Algemene informatie
- Uitgeverij: Lemniscaat Rotterdam
- Jaar van uitgifte: 2025
- 221 bladzijden
- 100 hoofdstukken
- Soft cover met voor- en achterflap
- Voorflap bevat het gedicht passend bij de titel, achterflap geeft informatie over de schrijver
Zwart, zwarter, zwartst
Tim Gladdines is naast schrijver ook dichter. Dat is goed te merken in dit young adult boek, want het verhaal wordt regelmatig opgeluisterd met gedichten van hoofdpersoon Liedewij. Veel zinnen zijn pareltjes op zich, maar toch lijkt de schrijver te willen zeggen dat woorden niet volstaan om depressieve gevoelens uit te kunnen leggen. ‘Woorden zijn Chinese eetstokjes voor chimpansees’ (p. 118).
Hoofdpersoon Liedewij is een vwo-scholier die in een zware depressie raakt. Het verhaal speelt zich af van de zomer vóór het examenjaar tot de zomer na het examenjaar. Er spelen verschillende verhaallijnen die de schrijver via flashbacks uitwerkt, vaak in een compleet hoofdstuk. Het in ik-perspectief geschreven verhaal zit dicht op je huid door het directe, soms rauwe taalgebruik. Dit boek is een aanrader voor leerlingen die stevig in hun schoenen staan en willen ervaren hoe het is om depressief te zijn.
Een verhaallijn gaat over de schoolgang in het examenjaar. Een tweede verhaallijn over de treinreis naar Faro in de zomer voorafgaand aan het examenjaar met vriendin Maya. Een derde verhaallijn draait om ufo’s die Liedewij ziet. Deze lijn begint met een ufo als bouwpakket en eindigt met een psychose waarbij ze denkt in het ruimteschip te stappen. De verhaallijnen worden verbonden door het gemis van haar overleden opa. Daardoor gaat het slecht met haar cijfers, daarvoor onderbreekt ze haar treinreis naar Portugal en door opa’s verhalen ziet ze een ufo in de vorm van een sigaar. Onderhuids merk je dat Liedewij wil weten hoe het is gekomen dat ze in zo’n zwart gat zit. Ze weet dat ze erin vastzit, maar ziet geen uitweg; ze wil gewoon verdwijnen. Omdat het boek dus meerdere verhaallijnen heeft, een zwaar onderwerp aanroert en letterlijk de hoofdpersoon laat benoemen hoe ze een einde aan haar leven zou kunnen maken, vind ik het een boek voor de gevorderde lezer. Eigenlijk meer bovenbouw, dan onderbouw.
Het boek heeft verschillende mogelijkheden om in te zetten in literatuurlessen. Te denken valt aan het uitleggen van intertekstualiteit. Bijvoorbeeld de link naar de Griekse mythologie in hoofdstuk 12 waar haar vriendin Maya wordt vergeleken met koningin Midas want alles wat zij aanraakt, verandert in goud. In hoofdstuk 22 noemt Liedewij het boek De maaneter van Hannes Meinkema als onderdeel van haar leeslijst voor Nederlands. Hierbij zegt ze dat de laatste zin van het eerste hoofdstuk vaak herleest: ‘Jezelf zo ziek te weten, dat is het ergste.’ Deze zin komt verschillende keren in het verhaal terug en geeft de kern van de gevoelens van de hoofdpersoon weer. Je zou dit als een boekpaar kunnen aanbieden. Opvallende vondst van de schrijver is dat Liedewij benoemt dat dit boek in jij-perspectief is geschreven en dat in hoofdstuk 27 de schrijver dat ook voor een kort stuk doet.
Het boek leent zich ook goed voor het onderzoeken van beeldspraak waarbij het moerasmonster veelvuldig wordt genoemd. De schrijver maakt regelmatig gebruik van schijnbare tegenstellingen: ‘Het regende tegelijkertijd wel en niet.’ (p. 138). Daarbij laat hij de hoofdpersoon ook het gedachte-experiment van Schrödingers kat benoemen. Verder laat hij de lezer de chaos in het hoofd van de hoofdpersoon ervaren, door meermaals de seizoenen door elkaar heen te laten lopen. ‘Het was december, het was snikheet. De sneeuw lag een halve meter dik. De eerste zwaluwen beloofden zomer. Buiten voelde je de zon op je gezicht. Het rook naar pas gemaaid gras.’ (p. 145)
Als laatste biedt het boek ook mogelijkheden om naar het gebruik van lettergrootte, lettertype en bladspiegel te kijken. Er zitten bijvoorbeeld twee bladzijden in waar de zinnen: Alles komt goed! Alles wordt beter! van klein naar groot worden herhaald. Ook zijn er hoofdstukken die geheel uit geen gedicht bestaan met passende bladspiegel.
Aandachtspunten
op een paar pagina’s komen scheldwoorden voor, maar dat is minimaal. Achter in het boek is informatie over hulplijnen rondom zelfdoding opgenomen. Dat is niet ten onrechte. Het is niet zo dat de hoofdpersoon daadwerkelijk een poging onderneemt, maar door een psychose komt ze wel in het ziekenhuis. Zo heb ik de reden althans geïnterpreteerd.
Kortom, een boek met prachtige zinnen en verschillende mogelijkheden voor de literatuurles. Tegelijkertijd een boek dat diep kan raken waarbij goed gekeken moet worden voor wie het geschikt is.
Spoileralert: de hoofdpersoon blijft in leven en lijkt een nieuwe start te maken. Dus het einde is wel hoopvol.
Laat een reactie achter