Soms denk ik aan Teun Hoekstra (1953-1998). Hij zou dit jaar 72 geworden zijn, maar hij is al 27 jaar dood. Van hem leerde ik de beginselen van de syntaxis, en er zijn weinig docenten van wie ik het onderwijs me zo goed herinner als dat van Teun. Zelfs nu ik dit opschrijf krijg ik heimwee naar het intellectuele avontuur dat de taalkunde bij hem was. Ik herinner me ook … [Lees meer...] overGaten in zinnen
taalkunde
Een beest van een constructie
De Expressieve Binominale Constructie onder de (contrastieve) loep Iedereen heeft wel al eens een schat van een hond, een pracht van een huis of een beest van een wagen gehoord of geproduceerd. Taalkundigen zoals Elnora ten Wolde en Kristel Van Goethem hebben dergelijke uitdrukkingen in het Nederlands bestudeerd, maar verder (contrastief) onderzoek blijft nog beperkt. Deze … [Lees meer...] overEen beest van een constructie
Taal doe je samen
Het belang van vroegtijdige taalstimulatie en herkenning van taalontwikkelingsproblemen In deze vijfde aflevering van de NVO Storytellers Podcastspreekt Gerhard van Cappellen met orthopedagoog Daniëlle Goedhart en hoogleraar Elma Blom over taalontwikkeling en taalontwikkelingsstoornissen (TOS). Ze bespreken hoe belangrijk het is om taalproblemen vroeg te herkennen, hoe … [Lees meer...] overTaal doe je samen
Godstuwe en Godschalk in de oude namenschat
Gedragen in vele vormen door vrouwen van adel en stand en na de middeleeuwen in onbruik geraakt, de naam Godstuwe is net als Godschalk ooit stichtelijk bedacht doch in lijn met heidens werk binnen de oude Germaanse noemkunst. Een trage omwenteling Met de kerstening en de lange nasleep van de volksverhuizingen, toen de noordelijke wereld meer en meer … [Lees meer...] overGodstuwe en Godschalk in de oude namenschat
Pensioen is teruggaan naar het dialect
Je taal verandert in de loop van je leven. De eerste jaren is dat duidelijk: een pasgeboren baby kan nog niets zeggen, een kleuter kletst je de oren van je kop. Maar ook na de puberteit verandert er af en toe wel wat. Op zijn minst leren volwassenen er nog woorden bij (covid, dat kenden jullie zes jaar geleden niet) en ook in de uitspraak van klanken passen mensen zich in de … [Lees meer...] overPensioen is teruggaan naar het dialect
Over Engels
De rector stond bij het grote raam van zijn kamer en overschouwde de campus. Vanuit zijn plekje hier op de bovenste verdieping van het hoogste gebouw van de universiteit had hij een weids zicht dat ook nu weer deed mijmeren over belangwekkende dingen. Zijn dagdromerij werd bruusk verstoord toen iemand zonder aankloppen kwam binnengestoven. Het was Jeanne d’Arc, directrice van … [Lees meer...] overOver Engels
Van Loubfläcke naar Sommersprosse
Dialektatlassen laten taal en geografie samenkomen, je zou ook kunnen zeggen: tijd en ruimte. Vandaag bespreek ik een boek dat weliswaar niet over het Nederlands gaat, maar waar Nederlandstaligen ook veel interessants in kunnen vinden. Het is een dik en kleurrijk salontafelboek dat je ook simpelweg online kunt lezen op https://dialektatlas.ch/, waar alle kaarten en … [Lees meer...] overVan Loubfläcke naar Sommersprosse
Elke taal is een hybride
Als je dit kunt lezen heb je iets gemeen met miljarden mensen over de wereld: kennis van een Indo-Europese taal. Van diep in Azië tot in Latijns-Amerika spreken heel grote groepen mensen inmiddels een taal die afstamt van een taal die wel Proto-Indo-Europees noemen. Hoe lang geleden die taal precies gesproken werd en waar ter wereld, weten we niet precies, maar we krijgen er … [Lees meer...] overElke taal is een hybride
Teweerstellen met tankette
Achter het Achtervoegsel 54 Eind april 2025 haalde koning Willem-Alexander het nieuws met een uitspraak tijdens een bezoek aan de Luitenant-generaal Bestkazerne in Vredepeel (Limburg). Naar zijn mening zou Nederland zich tot de tanden toe moeten bewapenen, want vrede en veiligheid zijn niet langer een vanzelfsprekendheid meer. Dat zal wel een enorme investering vergen want … [Lees meer...] overTeweerstellen met tankette
Luchtig zonder verlies aan diepgang
Een bespreking van Die goeie ouwe taal van Yoïn van Spijk In de Scrabble-wereld is hij naar verluidt een legende: de Nieuw-Zeelander Nigel Richards, meervoudig wereldkampioen in het bordspel in kwestie. Er doet een bizar verhaal over hem de ronde: hij heeft het Franse scrabble-woordenboek uit het hoofd geleerd, maar hij spreekt geen Frans. Op het eerste gezicht zou je … [Lees meer...] overLuchtig zonder verlies aan diepgang
Ook liefdedoos is een woord
Over het nieuwe boek van Nicoline van der Sijs Dit boekje is het eerste deel van een boekenreeks, opgezet door de afdeling Nederlandse taal en Cultuur van de Radboud Universiteit in Nijmegen. “Het doel van de reeks is om lezers op een vernieuwende, aansprekende manier kennis te laten maken met recent Neerlandistisch onderzoek.” Er wordt bij deze boekjes ook aanvullend … [Lees meer...] overOok liefdedoos is een woord
Taalverandering in de schijnwerpers
Profielwerkstuk over wil en wilt levert twee vwo-leerlingen van SG Sophianum de KNAW Onderwijsprijs 2025 op Zeg je nou jij wil of jij wilt, en is het hij wil of hij wilt? Die ogenschijnlijk simpele vraag vormde de aanleiding voor een bijzonder profielwerkstuk van Amélie Lamers en Linda Martinussen, twee vwo-eindexamenleerlingen van het Sophianum in Gulpen. Hun onderzoek … [Lees meer...] overTaalverandering in de schijnwerpers
‘Iets spannend vinden’ voor ‘ergens tegen opzien’
Welke betekenis en welke gevoelswaarde heeft het woord 'spannend'? Dat vroeg ik me af toen ik in de Trouw van 28 mei de volgende zin las: De zin komt voor in een artikel over de vraag hoe ouders een kieskeurige kleuter tot het eten van wat nieuws, vooral groente, kunnen bewegen. De strekking van het stuk is dat de kieskeurigheid van het kind een aangeboren … [Lees meer...] over‘Iets spannend vinden’ voor ‘ergens tegen opzien’
Schildpad op LinkedIn
Er is de laatste jaren een verschuiving gaande van allerlei socialemediaactiviteiten naar LinkedIn. We merken dat hier op Neerlandistiek: een paar jaar geleden was Twitter de belangrijkste manier waarop mensen naar de site werden geveegd, maar inmiddels is LinkedIn belangrijker – en niet alleen omdat we Twitter verlaten hebben. Maar je ziet het ook op LinkedIn zelf. De … [Lees meer...] overSchildpad op LinkedIn
Verschenen: Van vogala tot noncha
Is ‘Hebban olla vogala’ echt het oudste zinnetje in het Nederlands? Waarom kondigde Maria van Bourgondië taalwetten af? Was de Statenbijbel het eerste boek in het Standaardnederlands? Was het Nederlands in Vlaanderen inderdaad belabberd tijdens het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden? Waarom werd tante Sidonie in de jaren zestig tante Sidonia? Welke woorden en uitdrukkingen … [Lees meer...] overVerschenen: Van vogala tot noncha
‘Waarom ik hierop zit’
Bij dat bijzondere debat over het al dan niet toe willen kennen van lintjes aan bepaalde vrijwilligers, was er een Kamerlid met veel oog voor de procedures. Dat lid sprak meer dan eens over het Kapittel voor de Civiele Orden: dat heeft immers een essentiële rol in het geheel. In combinatie met de precisie waarmee dat Kamerlid over de regels sprak, was zijn uitspraak van het … [Lees meer...] over‘Waarom ik hierop zit’
Taalbeleid in Nederland
In dit college in de cursus sociolinguïstiek besteden we aandacht aan het taalbeleid in Nederland. Hoe is een en ander geregeld voor het Nederlands? En voor andere hier gesproken talen? … [Lees meer...] overTaalbeleid in Nederland
Niet durven gokkend
Toen Martijn van Bruggen zich opgaf voor SLAMsterdam wist hij nog niet dat hij vlak daarvoor de U-slam zou winnen. In de woorden van Martijn op Instagram: Soms lees je iets wat best goed klinkt maar wat bij nader inzien eigenlijk niet kan volgens de grammatica van het Nederlands. (Net zoals bij de verleden tijd van de infinitief.) Dan zijn er twee vragen. In de tekst … [Lees meer...] overNiet durven gokkend
Knettergek
Volgens Donald Trump is Vladimir Poetin knettergek. Op zijn platform Truth Social schreef hij: ‘Ik heb altijd een zeer goede relatie gehad met Poetin, maar er is iets met hem gebeurd. Hij is KNETTERGEK geworden!’ Nu is Trump zelf een evenwichtige, verstandige man, die zijn woorden wikt en weegt – hij zal nooit zomaar iets eruit flappen. Dus om welke reden vindt hij dat zijn … [Lees meer...] overKnettergek
Leren wat ‘denken’ betekent
Een van de wonderlijkste dingen die kinderen doen, is: woorden leren. Heel veel woorden leren. En leren wat al die woorden betekenen. Ons volwassenen lukt het van geen enkel woord om het helemaal sluitend te definiëren, en toch hebben wel al die betekenissen ooit geleerd. Of nog sterker: we hebben ze zelf gereconstrueerd uit hoe we volwassenen die woorden hebben horen … [Lees meer...] overLeren wat ‘denken’ betekent
Het scheelde geen haar
En andere vormen van expressiviteit Op 27 maart van dit jaar verscheen van Ad Welschen de zesde aflevering in een reeks over de “negatieve of-constructie” (NoC). De ‘klein verschil’-constructie Het scheelde niet veel / geen HAAR OF (ze reed hem omver) is daar een prototype van, naast de ‘kort interval’-constructie Ik was nog niet binnen OF (de ellende begon). Het schelen … [Lees meer...] overHet scheelde geen haar
Hoe je taal maakt en hoe taal je raakt
Veranderingen van tekens zijn tekens van veranderingen. De coronacrisis illustreert dat. Taalinnovaties inspireerden Ton den Boon, de hoofdredacteur van de Dikke Van Dale, tot het publiceren van een boekje De taal van het nieuwe normaal. Corona in 1.000 en enige woorden. Gedurende de wittebroodsweken van de crisis deden nieuwe porte-manteauwoorden als balconversatie, … [Lees meer...] overHoe je taal maakt en hoe taal je raakt
Etymologica: De Alpen als toppen der bovenwereld
Zuid van het duistere woud dat lang hun wereld begrensde wisten de oude Germanen van de *Albijōniz met hun witte toppen. Die naam, verwant aan Alpen voor dezelfde bergen, is oorspronkelijk gelijk aan een Keltisch woord voor de wereld en Brittannië: Albiōn. Geen hinder Toen de geduchte veldheer Hannibal in 218 v. Chr. gebood om door de Alpen de reis naar Rome voort te … [Lees meer...] overEtymologica: De Alpen als toppen der bovenwereld
De arrogantie van de grutto
De grutto is een fascinerend dier: tien jaar geleden gekozen tot de nationale vogelsoort van Nederland, omdat het hier vaak broedt in de weiden. Een dier dat zijn naam dankt aan zijn karakteristieke roep. Zoals veel diersoorten heeft de grutto last van de schade die de mens toebrengt aan het klimaat en aan de natuur. Dat we ooit weiden zijn gaan aanleggen, heeft hij nog … [Lees meer...] overDe arrogantie van de grutto
Ontkoeid polderland
Wat is ontkoeid polderland? Wanneer je Nederlands goed genoeg is, weet je het: polderland waarvan de koeien op de een of andere manier zijn verwijderd. Je hebt het woord ontkoeid waarschijnlijk nooit eerder gehoord, maar toch kun je er een betekenis aan geven. Daarover gaat een artikel van de Nederlands-Berlijnse hoogleraar Muriel Norde en haar Schotse collega Graeme Trousdale … [Lees meer...] overOntkoeid polderland
