Jeugdverhalen over joden (108) Door Ewoud Sanders Auteur: Jan Goeverneur (1809-1889) Herkomst en drukgeschiedenis Jan Goeverneur behoort tot de bekendste en productiefste kinderboekenschrijvers uit de 19de eeuw. Hij publiceerde ruim vijfhonderd titels in proza en rijm. Ook maakte hij veel kinderliedjes. Sommige daarvan zijn nog steeds bekend, waaronder ‘Toen onze … [Lees meer...] over‘De zon brengt het aan den dag’ (1850)
19e eeuw
Plaagstootjes en speldenprikken
Door J.L. Dijkhuis De roman in de negentiende eeuw van Toos Streng, onlangs verschenen bij Verloren, biedt de ene verrassing na de andere. Daardoor is het uitermate onderhoudende lectuur, en dat de lezer zich daarbij niet zelden achter de oren krabt lijkt ingecalculeerd. Wie bij de titel De roman in de negentiende eeuw een systematisch overzicht verwacht van de … [Lees meer...] overPlaagstootjes en speldenprikken
‘Ondeugende Gijs’ (1849)
Jeugdverhalen over joden (107) Door Ewoud Sanders Auteur: Josua Hendrik Duisdeiker Lz. (1814-1881)Oorspronkelijk Nederlands Herkomst en drukgeschiedenis Het gedicht ‘Ondeugende Gijs’ is opgenomen in de dichtbundel Nieuwe keur van mengelingen voor de lieve jeugd. Josua Hendrik Duisdeiker publiceerde deze bundel, die is opgedragen aan de dichter J.P. Heije, onder het … [Lees meer...] over‘Ondeugende Gijs’ (1849)
‘Leips natuurbeschouwing’ (1848)
Jeugdverhalen over joden (106) Door Ewoud Sanders Auteur: Jan Goeverneur (1809-1889) Tussen grofweg 1830 en 1930 verschenen in Nederland enkele tientallen humoristisch bedoelde voordrachten, liedjes en gedichten over joodse personages. De mannen hebben er namen als Abraham Sjofel, Izak Poets, Leip de marskramer of Levie Brilleman. De vrouwen heten meestal Rachel(tje) … [Lees meer...] over‘Leips natuurbeschouwing’ (1848)
Las George Eliot J.J. Cremer?
Door Marita Mathijsen In acht afleveringen publiceerde George Eliot tussen 1871 en 1872 haar roman Middlemarch. Die maakte furore in Engeland en werd al heel snel in diverse talen vertaald. In Nederland verscheen de vertaling in 1873. Eliots eerdere roman, Adam Bede, had heel veel succes in Nederland, en werd wel zeven maal herdrukt in de negentiende … [Lees meer...] overLas George Eliot J.J. Cremer?
‘Jaap, de jood, met kokernoten’ (1834)
Jeugdverhalen over joden (105) Door Ewoud Sanders Auteur: onbekend Jaap verkoopt geen fijne waren,Gansch geen malsch en geurig fruitMaar als ’t puik der handelaren,Vent hij kokernoten uit.Deze vrucht, dit moet gij weten,Hard als ijzer, maar toch frisch,Dient niet om te zijn gegetenDoor dengeen, die tandloos is.Dit kan Jaapie niet verschelen,Als hij maar zijn noten … [Lees meer...] over‘Jaap, de jood, met kokernoten’ (1834)
Nathan! De Messias is gekomen! (1866)
Jeugdverhalen over joden (104) Door Ewoud Sanders Auteur: Evert Jacob Veenendaal Jz. (1833-1906)Oorspronkelijk Nederlands Herkomst en drukgeschiedenis Nathan! De Messias is gekomen! is geschreven door Evert Jacob Veenendaal Jz. (1833-1906). Veenendaal was hoofdonderwijzer en schrijver. Hoogstwaarschijnlijk behoorde hij tot de kringen van het Reveil. Vanaf 1860 was … [Lees meer...] overNathan! De Messias is gekomen! (1866)
‘De Joden’ (1828)
Jeugdverhalen over joden (103) Door Ewoud Sanders Auteur: J. Verweij de Winter (†1850)Oorspronkelijk Nederlands Herkomst en drukgeschiedenis J. Verweij de Winter was onderwijzer in Poeldijk, een kerkdorp in de huidige gemeente Westland in Zuid-Holland. Hij was actief in het ‘Onderwijzers-genootschap’ en publiceerde onder meer in het Tijdschrift voor onderwijzers … [Lees meer...] over‘De Joden’ (1828)
‘Het omgestorte zoutvat’ (1838)
Jeugdverhalen over joden (102) Door Ewoud Sanders Auteur: onbekendVertaald uit het Duits Herkomst en drukgeschiedenis Het verhaal ‘Het omgestorte zoutvat’ werd in 1838 gepubliceerd in Philarete, tijdschrift voor de jeugd. Dit bestond van 1837 tot 1843 en bevatte veel vertalingen uit Duitse en Franse jeugdtijdschriften. ‘Het omgestorte zoutvat’ is vertaald uit het … [Lees meer...] over‘Het omgestorte zoutvat’ (1838)
‘Jochai. Een Oostersch verhaal’ (1836)
Jeugdverhalen over joden (101) Door Ewoud Sanders Herkomst en drukgeschiedenis ‘Jochai. Een Oostersch verhaal’ werd in 1836 gepubliceerd in het Hollandsch penning-magazijn voor de jeugd. Het is gebaseerd op het boek Job uit het Oude Testament, waarin de rijke, vrome Job al zijn bezittingen verliest en ziek wordt. Job is onschuldig en bekritiseert God, maar als die zich … [Lees meer...] over‘Jochai. Een Oostersch verhaal’ (1836)
Uniek zijn, voor een historische bevolkingsadministratie
Voornamendrift 57 Door Gerrit Bloothooft 82% van alle Nederlanders heeft een unieke naam, als je tenminste alle voornamen en de achternaam gebruikt. Met alleen de eerste voornaam en de achternaam daalt dat percentage naar 46%. Op basis van alleen een naam kunnen we niet iedereen identificeren. Omdat ik naar analogie met de huidige basisregistratie personen graag een … [Lees meer...] overUniek zijn, voor een historische bevolkingsadministratie
‘Koppige Klaas’ (1858)
Jeugdverhalen over joden (100) Door Ewoud Sanders Auteur: John Browne (1823-1901), onder het pseudoniem J. Norweb In het jeugdboek Stoute Kinderen voor Zoete Kinderen, waarvan de eerste druk verscheen in 1858, ondervinden zeven kinderen hoe relatief onschuldige overtredingen gevolgen kunnen hebben die even radicaal als absurd zijn. Zo valt bij ‘Jantje Pulkneus’ zijn … [Lees meer...] over‘Koppige Klaas’ (1858)
‘George van Arken’ (1859)
Jeugdverhalen over joden (99) Door Ewoud Sanders Auteur: Reinoudina de Goeje (1833-1893), onder het pseudoniem AgathaOorspronkelijk Nederlands Herkomst en drukgeschiedenis ‘George van Arken’ is een verhaal in de bundel Eind goed, al goed: drie oorspronkelijke vertellingen van Reinoudina de Goeje. De Goeje was kinderboekenschrijfster, vertaalster en … [Lees meer...] over‘George van Arken’ (1859)
De Lotgevallen van een Gulden (1895)
Jeugdverhalen over joden (98) Door Ewoud Sanders Auteur: onbekendOorspronkelijk Nederlands Herkomst en drukgeschiedenis In De Lotgevallen van een Gulden door hem zelven verhaald vertelt een gulden over zijn oorsprong en over het gedrag en de opvattingen van de personen bij wie hij korte of langere tijd verblijft. Dit boekverscheen in 1895 bij de katholieke … [Lees meer...] overDe Lotgevallen van een Gulden (1895)
Door vele tegenspoeden tot groote vreugde (1898)
Jeugdverhalen over joden (97) Door Ewoud Sanders Auteur: Wilhelmina Jacoba Riem Vis (1859-1915) Herkomst en drukgeschiedenis Wilhelmina Jacoba Riem Vis was vaste medewerkster van het christelijke jeugdtijdschrift Timotheüs en gaf les aan kinderen en volwassenen. Zij schreef ruim veertig boeken, voornamelijk voor de … [Lees meer...] overDoor vele tegenspoeden tot groote vreugde (1898)
Else, een verhaal voor meisjes (1883)
Jeugdverhalen over joden (96) Door Ewoud Sanders Auteur: Catharina Felicia van Rees (1831-1915)Oorspronkelijk Nederlands Herkomst en drukgeschiedenis Catharina Felicia van Rees was componiste en schrijfster. Zij wordt beschouwd als een voorvechtster van het eerste uur van de Nederlandse vrouwenbeweging. Zo pleitte zij voor meer meisjesscholen voor middelbaar … [Lees meer...] overElse, een verhaal voor meisjes (1883)
‘Esther Milonetti’ (1863)
Jeugdverhalen over joden (95) Door Ewoud Sanders Door Nicolaas Antonie van Charante (1811-1873)Oorspronkelijk Nederlands Herkomst en drukgeschiedenis Nicolaas Antonie van Charante, auteur van het verhaal ‘Esther Milonetti’, was van 1846 tot zijn dood predikant in Zaandam. Hij was een groot voorstander van kinderpreken en schreef verhalen en poëzie voor de jeugd. … [Lees meer...] over‘Esther Milonetti’ (1863)
Eene ontzettende misdaad
Door Marita Mathijsen Hoe vaak zou het voorkomen dat een 84-jarige grijsaard een moord beraamt met een vergiftigde worst? Dat is wat er in 1859 in Den Haag gebeurde. Het werd een mediaspektakel waar zelfs een van de domineedichters over schreef. … [Lees meer...] overEene ontzettende misdaad
De taal van Abraham Kuyper en van Multatuli
Het juninummer van Onze Taal is gewijd aan taal in de negentiende eeuw. Tijdens de jaarvergadering van het genootschap, eerder deze maand, presenteerden twee auteurs kort hun bijdragen aan dat nummer: Jaap de Jong over Abraham Kuyper en Marc van Oostendorp over Multatuli. … [Lees meer...] overDe taal van Abraham Kuyper en van Multatuli
De ‘arme jood’ Izaak wordt aangevallen door een hond (1853)
Jeugdverhalen over joden (94) Door Ewoud Sanders Auteur: onbekend Uit allerlei bronnen blijkt dat marskramers geregeld werden aangevallen door honden, vooral op het platteland. Soms werden die zelfs opzettelijk op hen afgestuurd. Het bovenstaande plaatje, waarin we zien dat de arme joodse marskramer Izaak door een hond wordt aangevallen, is afkomstig uit Het … [Lees meer...] overDe ‘arme jood’ Izaak wordt aangevallen door een hond (1853)
Anselmo (1844)
Jeugdverhalen over joden (93) Door Ewoud Sanders Auteur: J.C.F. von Schmid (1768-1854)Uit het Duits vertaald door J.J. van der Linde Herkomst en drukgeschiedenis De Duitse priester Christoph von Schmid begon met schrijven voor de jeugd nadat hij in 1796 was benoemd tot hoofd van een grote school in Thannhausen in Beieren. Hij bleef schrijven nadat hij … [Lees meer...] overAnselmo (1844)
Johannes Kinker: de Kuschjes
Rolf den Otter is een YouTube-kanaal begonnen waarop hij gedichten uit de klassieke Nederlandse letterkunde voordraagt. Zoals de Kuschjes van Johannes Kinker. Of hoe een intellectuele jongeman van 21 een meisje door overredingskracht probeert te schaken… Drie jaar later zou een eveneens jonge Willem Bilderdijk een antwoord op dit gedicht schrijven. De scan komt van Google … [Lees meer...] overJohannes Kinker: de Kuschjes
‘De Jood en de Touwslager’ (1840)
Jeugdverhalen over joden (92) Door Ewoud Sanders Auteur: onbekendMoraal: heb je vijand lief; wraak is zoet Herkomst en drukgeschiedenis Het verhaal ‘De Jood en de Touwslager’ is te vinden in het Leesboek voor de jeugd, in voorbeelden ter opwekking van deugd en goede zeden. Over het doel van dit boek schrijft de anonieme schrijver in zijn voorbericht: ‘Ofschoon de … [Lees meer...] over‘De Jood en de Touwslager’ (1840)
Het Maastrichts onder Napoleon
Een tekst uit 1807 Door Flor Aarts Tijdens de Franse tijd (1794-1814) was Maastricht de hoofdstad van het Département de la Meuse inférieure, het Departement van de Nedermaas. Dat Departement bestond uit de 2 huidige provincies Limburg en nog een gebied in Duitsland. De prefect, Jean Baptiste Ruggieri, ontving in 1807 een brief van Baron Charles Etienne Coquebert de … [Lees meer...] overHet Maastrichts onder Napoleon
Ver-van-mijn-bed-boek
Door Marita Mathijsen Wat moet ik met een boek dat ik echt niet door mijn strot kan krijgen en dat 170 jaar geleden hoogste top was? Ik kamp met een solidariteitsprobleem. Ik probeer altijd het bijzondere van negentiende-eeuwse literatuur te zien. Ik let op wat de schrijver achter de misschien wat al te toevallige avonturen wil meedelen, ga mee met de gevoeligheden van de … [Lees meer...] overVer-van-mijn-bed-boek
