Een van de fijne dingen van het Nederlands is dat het in twee landen gesproken wordt waar er op totaal verschillende manieren tegenaan wordt gekeken. Het is net alsof de wereldgeschiedenis de taalwetenschap een laboratorium heeft willen schenken waar je kunt bezien hoe verschillende omstandigheden kunnen inwerken op de taal. Neem de omgang en de appreciatie van het dialect. … [Lees meer...] overDialect op de koffietafel
Artikel
Communicatie in de rechtszaal: dringend goede tolken gevraagd!
In de NRC van 15 oktober werd mijn aandacht getrokken door volgende titel: “te laag niveau tolken bedreigt de rechtsstaat”. De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (art.6) stelt duidelijk: Een ieder tegen wie een vervolging is ingesteld, wordt voor onschuldig gehouden, totdat zijn schuld in rechte is komen vast te staan. Er wordt daarbij onder meer verwezen … [Lees meer...] overCommunicatie in de rechtszaal: dringend goede tolken gevraagd!
Afwas met de hand, vaat in een apparaat
In het onvolprezen Verwarwoordenboek mijmerde Jan Renkema gisteren over de woorden afwas en vaat. Die woorden betekenen precies hetzelfde, concludeerde hij, en ook kun je niet zeggen dat het ene deftiger is dan het andere. Dat is vreemd: in talen bestaat de neiging om verschillende woorden een verschillende functie te geven. Woorden die onderling helemaal uitwisselbaar zijn, … [Lees meer...] overAfwas met de hand, vaat in een apparaat
Auteursrecht
DBNL in beeld (5) Misschien heb je je ooit al eens afgevraagd waarom je weinig recente teksten kunt vinden in de DBNL en waarom je soms geen toegang krijgt tot sommige tijdschriftartikelen. Hoe komt dat? En waarom lijken het vooral Vlaamse publicaties te zijn die minder toegankelijk zijn? Auteursrecht Dit heeft te maken met het auteursrecht. Het auteursrecht … [Lees meer...] overAuteursrecht
afwas / vaat
Verwarwoordenboek vervolg (239) afwas / vaat De woorden betekenen hetzelfde, maar … afwas schoon te maken borden, bestek, glaswerk, schalen en keukengerei Ach, zo’n kleine afwas, dat doen we even gezellig met de hand. vaat schoon te maken vaatwerk Altijd … [Lees meer...] overafwas / vaat
De puntkomma op het spoor – Malva (2015)
In 2015 verscheen de roman Malva van de dichteres en schrijfster Hagar Peeters. Malva, de dochter van de Chileense dichter Pablo Neruda, werd met een waterhoofd geboren en levenslang door haar vader doodgezwegen. Ze woonde later bij een pleegfamilie in Gouda, waar ze in 1943 op 8-jarige leeftijd stierf. In de roman vertelt ze vanuit het hiernamaals haar levensverhaal – ze biedt … [Lees meer...] overDe puntkomma op het spoor – Malva (2015)
Lieke Marsman, punt
Lieke Marsman voor de klas (7) Als docent Nederlands kom je tegenwoordig niet heen om een lesje over de betekenis van interpunctie. Jongeren kennen betekenis toe aan punten aan het eind van een zin. Er is een verschil tussen de volgende twee zinnen, wanneer ze bijvoorbeeld in een app gestuurd worden: Ik kom eraanIk kom eraan. De eerste zin is neutraler dan de … [Lees meer...] overLieke Marsman, punt
‘Deugporno’, ‘taalpolitie’ en constructiegrammatica
Hoe de constructiegrammatica (een deel van de) weerstand tegen ‘woke’ taalgebruik kan verklaren Waarschuwing: ik ga in deze blog een gevoelig onderwerp behandelen. Ga er dus vooral even rustig voor zitten. Zo’n week geleden werd er een ‘leidraad voor inclusief taalgebruik’ verspreid onder ambtenaren in Den Haag. Media als Powned en de Telegraaf brachten dit nieuws met … [Lees meer...] over‘Deugporno’, ‘taalpolitie’ en constructiegrammatica
In memoriam Anke van Reenen-Jongkind (8 maart 1952 – 11 oktober 2021)
Vorige week overleed Anke van Reenen-Jongkind in Amstelveen, de plaats waar ze de afgelopen jaren verbleef in het verpleeghuis Zonnehuis. Anke was tot haar opname in het Zonnehuis een bekend gezicht voor alle medewerkers van het Meertens Instituut. Samen met haar man Piet werkte ze vele jaren als vrijwilliger voor het instituut, vooral voor het grootschalige … [Lees meer...] overIn memoriam Anke van Reenen-Jongkind (8 maart 1952 – 11 oktober 2021)
Etymologica: Gapende wonden en een mysterieuze link naar het Fries
Waar het Nederlandse woord jaap ‘diepe snee, diepe wond’ vandaan komt is niet helemaal duidelijk. In het EWN (Philippa e.a. 2009) worden zowel een afleiding van de persoonsnaam jakob > jaap als een verband met het werkwoord gapen als etymologische mogelijkheden genoemd. Een korte verkenning van de dialectvariatie binnen het Nederlands en de etymologische aanknopingspunten in … [Lees meer...] overEtymologica: Gapende wonden en een mysterieuze link naar het Fries
Nou, nou, een zwart gat in het centrum van mijn wezen
Soms is het fijn om een boek te lezen van iemand die het allemaal nog zwarter inziet dan jij. Wat dat betreft is Dark Academia van de Australische hoogleraar 'organisation studies' Peter Fleming aanbevolen lectuur voor iedereen die denkt dat het met de universiteiten de verkeerde kant opgaat. Hij kondigt de totale ondergang van de academie aan. Er zijn al meer … [Lees meer...] overNou, nou, een zwart gat in het centrum van mijn wezen
Zich beseffen, hoe fout is dat?
Een klassieke kwestie: ‘beseffen’ of ‘zich beseffen’? Hoewel ‘zich’ fout wordt genoemd, is het prima verklaarbaar (en niet erg). Het is nog altijd een van de bekendste taalfouten waar je ‘schoolmeesters’ mee op de kast kunt krijgen: zich beseffen in plaats van beseffen. De meerderheid vindt het verkeerd, en nóg meer mensen vinden het ook echt niet … [Lees meer...] overZich beseffen, hoe fout is dat?
De top-10 van de negentiende eeuw bevat vooral onbekende boeken
Hoe zou L het boek gevonden hebben dat Marita Mathijsen over hem geschreven heeft? Hij (of zij) is voor haar een typische, gemiddelde lezer uit de negentiende eeuw, iemand zoals jij en ik, die de literatuur probeert bij te houden. Zo iemand leest per definitie boeken die middle of the road zijn: de beststellers, niet de experimenten. Door deze gemiddelde lezer centraal te … [Lees meer...] overDe top-10 van de negentiende eeuw bevat vooral onbekende boeken
De sage en het Veluwse landschap
Sagen kunnen zich aan bepaalde plekken en landschappen hechten. Ze bezielen als het ware de geografie. Het vertellen over dit immaterieel erfgoed legt een onzichtbare landschapsdimensie bloot – die van de lokale verbeelding en plekherinnering. Björn Broekert, student Bos- en Natuurbeheer bij Van Hall Larenstein in Velp, deed in opdracht van netwerkorganisatie Veluwe-op-1 … [Lees meer...] overDe sage en het Veluwse landschap
Een reeks visuele poëzie van Wilfred Smit Sweet bahnhof en Sint Wilfred
Begin vorig jaar was hier Sweet bahnhof van Wilfred Smit gedicht van de dag. Enige tijd later zag ik dat dit gedicht een figuur- (of beeld)gedicht is dat nieuwe teksten suggereert. Eerder bleek De sleutel uit dezelfde bundel, Verzamelde gedichten (1971), al een figuurgedicht met nieuwe teksten. Ik vond steeds meer vergelijkbare gedichten en uiteindelijk kon ik een … [Lees meer...] overEen reeks visuele poëzie van Wilfred Smit Sweet bahnhof en Sint Wilfred
Anders ga je met pensioen!
Ter gelegenheid van het afscheid van Arie Verhagen als hoogleraar aan de Universiteit Leiden publiceren we deze week elke dag een column uit Aries netwerk. Een constructicon (2016), dat vanaf deze week on-line is. Vandaag de column van Alex Reuneker. Foto: Ronny Boogaart. Het bijwoord anders kent volgens Smessaert en Van Belle (2010) drie typen gebruik, als in … [Lees meer...] overAnders ga je met pensioen!
Mama, kijk, met voetnoten
Het nieuwe boek van het Literatuurmuseum heet Lief museum. Je kunt er van alles uit leren over de ingewikkelde verstrengeling tussen de studie van de letterkunde en de letterkunde – een verstrengeling die geloof ik voor weinig andere vakgebieden bestaat. De casus is in dit geval die van de briefwisseling tussen Ellen Warmond, dichteres en lange tijd medewerker van het … [Lees meer...] overMama, kijk, met voetnoten
Digitaliseringsverzoeken
DBNL in beeld (4) De DBNL bevat meer dan 17.000 teksten. Toch is de collectie nog lang niet compleet en komen er maandelijks nieuwe boeken en tijdschriftjaargangen bij. Misschien ontbreekt er een werk dat cruciaal is voor jouw onderzoek, een belangrijk tijdschrift of een interessant oeuvre. Is daar iets aan te doen? Jazeker! Je kunt namelijk zelf een suggestie aandragen … [Lees meer...] overDigitaliseringsverzoeken
Pays BAH
In de context van uitzendingen over zeventig jaar televisie kwam uiteraard de geruchtmakende aflevering van 4 januari 1964 van het programma Zo is het toevallig ook nog ’s een keer in beeld. Korte tijd later kreeg ik van een cursist Biografisch Schrijven bij wijze van cadeau een opmerkelijke uitgave over deze legendarische VARA-aflevering: Pays BAH (Eerste druk, 30 januari … [Lees meer...] overPays BAH
Hoe X is dat!
‘Dus hij ging zeg maar een half uur over zijn ex praten.’‘Oh my God, hoe awkward is dat?!’‘Ja weet je ik ben er ook echt wel klaar mee ofzo.’‘Echt hè! Hé maar kaartjes voor Lowlands, hoe leuk is dat?’ Meisjes in de trein. Skinny jeans, jas met nepbontkraag, telefoon in de hand. Oude mensen kijken humeurig op van hun krant. Oh my god, zeg maar, awkward: ze scoorden allemaal … [Lees meer...] overHoe X is dat!
Opperengels
Deze week had ik de ene dag een gesprek met een bevriende uitgever (hallo! ik weet dat je meeleest!) die uitlegde dat taalboeken alleen verkocht worden als de auteur een bekendheid is of de stukjes in het boek grappig zijn. "Of allebei." De volgende dag lag de nieuwe René Appel in de bus, Taalstukken. Alles over het Nederlands van nu. René Appel is een bekende schrijver en … [Lees meer...] overOpperengels
‘Die Ridder metter Swane’ capittel [32] (slot)
Kritische editie bezorgd door Willem Kuiper en Inge Van Outryve, met hulp van Dirk Geirnaert bij de refreinen. Studie-editie: capittel [32] Lees-editie: capittel [32] Bij wijze van inleiding Eerder verschenen capittels: Studie-editie — Lees-editie Geoptimaliseerd voor dubbelzijdig afdrukken ❦ ❦❦ … [Lees meer...] over‘Die Ridder metter Swane’ capittel [32] (slot)
methode / systeem
Verwarwoordenboek vervolg (238) methode / systeem 238 De woorden verschillen in betekenis. methode manier om een doel te bereiken, manier van onderwijs of onderzoek We kunnen nu niet volstaan met … [Lees meer...] overmethode / systeem
Vlaamse woorden: de top 10
In de aanloop van en tijdens de Week van het Nederlands lanceerde ik samen met Anthony Liekens (vlaamswoordenboek.be) en Sofie Begine (Goesting in taal) de verkiezing van het leukste, interessantste, boeiendste, typischste Vlaamse woord van vlaamswoordenboek.be. Met bijna 35.000 ingangen was er keuze genoeg en daarom hebben we zelf eerst een selectie van 100 woorden gemaakt. … [Lees meer...] overVlaamse woorden: de top 10
X is Y te noemen
Enige tijd geleden viel het me op dat een vriendin van mij in haar mailtjes een constructie gebruikte die ik in eerste instantie nogal irritant vond. Voor de goede orde noem ik het maar de ‘X is Y te noemen’-constructie. Ze schreef bijvoorbeeld dingen als: (1) De film was heel bijzonder te noemen. Zoals dat altijd het … [Lees meer...] overX is Y te noemen