Door Marc van Oostendorp Hoe klonk het oudste Nederlands, de taal die in onze streken in de elfde eeuw, en de eeuwen daarvoor, gesproken werd? Dat heeft mijn Leidse collega Michiel de Vaan de afgelopen jaren uitgezocht. We weten al wel redelijk veel van het zogeheten Middelnederlands dat na die tijd gesproken werd, en zelfs eigenlijk ook al wel meer van het … [Lees meer...] overHoe het Nederlands zich afscheidde
Waarom schrijven Nederlandse schrijvers niet in het Engels?
Door Marc van OostendorpVerhalen in het Engels schrijven! 'Ik vind het bedroevend, dat een Nederlands schrijver zijn eigen taal en zijn eigen nationaliteit verloochent. Ik zie er een symptoom in van de ziekte, die ons volk heeft aangetast.'Deze woorden sprak P.H. Ritter in 1956 over het enige boek van een vooraanstaande Nederlandse schrijver dat ooit in het Engels … [Lees meer...] overWaarom schrijven Nederlandse schrijvers niet in het Engels?
π-zinnen in het Nederlands
Door Marc van OostendorpDus u wilt u heden vertreden? Dan gaan we eens zwelgen in nutteloze taalweetjes. Of, althans, ik ga dat doen: zien jullie maar of je zin hebt om mee te doen. De aanleiding is een blogpost van Milfje Meulskens van vorige week. Zij legde daarin een nieuw spel uit:Men neme een sequentie cijfers: 4 5 6 3 2 5 2 Men make een grammaticaal kloppende zin … [Lees meer...] overπ-zinnen in het Nederlands
Oratie Nicoline van der Sijs online
Gisterenmiddag sprak prof. dr. Nicoline van der Sijs in Nijmegen haar oratie uit, De voortzetting van de historische taalkunde met andere middelen.In haar oratie gaat Van der Sijs in op de E-Humanities en de nieuwe toekomst van oude teksten. Digitale onderzoeksmethoden zijn binnen de geesteswetenschappen sterk in opkomst. De verwachtingen zijn hooggespannen, zowel bij … [Lees meer...] overOratie Nicoline van der Sijs online
Het einde van de straatnaam
Door Marc van OostendorpIk woon in Leiden op de Rijn en Schiekade. Moet er geen streepje achter Rijn staan? Nee, dat moet niet. Waarom niet? Daarom niet, die kade heet nu eenmaal zo en wanneer jullie erover willen discussiëren, meld je je maar bij de Taalprof. Klaar.Gisteren had ik desalniettemin een discussie over straatnamen. Zijn die niet ten dode opgeschreven?En waarom … [Lees meer...] overHet einde van de straatnaam
Slavoj Zizek en de neerlandistiek
Angstaanjagende ontwikkelingen in ons managersgruwelfeuilleton De verleden tijd van lijkenDoor Marc van Oostendorp'Mensen,' zei prof. dr. W. Pieterse, hoogleraar Financiële Letterkunde, 'Ik heb goed nieuws! We gaan verhuizen! En wel naar het prachtigste pand van deze universiteitsstad.'Joop niesde en Rie Veld sperde haar ogen open. 'Het voormalige garnizoensmuseum!' riep W. … [Lees meer...] overSlavoj Zizek en de neerlandistiek
Men artikel is gedoan wè né
Door Marc van OostendorpIedere zin is een pakketje. In het binnenste zit een gedachte; laten we zeggen 'mijn artikel is af'. Die gedachte vormt zich ergens in het binnenste van je hoofd, en wil eruit - zich nestelen in andermans hoofd.Maar dat gaat zomaar niet! Zodra zo'n zin van mij naar jou moet, moet er pakpapier omheen: het pakpapier van de sociale conventie. Er moeten … [Lees meer...] overMen artikel is gedoan wè né
Al die kerken in al die wijken. Die?
Door Marc van OostendorpHet interview dat de theologe en oud-parlementariër Mirjam Sterk vorige week voor de radio hield met de jonge hippe predikant Ruben van Zwieten, blijkt een feest voor de taalliefhebber.Dat komt allereerst door het accent van Van Zwieten, die een ontmoetingscentrum is begonnen op de Amsterdamse Zuidas en die veel meer klinkt als een verdwaalde vennoot van … [Lees meer...] overAl die kerken in al die wijken. Die?
Lees dikke boeken die niet over je vak gaan!
Een zondagochtendmanifest Door Marc van Oostendorp "Wat dik!" Mijn toch zeer belezen collega D. schrok toen hij het boek zag dat ik hem cadeau wilde geven. "Wanneer moet ik dat lezen?" D. heeft weliswaar al lang een vaste baan en, sterker nog, het pensioen is al zo nabij dat hij echt nooit meer ontslagen kan worden en toch heeft hij het idee dat hij geen tijd mag … [Lees meer...] overLees dikke boeken die niet over je vak gaan!
Kikapoem
Drie taalnerds in een Haagse school op vrijdagavond Door Marc van OostendorpTwee jongens waren er gisterenavond gekomen naar de laatste lezing die ik ooit gegeven heb: om 22:40 begon het praatje dat ik gaf over mensen die hun eigen talen maken in het Festival Haganum, dat ieder jaar georganiseerd wordt door leerlingen van het Haagse gymnasium. De andere leerlingen waren al … [Lees meer...] overKikapoem
Het karakollenprobleem
'Hij wierp zwijgend een blik op zijn schouder en liep plotseling schuddend verder' als de ideale romantekstDoor Marc van OostendorpWelke woorden kun je het beste eerst in je hoofd stampen wanneer je Nederlands gaat leren? Het hangt er maar vanaf wat je wilt.Wanneer je het liefst romans leest, kun je het best beginnen met blik, schouder, raam, zwijgen, stoel, glas, knikken, … [Lees meer...] overHet karakollenprobleem
De [t] van Bonita Avenue
Door Marc van Oostendorp De vraag die Nederland én Vlaanderen nu al jaren in zijn greep houdt: hoe dienen we de t uit te spreken in de romantitel Bonita Avenue? Als de korte, d-achtige klank waarmee Amerikanen het woord Bonita zouden uitspreken (een tap, [ɾ] in het internationale fonetische alfabet)? Of als een Nederlandse, langere [t]? De radio is nu … [Lees meer...] overDe [t] van Bonita Avenue
De taal aan verandering onderheven
Door Marc van OostendorpTerwijl wij mensen door het park wandelen, een potje klaverjassen of onze neuzen snuiten, gaat de taal door met veranderen. Studentenwerkstukken zijn daarbij voor iedere academicus een bekende, zij het in publicaties om ethische redenen bijna onbruikbare bron. Gisteren aan het nakijken en vond daarbij de volgende zin: "Zij wilden de taal aan verandering … [Lees meer...] overDe taal aan verandering onderheven
De literatuur als zandbak
Door Marc van OostendorpHugo Claus wilde het steeds anders. Van veel van zijn gedichten zijn veel verschillende varianten overgebleven; als hij maar even de kans had, herschreef Claus een gedicht, of bracht op zijn minst kleine correcties aan.Ook van het werk van anderen bleef Claus niet af. Hier is bijvoorbeeld het begin van het gedicht 'At Melville's Tomb' van Hart Crane, en … [Lees meer...] overDe literatuur als zandbak
In plaats van een kattenfilmpje
Door Marc van OostendorpWeten jullie wat het is, het internet geeft soms tegenstrijdige adviezen. Zo kwam deze week eerst de gerespecteerde Nederlandse uitgever en reclamestem Wouter van Oorschot beweren dat weblogs het einde van de beschaving inluiden. Een paar dagen later verscheen er op de Amerikaanse Al Jazeera een artikel van Corey Robin waarin werd beweerd dat weblogs nu … [Lees meer...] overIn plaats van een kattenfilmpje
De opmars der genitieven
Door Marc van OostendorpEen dik en groen boek over de genetivus in het Nederlands en het Duits – ja, ik weet wel waarop ik mij een zaterdagmiddag trakteer, terwijl ik net doe alsof het helemaal niet heel guur is op een terras.De 'tweede naamval' heeft in het Nederlands een vreemde geschiedenis gehad. Net als andere naamvallen begon hij in de veertiende eeuw of daaromtrent … [Lees meer...] overDe opmars der genitieven
Mensen zijn aardrijkskundige dieren
Korte inleiding in het werk van William Labov (6 en slot)Door Marc van OostendorpTaal bewijst dat mensen aardrijkskundige dieren zijn, dieren voor wie het belangrijk is waar ze precies vandaan komen, wat hun territorium is. Zangvogels zijn ook van dat soort geografische dieren, die met hun liedjes afbakenen wat hun gebied is. Veel zangvogels kennen dan ook dialecten: het ene … [Lees meer...] overMensen zijn aardrijkskundige dieren
De tegenwoordige tijd van leken
De wolken pakken zich samen in ons misdaadfeuilleton De verleden tijd van lijken Door Marc van Oostendorp Wouter Pieterse, de hoogleraar Financiële Letterkunde die door een onbegrepen ongeval veranderd was in een manager en daarna verschillende van zijn medewerkers had aangestoken, zodat zij ook allemaal managers geworden waren, gnuifde. "Joop," zei hij, "ik vind het … [Lees meer...] overDe tegenwoordige tijd van leken
Op de allereende plaats?
Door Marc van Oostendorp Er gebeurt zoveel tegelijkertijd dat je soms pas jaren later hoort over dingen die naast de deur gebeurd zijn. Zo kwam ik er gisteren toevallig pas achter wat een interessant artikel mijn collega Sjef Barbiers – hij zit hier op het Meertens Instituut twee deuren verder te typen – in 2007 geschreven heeft: een artikel over één en veel. (U moet er … [Lees meer...] overOp de allereende plaats?
De taal van leven en dood
Korte inleiding in het werk van William Labov (5)Door Marc van OostendorpMisschien is The language of life and death William Labovs laatste boek. Het zou er in ieder geval een mooie titel voor zijn, en een waardige inhoud. Hij ontleedt er een groot aantal verhalen in die mensen hem in de loop van zijn loopbaan hebben verteld: verhalen over ervaringen waar mensen dachten … [Lees meer...] overDe taal van leven en dood
De geboorte van de jambe
Door Marc van Oostendorp Het sonnet was het weblog van de zestiende en de zeventiende eeuw. Ineens kwam er een geheel nieuw genre op, en jonge mannen en vrouwen konden er mee experimenteren, om die buitenlandse vorm in te passen in de eigen cultuur en aan te passen aan de eigen taal. Ik schreef een paar maanden geleden over de manier waarop Roemer Visscher het aanpakte: … [Lees meer...] overDe geboorte van de jambe
De boekenweekgeschenkclub en het fruit
Door Marc van Oostendorp Een keer per jaar komt onze boekenweekgeschenkclub bij mekaar: op de zaterdagavond na het boekenbal. Tot een paar jaar geleden, toen het boekenbal nog midden in de week plaatsvond, hadden we dan altijd een paar dagen tijd om het boekenweekgeschenk te lezen, maar de laatste tijd hebben we alleen de zaterdag. Dat is niet erg – het betekent dat die dag … [Lees meer...] overDe boekenweekgeschenkclub en het fruit
Hoe ik een dialoog leerde schrijven
Door Marc van Oostendorp Hoe gaat het inmiddels met mijn goede voornemens? Ik ging toch beter leren schrijven dit jaar? Waarom merken jullie daar dan zo weinig van? Het kwam, mijn leraar is Ilja Pfeijffer is veel te aardig voor mijn medecursist die haar opdrachten steeds veel te laat inlevert. Affijn, ik heb dus sinds de vorige keer ook heel lang moeten wachten, maar … [Lees meer...] overHoe ik een dialoog leerde schrijven
Liegen en lasteren in de middeleeuwen
Door Marc van OostendorpHet was een populaire wijsheid in de middeleeuwen: je kon meestal maar beter je mond houden. "Spreken es dicke zere berouwen ender ter grooter scaden comen," zegt het vroeg veertiende-eeuwse wijsgerige Boec van Sidrac, "ende swigen es selden berouwen." Van spreken kwam weinig goeds, en volgens sommigen vormden de 'zonden van de tong' — onder andere … [Lees meer...] overLiegen en lasteren in de middeleeuwen
De liefde van een taalkundige voor de mensheid
Korte inleiding in het werk van William Labov (4)Afbeelding: Matthijs Sluiter/Onze TaalLabovs recentste, vorig jaar verschenen, boek heet The Language of Life and Death. Het gaat over de manier waarop mensen verhalen vertellen over hun leven. Wat voor vorm geven ze aan zo'n verhaal? Wat vertellen ze als eerste, wat laten ze weg? En zien we dezelfde technieken terug bij, … [Lees meer...] overDe liefde van een taalkundige voor de mensheid
