Dialego
Het plot van Alter, de nieuwste roman van Marloes Morshuis, echoot de grote literaire dystopieën van de afgelopen eeuw. Roz leeft in de niet al te verre toekomst in een wereldwijd netwerk: de DN, de Dialego-Naties.
Daarin zorgt een algoritme voor een vreedzame samenleving. In de DN heeft iedereen vanaf de zestiende een digitaal alter ego (dialego). De dialego’s moedigen de bewoners ertoe aan vreedzaam en duurzaam te leven. Dit doen de dialego’s door tips te geven: wat te eten, hoeveel te sporten, wat te studeren, hoeveel geld te geven aan het goede doel. Of welke muziek te luisteren en van wie te houden.
Tijdens de regelmatige checks zie je in hoeverre je in lijn bent met je dialego. Afhankelijk ervan hoeveel tips je opvolgt, krijg je een groen, geel of rood scherm. De checks bepalen of je verder mag leven of een last bent voor de samenleving, die moet worden vernietigd. Wie drie keer een rood scherm heeft ontvangen, gaat naar een Transferum. Daar word je dialego geperfectioneerd, zodat die lijkt op de beste versie van jezelf. Dit duurt enkele dagen, dan verdwijn je in “de schaduw“.
De vrede is gekocht
Na je dood neemt je dialego het ‘leven’ over. Je vrienden en familie kunnen op deze manier ‘contact’ met je houden. De dialego verdwijnt op het moment waarop je vermoedelijk was overleden door een natuurlijke doodsoorzaak.
Dit systeem heeft de wereld gered van de ondergang. De klimaatverandering is gestopt; er zijn vrijwel geen grotere politieke conflicten meer. Het is niet nodig je fiets af te sluiten of je ’s nachts onzeker te voelen. Kortom, de vrede is gekocht door een verregaande controle die is ingesteld nadat steeds meer mensen vrijwillig meededen aan een proef.
Geen toekomstroman
Roz en haar vriendje Fabian horen tot die mensen die vraagtekens zetten bij het systeem. Ze willen allebei geen dialego. Ze willen ook ongezonde of onverstandige keuzes kunnen maken: te veel snoepen, punk luisteren, mountainbiken in een beschermd natuurgebied. Als Fabian naar een transferum moet, zoekt Roz een manier om hem eruit te halen.
Recensent Jaap Friso stelt dat Alter geen toekomstroman is, maar ons heden beschrijft. Hij noemt dit ‘beangstigend’. Inderdaad, de problemen van het Prego, zoals de periode wordt genoemd die heeft geleid tot het invoeren van de dialego’s, lijken hedendaagse milieuproblemen en politieke conflicten treffend te beschrijven.
Twee boeken in één
De structuur van de roman en de uiteenzetting met de voor- en nadelen van het dialego-systeem zijn verfrissend. Op vijfhonderd pagina’s krijgen we niet alleen het verhaal vanuit Roz’ perspectief te lezen. In het Transferum schrijft Fabian brieven waarin hij vertelt hoe hij met de naderende dood omgaat. Er zijn twee andere verweven in het hoofdverhaal. Beide boeken zijn geschreven door Cato Maris, de bedenkster van het dialego-systeem: Alleen samen en Alter. Alleen samen is het boek waarmee ze het dialogo-systeem bekendmaakte en de overheid erin steunde het controlemechanisme in te voeren.
Belangrijke informatie over Roz’ wereld wordt in Alleen samen toegelicht. Alleen samen is integraal opgenomen aan het eind van de roman. Hierdoor kun je op elk moment ervoor kiezen Alleen samen te lezen voordat je verdergaat met het verhaal van Roz. In de roman zijn stukken uit Alter te lezen, de voorloper van Alleen samen, waarin Maris ook heeft beschreven hoe het dialego-systeem mis zou kunnen gaan.
Balans van controle en vrijheid
Morshuis is bekend als politiek actieve auteur die maatschappijkritiek literair verwerkt. Er is dus aan te nemen dat ze de lezer iets wil meegeven met Alter. En inderdaad, wie Alter leest doet er goed aan nauwkeurig te kijken naar de lessen over een vreedzame samenleving die daarin zijn verstopt. Alter lijkt op het eerste gezicht vooral een kritiek aan een door een algoritme bepaald leven.
Tegelijkertijd valt er in de roman wanhoop te ontdekken over de onmogelijkheid de wereld te redden. Morshuis houdt in haar roman vast aan het idee dat de mens makkelijk tot een vernietigende kracht wordt als er geen controle meer is. Hoe de juiste balans van controle en vrijheid eruit kan zien, is de kernvraag die wordt onderzocht in de roman.
Het boek leest vlot weg, maar is zware kost door het beschreven geweld en het beschreven politieke systeem. Wie het boek klassikaal wil lezen, moet door de lengte enkele weken ervoor inplannen. Door de verschillende onderwerpen die in het boek aan bod komen, is de dystopie geschikt voor een themaweek over artificiële intelligentie, milieubescherming of democratie.
Referenties
Friso, Jaap. ‘Recensie Young Adult: Alter’. Boekenkrant – Alles over boeken. Geraadpleegd 7 januari 2026.
Laat een reactie achter