• Door naar de hoofd inhoud
  • Skip to secondary menu
  • Spring naar de eerste sidebar
  • Spring naar de voettekst
Neerlandistiek. Online tijdschrift voor taal- en letterkunde

Neerlandistiek

Online tijdschrift voor taal- en letterkundig onderzoek

  • Over Neerlandistiek
  • Contact
  • Homepage
  • Categorie
    • Neerlandistiek voor de klas
    • Vertelcultuur
    • Naamkunde
  • E-books
  • Neerlandistische weblogs
  • Archief
    • 10 jaar taalcanon
    • 100 jaar Willem Frederik Hermans
    • Chris van Geel
  • Jong Neerlandistiek
  • Frisistyk
  • Mondiaal

Toen Londenaren Nederlands verstonden

29 augustus 2014 door Marc van Oostendorp 4 Reacties

Door Marc van Oostendorp

In 1599 werd de Londense toneelbezoeker getrakteerd op een toneelstuk, waarin een zekere Lacy zich vermomt als een Nederlander om met een meisje te kunnen trouwen. Hij zingt dan:

Er was een bore van Gelderland
Frolick si byen,
He was als dronck he cold nyet stand,
Upsolce se byen.
Tap eens de canneken,
Drincke scheve mannekin.
(Er was eens een boer van Gelderland; vrolijk zijn zij. Hij was zo dronken dat hij niet kon staan, op zijn benen. Tap eens een kanneke, drink dronken manneke.)

Het lokale publiek kon dit wonderlijke mengeling van Nederlands en Engels kennelijk min of meer volgen, of in ieder geval herkennen. Dat was niet zo vreemd: in de zestiende en de zeventiende eeuw emigreerden relatief grote groepen Nederlandstaligen (vooral Vlamingen) naar het zuidoosten van Engeland, eerst als religieus vluchteling en later ook om er te gaan werken. Naar die groepen en hun taal is maar weinig onderzoek gedaan, maar in een nieuw nummer van Taal en tongval wordt daar radicaal verandering in aangebracht.

Haegsche kermis
Volgens het artikel van Christopher Joby was het Nederlands gedurende een korte periode tamelijk succesvol. Zeker de eerste golven van protestante migranten waren vaak behoorlijk rijk en succesvol, en bovendien werd het Nederlands ook aan het hof van Koning Willem III gebruikt. Willem lijkt zelf eigenlijk nauwelijks of geen Engels te hebben gesproken. Zijn secretaris Constantijn Huygens jr. noteerde af en toe een nostalgische uitspraak van de koning in zijn dagboek:

‘Het is warm weer; het is nu Haegsche kermis. O, dat men nu soo, gelijck een vogel door de lucht, eens konde overvliegen! Ick gaff er wel hondert duysent gulden om’; en een weynich daer nae: ‘Jae, ick gaf er wel twe hondert duysent gulden om’.

De Vlamingen bleven bovendien lang aan hun taal vasthouden. Dat kwam vooral doordat ze die taal ook voor religieuze doelen bleven houden: in steden als Colchester, Norwich en Sarwich waren Nederlandse kerken en bleef daardoor ook decennialang een Nederlandstalige gemeenschap bestaan.

Landscape

Volgens Peter Trudgill hadden die Vlamingen ook invloed op het dialect van Norwich. Dat waren niet alleen woorden – to crowd betekent in het Norwich’ ‘kruien’ en is ook van dat woord afgeleid – maar ook in de woordvorming. In Essex wordt de derde persoon enkelvoud niet verbogen: je zegt er ‘she like it very much’. Volgens Trudgill is dit mogelijk een erfenis van de grote toestroom aan Nederlandstalige (en Franstalige) vreemdelingen. Waar migranten opduiken, verdwijnen subtiliteiten in verbuigingen en vervoegingen; dat wij tegenwoordig een mooie meisje zeggen, danken we ook aan stromen buitenlanders.

Ook de woordenschat buiten het zuidoosten heeft natuurlijk veel aan het Nederlands te danken. Trudgill noemt schipperstermen als cruise, iceberg, pump, yacht en skipper, handelstermen als bluff en brandy en schilderstermen als etch, sketch en landscape. Het was maar een handjevol woorden, terwijl het Engels ze tegelijkertijd met scheppen uit het Frans aan het lenen was; maar het zijn nog een paar stille getuigen van een vrijwel vergeten geschiedenis.

Delen:

  • Afdrukken (Opent in een nieuw venster) Print
  • E-mail een link naar een vriend (Opent in een nieuw venster) E-mail
  • Share op Facebook (Opent in een nieuw venster) Facebook
  • Delen op WhatsApp (Opent in een nieuw venster) WhatsApp
  • Delen op Telegram (Opent in een nieuw venster) Telegram
  • Delen op LinkedIn (Opent in een nieuw venster) LinkedIn

Vind ik leuk:

Vind-ik-leuk Aan het laden...

Gerelateerd

Categorie: Artikel Tags: 16e eeuw, 17e eeuw, letterkunde, sociolinguïstiek, taalkunde, toneel

Lees Interacties

Reacties

  1. Jan Stroop zegt

    29 augustus 2014 om 11:45

    Dat we (?) tegenwoordig 'een mooie meisje' zeggen heeft zeker te maken met de invloed van stromen buitenlanders. Maar de echte oorzaak zit 'm in ons taalsysteem: 'een mooi meisje' is/was de enige uitzondering op de regel 'het bijvoeglijk naamwoord heeft altijd een uitgang'. Vandaar die snelle ontwikkeling.
    In de 18e eeuw waren er nog twee uitzonderingen. Toen veranderde 'het lief meisje' in 'het lieve meisje' en daar kwam geen buitenlander aan te pas. Nu is dus de laatste uitzondering aan de beurt.

    Ter vergelijking. Ik hoor dagelijks buitenlanders zinnen zeggen als 'Morgen ik kom' en 'omdat ik heb geen tijd', maar geen Nederlander die dat overneemt.

    Beantwoorden
  2. HC zegt

    29 augustus 2014 om 15:46

    Dat "wij" in "… dat wij tegenwoordig 'een mooie meisje' zeggen…" lijkt me ook nogal voorbarig. Je hoort het hier en daar, net zoals 'de meisje', waarbij sommigen al even voorbarig suggereren dat het lidwoord "het" op het punt staat te verdwijnen, maar al dan niet nieuwe afwijkingen van het courante, algemene taalgebruik, zijn vooralsnog niet meer dan dat: afwijkingen. Veel van die afwijkingen halen het nooit, sommige wel. Sommige taalkundigen – ik beweer niet dat geldt voor MvO – roepen maar wat graag elk nieuwtje uit tot nieuwe taalvariant met "bijpassend" etiket (een beetje zoals "tussentaal" en "poldernederlands" in het leven zijn geroepen. Die kan dan 'bestudeerd' worden, er kunnen 'eigenschappen', 'kenmerken', 'gelijkenissen/verschillen mét' worden 'vastgesteld' en er kan een karrenvracht artikels aan gewijd. Waarbij wel eens uit het oog wordt verloren dat wat men vaststelt amper afwijkt van het origineel en in wezen nauwelijks een eigen naam verdient.

    Beantwoorden
  3. Marc van Oostendorp zegt

    29 augustus 2014 om 17:02

    Die redenering kan ik niet volgen. Waar bevindt zich dat taalsysteem precies waar 'een mooie meisje' wel in past en 'morgen ik kom' niet?

    In het Engels zei men honderden jaren geleden óók 'morgen kom ik'. Tot daar – volgens sommige door migratie en intensief contact met Frans- of Scandinavisch-taligen – iets begon te verschuiven. Hoe zit dat? Was het Engelse 'taalsysteem' al vanaf het begin anders dan het Nederlandse?

    Beantwoorden
  4. Jan Stroop zegt

    29 augustus 2014 om 20:42

    Ik beweer niet dat een 'taalsysteem' en taalgevoel onveranderlijk en statisch zijn. Kijk maar naar 'u heeft', dat niemand in de negentiende eeuw uit zijn strot kon krijgen, terwijl dat er nu soepel uitglijdt.

    Ben benieuwd wat er gebeurt als hier de Frans- en Scandinavisch-taligen binnenstromen.

    Beantwoorden

Laat een reactie achterReactie annuleren

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie gegevens worden verwerkt.

Primaire Sidebar

Gedicht van de dag

Alfred Kossmann • Feestdag

De kinderen bliezen kartonnen trompetten
(Wie een toeter heeft op een feestdag moet
Aan één stuk toeteren – geen mens kan ’t beletten –
Tot hij gaar in het hoofd wordt en raar ter been)

➔ Lees meer

Bekijk alle gedichten

  • Facebook
  • YouTube

Vlaggetjes

Met een snotneus
kun je geen bier halen

Bron: Joost Broere

➔ Bekijk hier alle citaten

Agenda

8 mei 2026: Symposium Onsterfelijke dood

8 mei 2026: Symposium Onsterfelijke dood

26 april 2026

➔ Lees meer
30 april 2026: Kampliteratuur van Charlotte Delbo

30 april 2026: Kampliteratuur van Charlotte Delbo

25 april 2026

➔ Lees meer
16 mei 2026: Hommage In de Knipscheer

16 mei 2026: Hommage In de Knipscheer

22 april 2026

➔ Lees meer
➔ Bekijk alle agendapunten

Neerlandici vandaag

geboortedag
1854 Johannes Franck
1946 Ton Vallen
1947 Astrid Roemer
sterfdag
1936 Frederik Stoett
➔ Neerlandicikalender

Media

Sanneke van Hassel en Bert Paasman over Elisabeth Maria Post

Sanneke van Hassel en Bert Paasman over Elisabeth Maria Post

26 april 2026 Door Redactie Neerlandistiek Reageer

➔ Lees meer
In gesprek met literaire duizendpoot Jonathan Van Der Horst

In gesprek met literaire duizendpoot Jonathan Van Der Horst

22 april 2026 Door Redactie Neerlandistiek Reageer

➔ Lees meer
The perks of literature – with Jeroen Dera

The perks of literature – with Jeroen Dera

22 april 2026 Door Redactie Neerlandistiek Reageer

➔ Lees meer
➔ Bekijk alle video’s en podcasts

Footer

Elektronisch tijdschrift voor de Nederlandse taal en cultuur sinds 1992.

ISSN 0929-6514
Bijdragen zijn welkom op
redactie@neerlandistiek.nl
  • Homepage
  • E-books
  • Neerlandistische weblogs
  • Over Neerlandistiek
  • De archieven
  • Gebruiksvoorwaarden
  • Privacy­verklaring
  • Contact
  • Facebook
  • YouTube

Inschrijven voor de Dagpost

Controleer je inbox of spammap om je abonnement te bevestigen.

Copyright © 2026 · Magazine Pro on Genesis Framework · WordPress · Log in

  • Homepage
  • Categorie
    • Voor de klas
    • Vertelcultuur
    • Naamkunde
  • Archief
    • 10 jaar taalcanon
    • 100 jaar Willem Frederik Hermans
  • E-books
  • Neerlandistische weblogs
  • Jong Neerlandistiek
  • Frisistyk
  • Mondiaal Neerlandistiek
  • Over Neerlandistiek
  • Contact
%d