Ik hoorde onlangs dat bij veel subsidieverstrekkers voor wetenschappelijk onderzoek het aantal aanvragen de laatste jaren draconisch gestegen was. Het gebeurt ook bij wetenschappelijke artikelen. Bij Neerlandistiek hebben we de afgelopen maand ook minstens vier stukken binnengekregen die ik als kunstmatig herkende. Aan kranten schijnen de laatste ook meer opiniestukken te worden aangeboden dan ooit te voren. We stikken met zijn allen in de kopij.
Mooi zo.
De historicus István Bejczy publiceerde zo’n twintig jaar geleden een novelle, Claustralië, waarin een utopie wordt geschetst: wie in dienst treedt van de universiteit verplicht zich om zijn hele leven niets meer te publiceren. Pas na de dood van de hoogleraar kan één boek worden uitgebracht, mits de universiteitsbibliotheek het wil aanschaffen.
Levenswerk
Kijk, zo moet het: dat moet de nieuwe publicatiedruk worden: niet publiceren, want publiceren, dat kunnen chatbots ook. Alleen een levenlang verzamelen wat je zelf het mooiste vindt, in de hoop dat een bibliothecaris het na je dood zal willen hebben. (Nu ik Bejczy even onderzoek, ontdek ik overigens tot mijn schrik dat een interview met hem uit 2001 begint met de zin ‘István P. Bejczy staat onder de Nijmeegse historici bekend als de meest publicerende historicus van de KUN.’ Maar dat zal een jeugdzonde zijn geweest.)
Ik geloof oprecht dat de wereld zo beter zou zijn. Niet het eindeloze gekakel, het almaar aandringen der subsidiegevers op methodologische innovatie en andere onbelangrijkheden, de grote stroom artikeltjes, maar een fraaie bibliotheek met alleen maar levenswerken, die je tijdens je loopbaan op je gemak kunt bestuderen om te zien hoe ze bijdragen aan je eigen levenswerk.
Een mooi boek
En nu lijkt kunstmatige intelligentie een handje te gaan helpen bij het devalueren van al die artikelen en subsidies. Het is binnenkort helemaal niet meer lastig om een cv te hebben met honderden artikelen erop. Iets ingewikkelder is misschien om een cv te vullen met toegekende subsidies, maar dat carroussel zal zozeer van het toeval gaan afhangen, dat het ook onbelangrijk wordt.
Wat dan natuurlijk nog wel moet mogen, wat zelfs aangemoedigd moet worden: discussiëren. In ieder jaargesprek moet de wetenschapper worden aangesproken op de vraag of zij zich wel voldoende in allerlei discussies heeft begeven: in de zaal, aan de koffietafel, op weblogs. De gedachten moeten eindeloos gescherpt worden, maar de woorden waarmee dat gebeurt moeten geen pretentie hebben, niet worden bijgevijld. Écriture fauve, wild schrijven, enkel en alleen gericht op het communiceren van onaffe gedachten die pas door de communicatie geslepen worden, dat is het enige dat zou mogen in de ideale wereld.
En dan aan het eind van je leven zorgen dat er op je bureau een mooi boek ligt.
Het Reynaertonderzoek staat bol van écriture fauve: Hellinga, Malfliet, Broens..
Uw reactie riep een vraag op, die ik heb gesteld bij uw artikel over ‘vijte’: https://jandeputter.wordpress.com/2014/12/08/want-dit-nes-niet-madox-droem-noch-reinards-noch-arturs-boerden-de-functie-van-het-woord-vijte-in-de-proloog-van-de-functie-van-het-woord-vijte
Volledigheidshalve hier de vraag:
Weet u of serieus is overwogen en onderzocht of ‘madock[e]’ wellicht helemaal niet verwijst naar een literair werk, en dus niet een-op-een moet worden gesteld met ‘Madox droem’? Zou Willem niet simpelweg verantwoordelijk kunnen zijn geweest voor de productie van wat nog heden in het Engels heet ‘mattocks’? Archeologische opgravingen hebben aangetoond dat te Boudelo een smederij actief was: zou Willem, als hij daar gezocht moet worden, niet een soort opzichtersfunctie kunnen hebben gehad, tevens verantwoordelijk voor de aankoop van gronden voor de winning van oer? Het woord mattock is oud, er waren in Willems tijd contacten met Engeland – is het mogelijk, dat het woord matock / madock enige tijd gangbaar was in Vlaanderen, juist vanwege de productie en de export? Is de Reynaert geschreven als tijdverdrijf, in de uren dat de smidse moest blijven branden?
Dit is een voorbeeld van écriture fauve, een reeks onaffe gedachtes zonder enige wetenschappelijke onderbouwing.
Het begint evenwel met een vraag, die u negeert. Maar goed, mediëvisten zullen wel in hun vuistjes lachen bij zoveel onnozelheid van mij, want had Maerlant (Maerlant!) niet gesproken over ‘Madox droem’, en was er niet elders nog een vage referentie aan ene Madox – we weten er niets van, er is niets van overgeleverd, maar dat moet toch wel zijn waarover Willem sprak! Hoe durf ik inderdaad maar iets anders te lezen en daar ook nog een vraag over te stellen, hoe onwetenschappelijk.
Precies!
Bedankt voor uw antwoord. Ik zal verder zwijgen over het onderwerp; het is ook slechts een detail van het juweel dat Willem’s Reynaert is.
En toch… “Willem die reynaerde maecte”: dat zou nogal hovaardig gesteld zijn voor wat slechts een bewerking is, en dat geldt voor “Willem die madocke maecte” niet minder, tenzij men aanneemt dat Madoc, indien bedoeld, niet eerder op schrift werd gesteld. De gelijkstelling van ‘maecte’ aan ‘schreef’ is daarbij volgens de Middelnederlandse woordenboeken noch frequent noch m.i. evident, om niet te zeggen gezocht. Maar ik zal er verder over zwijgen.
Ik zie nu dat ik hier vooral een oud idee-fixe trachtte uit te venten, een ingeving (een soort ‘dichterlijk schouwen’…) die bol staat van gebrekkige aannames die ik zelf met enige moeite had kunnen en moeten onderzoeken. Misschien in de kern niet onmogelijk, maar zeer onwaarschijnlijk en in de behandeling inderdaad zeer onwetenschappelijk. Ik buig mijn hoofd in schaamte.
Het probleem is al een hele tijd bekend. Sabine Hossenfelder maakte er al een video over:
https://youtu.be/hVkCfn6kSqE?si=Dn6yLkGPTE7uXTGf
Dat was 10 maanden geleden, dus waarschijnlijk juni 2025
Het begint twijfelachtig te worden of AI echt iets zal bijdragen. Het begint er meer en meer van weg te hebben dat het meer nadelen dan voordelen zal opleveren. Denk er maar eens aan: een stortvloed aan zogenaamd “wetenschappelijke” essays, die tegelijk ook geproduceerd worden door een enorm elektriciteits-, water- en grondstoffenverbruik, en ook en passant nog eens de prijzen van chips optrekt en daardoor schaarste creëert. Willen we dat echt?
Trouwens, ik heb helemaal geen Gen AI nodig om maar te blijven tateren. Het enige voordeel van mij t.o.v. van zo’n AI, is dat je ten minste zeker bent dat het van mij komt. Ik durf er niet aan denken dat iemand een AI agent programmeert om de commentaren hier vol te zetten.