nou van..." Deze keer was het raak. De collega – geen neerlandicus – keek me even onderzoekend aan. "Zo mooie bloemen", zei ze toen. "Zo mooie bloemen?" "Ja, dat hoor je steeds … [Lees meer...] overZo mooie bloemen
Tomaat
Ik moet ’t nodig eens hebben over de tomaat en z’n namen. Want als er één groente is waar ik veel plezier aan beleef, dan is ’t de tomaat wel. Tot nu toe gelukkig nog geen last gehad van de gevreesde waterschimmel phytophthora. Wat een woord trouwens. Waarom schrijven we dat niet als fitoftera? Dan blijft ’t toch nog moeilijk genoeg om uit te spreken. ’t Is een woord van … [Lees meer...] overTomaat
Wat is het verschil tussen het leren van een eerste taal en het leren van andere talen?
Wat iedereen moet weten over taal (20) Onlangs verschenen de resultaten van een onderzoek: wat vinden taalwetenschappers dat mensen moeten weten over taal? Dat resulteerde onder andere in een lijst van 25 vragen. Korte antwoorden op die vragen zet ik hier deze weken op een rijtje. Het is lastiger dan het lijkt om de 'eerste taal' en 'andere talen' van elkaar te … [Lees meer...] overWat is het verschil tussen het leren van een eerste taal en het leren van andere talen?
Groslijst: Rik Zaal, Het land van Hrabal
In Echte landen is het geweten eigenlijk geworden tot iets onbestaanbaars, tot een luxeproduct. In zijn roman Het land van Hrabal neemt Rik Zaal een duik in het Praagse leven onder Sovjetregime. De hoofdpersonage Hendrik Terpstra is een schrijver met manische alzheimer, een zelfbedacht ziektebeeld, die middels krantenartikelen, dagboekfragmenten en fictie terugblikt op zijn … [Lees meer...] overGroslijst: Rik Zaal, Het land van Hrabal
Speciale speciaalzaken
Achter het Achtervoegsel 57 Groente, vlees, vis en brood: lekkerbeten en slikkermikken weten dat je voor kwaliteit naar een speciaalzaak moet gaan. Toch kiezen veel consumenten voor het gemak en de lagere prijs van een supermarkt. Kleine middenstanders stellen alles in het werk om klanten terug te winnen én te behouden. Taal blijkt daarbij een niet te onderschatten rol te … [Lees meer...] overSpeciale speciaalzaken
‘Wees wijs, denk na, denk breed, denk groot’
Het allerlaatste boek van Harrie Geelen (1939-2025) Harrie Geelen overleed op 30 augustus, een paar dagen voor zijn laatste boek De zaak Reinaerd Vos gepubliceerd wordt. Nooit zullen we horen hoe hij zijn vertaling van de Van den vos Reynaerde voordroeg, met zijn huppeltjes en zijn ritmische variaties. Het was iets waar ik me erg op verheugd had. Een half jaar geleden … [Lees meer...] over‘Wees wijs, denk na, denk breed, denk groot’
Wat betekent het om een taal te kennen of spreken?
Wat iedereen moet weten over taal (19) Onlangs verschenen de resultaten van een onderzoek: wat vinden taalwetenschappers dat mensen moeten weten over taal? Dat resulteerde onder andere in een lijst van 25 vragen. Korte antwoorden op die vragen zet ik hier op een rijtje. De oorspronkelijke vraag in de Taalcanon is what does it mean to know a language. In het Nederlands … [Lees meer...] overWat betekent het om een taal te kennen of spreken?
Antisemitisme ontward
Meer dan de geschiedenis van een woord Sinds de Hamas-aanval op Israël van 7 oktober 2023 is de aandacht voor antisemitisme spectaculair gestegen. In het jaar daarvoor publiceerden Nederlandse nieuwsmedia bijna 3.000 stukken die het woord ‘antisemitisme’ bevatten. In het jaar erna waren dat er meer dan 8.500 (data uit Nexis Uni). Antisemitische incidenten laten zich minder … [Lees meer...] overAntisemitisme ontward
Welke andere talen zijn verwant aan je eerste taal/talen?
Wat iedereen moet weten over taal (18) Onlangs verschenen de resultaten van een onderzoek: wat vinden taalwetenschappers dat mensen moeten weten over taal? Dat resulteerde onder andere in een lijst van 25 vragen. Korte antwoorden op die vragen zet ik hier op een rijtje. Het is niet heel lastig om vast te stellen dat er zoiets bestaat als verwantschap tussen talen. Ook … [Lees meer...] overWelke andere talen zijn verwant aan je eerste taal/talen?
Groslijst: Mira Aluç, Sprokkelaars
Het is in mijn ogen altijd een goed teken als je, dagen nadat je een boek uit hebt, nog met een positief gevoel terugdenkt aan de personages, aan indrukken die je zijn bijgebleven. Zo’n boek is Sprokkelaars. De roman gaat over Jong, net afgestudeerd en stuurloos tegenover de grotemensenwereld die zich daardoor voor hem opent. Jong is een eenzame figuur: hij voelt zich los van … [Lees meer...] overGroslijst: Mira Aluç, Sprokkelaars
Gestrikt
Nog niet heel lang ben ik geabonneerd op Filosofie Magazine maar het genoegen dat ik eraan beleef is al groot. Een helder, steeds verrassend en ook leerzaam periodiek. In het jongste nummer (8, jaargang 2025) trof me de rubriek ‘Hetzelfde anders’ (p. 81) in het bijzonder. Ik wil er graag op reageren, omdat vooral de tekst mij aan het denken zette. En met de tekst … [Lees meer...] overGestrikt
Wat is de relatie tussen taal en cultuur?
Wat iedereen moet weten over taal (17) Onlangs verschenen de resultaten van een onderzoek: wat vinden taalwetenschappers dat mensen moeten weten over taal? Dat resulteerde onder andere in een lijst van 25 vragen. Korte antwoorden op die vragen zet ik hier deze weken op een rijtje. Taal en cultuur zijn nauw met elkaar verweven. In ieder geval voor een deel is iedere taal … [Lees meer...] overWat is de relatie tussen taal en cultuur?
Etymologica: Waarom ‘female’ niets met ‘male’ te maken heeft
En waarmee het dan wel te maken heeft Het Engelse female heeft niets met het Engelse male te maken. Sterker nog: female moet je opsplitsen in fem- en -ale. Female is namelijk door de Engelsen ontleend aan het Oudfranse femele. En dat is weer ontstaan uit het Latijnse fēmella (‘meisje’), de verkleinde … [Lees meer...] overEtymologica: Waarom ‘female’ niets met ‘male’ te maken heeft
Wat zijn de basiselementen van taal?
Wat iedereen moet weten over taal (16) Onlangs verschenen de resultaten van een onderzoek: wat vinden taalwetenschappers dat mensen moeten weten over taal? Dat resulteerde onder andere in een lijst van 25 vragen. Korte antwoorden op die vragen zet ik hier de komende weken op een rijtje. Wat zijn de kleinste elementen van de taal? Veel mensen buiten de taalkunde zouden … [Lees meer...] overWat zijn de basiselementen van taal?
De Helhond sliep
Met verhevigde concentratie zaai en wied ik in De appelmoestuin. Het wordt mijn pretentieuste boek tot nu toe. Niet zozeer omdat het een nieuwig type essays wil brengen, als wel omdat ze in eerste instantie zijn bedoeld voor jongeren. Meer dan ooit weeg ik woorden. Er bestaat immers zoiets als toegankelijkheid, registerdrift en bukken versus hurken … [Lees meer...] overDe Helhond sliep
Het lezen gaat door
Leeslogboek: augustus Ik ben volkomen gericht op lezen en op boeken. Dat geldt al minstens vanaf mijn tweede of derde levensjaar, als we de mensen mogen geloven van mensen die toen wat ouder waren. Weliswaar groeide ik op in een gezin, een familie van lezers, maar het lijkt me lastig om te bepalen of ik nu zo gesocialiseerd ben met het boek, of dat er een genetische … [Lees meer...] overHet lezen gaat door
In memoriam Renée van Bezooijen (1952-2025)
Op 21 mei 1952 werd Renée Alice Martha Goverina van Bezooijen geboren in het Belgische Kortrijk, op 21 juli 2025 overleed ze in het Friese Kûbaard. Twee plaatsen waarvan de naam begint met en K, en dan houdt de gelijkenis meteen op. Het is tekenend voor Renée, die zich in een veranderlijke loopbaan ontwikkelde van klankgeleerde tot kunstenaar (zonder dat eerste overigens … [Lees meer...] overIn memoriam Renée van Bezooijen (1952-2025)
Mock him not
Het zijn en blijven, wilde ik zeggen, de onverwachte, raar en bijzonder gezegde dingen die altijd het leukste zijn om te lezen, die het meeste doen en je het beste bijblijven. Daarom is het voor vertalers ook zo belangrijk om, als er bijzonder geformuleerde dingen in het origineel staan, die bijzondere formuleringen dan ook bijzonder in het Nederlands te … [Lees meer...] overMock him not
‘Onko teillä ohjelmaa?’ (Haben Sie einen Spielplan?; vert.)
Stel dat je in 1970 helemaal vrij en onafhankelijk denkt, wat denk je dan? Dat kan natuurlijk van alles zijn, het denken is nu eenmaal vrij, maar je zou bijvoorbeeld kunnen denken: dat alle sociale strijd in die tijd, zélfs de strijd tegen Franco in Spanje, allemaal onbelangrijk is zolang de ene helft van de mensheid (de mannen) de andere helft (de vrouwen) onderdrukt. Of: dat … [Lees meer...] over‘Onko teillä ohjelmaa?’ (Haben Sie einen Spielplan?; vert.)
Diefstal van een gouden tandenstoker en een knaap door waternimfen ontvoerd
Hylas en de nimfen (1896) door John William Waterhouse Deze zomer verscheen de vertaling van Harm-Jan van Dam van de Monobiblos van Daniël Heinsius. Een Neolatijns dichter die met zijn Nederduytsche poemata een ferm stempel heeft gedrukt op onze letterkunde. Mijn twee belangrijkste leermeesters (twee van de drie) bespreken zijn werk in hun proefschrift: Sonja Witstein en … [Lees meer...] overDiefstal van een gouden tandenstoker en een knaap door waternimfen ontvoerd
