Verwarwoordenboek vervolg (222) militair / soldaat De woorden verschillen in betekenis. militair iemand die werkzaam is in een … [Lees meer...] overmilitair / soldaat
Artikel
De tjoerie en het Schengengebied van de taal
Iedereen die wel eens tijd door heeft gebracht in het bijzijn van Surinaamse moeders zal het kennen: de tjoerie, een afkeurend geluid dat in dezelfde categorie valt als een dodelijke blik en een wegwerpgebaar. Journaliste Karin Sitalsing beschreef het als één van die dingen die je, als je ze eenmaal gehoord hebt, niet meer kunt ont-horen. Hier is hoe de dichter … [Lees meer...] overDe tjoerie en het Schengengebied van de taal
De laatste sigaret
Met hoofdpersonages in romans van Harry Mulisch loopt het meestal niet goed af: archibald strohalm zakt in Mulisch’ debuut de onderwereld in. De diamant in De diamant brandt op in een vuur. Maurits Akelei in Het zwarte licht is getuige van het einde der tijden, Laura Tinhuizen in Twee vrouwen pleegt zelfmoord, Uli Bouwmeester in Hoogste tijd sterft als gevolg van een beroerte, … [Lees meer...] overDe laatste sigaret
Wat is waarheid in een wereld in woorden?
Op school hadden we vroeger een lesmethode voor het literatuuronderwijs die Een wereld in woorden heette – een schrijver bouwde een wereld op door woorden te gebruiken. Maar wat is dat voor wereld? Wat is er precies waar in een wereld die iemand maakt door erover te vertellen en wat niet? Kan dat eigenlijk wel, een 'wereld' maken in woorden? Je zou om te beginnen kunnen … [Lees meer...] overWat is waarheid in een wereld in woorden?
Remco Campert
Schrijversportretten … [Lees meer...] overRemco Campert
Eindexamen: terug naar 1947?
Eergisteren postte een docent in de Facebookgroep Leraar Nederlands een scan van een eindexamen Nederlands voor MMS (Middelbare Meisjesschool) uit 1947. Ze voorzag dit van het bijschrift: ”Lijkt me veel leuker om na te kijken.” Het bewuste examen start met: “Maak een opstel over één der negen volgende onderwerpen of voldoe aan de opdracht onder nr. 10.” De negen onderwerpen … [Lees meer...] overEindexamen: terug naar 1947?
Klinkers klinken en medeklinkers klinken mee
Taalbeschouwing voor groep 4 Praten doe je door je mond open te doen en dan weer dicht. Als je mond open is, zeg je een klinker. Als je mond dicht is of bijna dicht zeg je een medeklinker. Aa is bijvoorbeeld een klinker. Je mond staat wijd open. Probeer maar. Maar ook als je bijvoorbeeld een oe zegt of een ee is je mond open. Hij is iets minder wijd open … [Lees meer...] overKlinkers klinken en medeklinkers klinken mee
Taalverwarring als straf voor …?
Onbegrip begrepen40 taalfilosofische gesprekken over communicatie (deel 4) – Laten we dit vasthouden. Jij vraagt je af waarom mensen elkaar vaak niet begrijpen. En er is een mythe die dit probeert te verklaren.– Ik begrijp van de vorige keer dat die taalverwarring eigenlijk geen straf is voor die toren maar, zoals jij zegt, voor de hoogmoed van het ‘tot in de hemel … [Lees meer...] overTaalverwarring als straf voor …?
Het beste Nederlandstalige protestalbum: Boudewijn de Groot (1966)
Top 20 van de Nederlandstalige Protestalbums: 1. Boudewijn de Groot, Boudewijn de Groot (1966) Vraag willekeurig wie om een Nederlandstalig protestnummer te noemen, en je kunt vrijwel gegarandeerd één antwoord verwachten: ‘Welterusten, mijnheer de president’ van Boudewijn de Groot. Dit anti-Vietnamnummer was in 1966 de eerste oorspronkelijke protesthit van Nederlandse bodem, … [Lees meer...] overHet beste Nederlandstalige protestalbum: Boudewijn de Groot (1966)
Etymologica: Hongaren zijn geen tovenaren
Over de herkomst van Vroegnieuwnederlands unger, unjer ‘tovenaar’, ungersei ‘duivelszwam’ en Noord-Hollands unjer ‘heermoes’ Hongaar Van ‘Hongaar’ en ‘Hongaars’ komen in de geschiedenis van het Nederlands twee varianten voor. De oudere variant luidt Honger, hongersch, met de klemtoon op de eerste lettergreep. Die benaming is waarschijnlijk via het Duits ons taalgebied … [Lees meer...] overEtymologica: Hongaren zijn geen tovenaren
Rilke als dode leraar
Ik lees graag boeken van lezers, en het liefst van al lees ik boeken van lezers die heel anders lezen dan ik. Jan Oegema is zo iemand, zijn manier van lezen is zo ongeveer tegenovergesteld aan die van mij: op zoek naar wijsheid, naar mystiek, naar het onzegbare, Dat zijn allemaal dingen waarnaar ik zelf soms vergeet te zoeken en die ik dus niet zie in zo'n tekst. Daarvoor is … [Lees meer...] overRilke als dode leraar
Entre crimes & poèmes. L’énigme Gerrit Achterberg
À l’occasion de la parution en 2021 de L’ovaire noir de la poésie, choix de poèmes de Gerrit Achterberg (1905-1962) en traduction française aux éditions de Corlevour - préface de Stefan Hertmans, postface de Willem Jan Otten -, nous nous arrêtons sur le destin de ce personnage singulier, considéré par beaucoup comme le plus grand poète néerlandais du XXe siècle, dont l’œuvre … [Lees meer...] overEntre crimes & poèmes. L’énigme Gerrit Achterberg
Maup komt thuis! (1959)
Jeugdverhalen over joden (145) In deze reeks publiceert Ewoud Sanders het ruwe materiaal voor een in 2022 te verschijnen boek met een analyse van deze bronnen. Auteur: Aart Grimme (1911-1984)Oorspronkelijk Nederlands Herkomst en drukgeschiedenis Aart Grimme (1911-1984) was onderwijzer en schrijver van jeugdboeken. Hij debuteerde in 1931 met De dolle Driessen. … [Lees meer...] overMaup komt thuis! (1959)
Waar is de Rembrandt van de poes?
Bij de Belgische uitgeverij Hannibal books is een kloek boek verschenen naar aanleiding van de tentoonstelling Poes Hoe de kat de mens vangt in het Yper museum in Ieper. Ik rende naar mijn boekwinkel toen er in het televisieprogramma Brommer op Zee lovende woorden over werden gezegd. Inderdaad, prachtig boek, niks mis mee, was mijn eerste gedachte. Na lezing van het boek … [Lees meer...] overWaar is de Rembrandt van de poes?
Babylonische spraakverwarring
Onbegrip begrepen40 taalfilosofische gesprekken over communicatie (deel 3) – Je zei dat je nog iets moest vertellen over die mythe, de Toren van Babel, en de straf van de taalverwarring.– Alleen die eerste zin al: ‘Ooit werd er op de hele aarde één enkele taal gesproken.’– Ja, als dat nu zou kunnen! Geen tolken nodig in de EU. De toespraak van president Kim van Noord-Korea … [Lees meer...] overBabylonische spraakverwarring
Nummer 1 in de Top-40 van de Gouden Eeuw
Om opnames en uitgave van de Top 40 mogelijk te maken, zijn wij een crowdfundingsactie gestart: steunleiden.nl/project/top-40-van-de-gouden-eeuw .Doneer nu en ontvang de cd en/of het liedboek als beloning! O zalig heilig Bethlehem Op de eerste plaats van deze Top 40 staat de meest geliefde melodie uit de vroegmoderne tijd, die tot 1750 maar liefst 379 keer is gebruikt om … [Lees meer...] overNummer 1 in de Top-40 van de Gouden Eeuw
Pistolet en sandwich
Gids voor verborgen spraakverwarringen tussen Belgen en Nederlanders (11) De landsgrens NL-BE trekt een duidelijke scheidingslijn doorheen het Nederlandse taalgebied voor wat betreft de huidige betekenis(sen) van een handvol woorden en uitdrukkingen; in deze gevallen gebruiken Nederlanders en Belgen dus dezelfde termen maar bedoelen ze er iets anders mee.Het spreekt voor … [Lees meer...] overPistolet en sandwich
Typisch Nederlandse voornamen
Voornamendrift 82 Na het beschrijven van voornamen met een migratieachtergrond leek het me logisch om het ook eens te hebben over typisch Nederlandse voornamen. Dat bleek veel moeilijker dan ik dacht. Intuïtief denk je dat Aart en Trijntje klassieke Nederlandse namen zijn en Joep en Sterre moderne. Dat klopt wel, maar als je probeert dat systematisch te onderzoeken … [Lees meer...] overTypisch Nederlandse voornamen
Tprieel van Troyen van Segher Diengotgaf
Geschiedenis van het Nederlands in 100 literaire werken (7) Tprieel van Troyen van Segher Diengotgaf, een Brabants auteur uit de dertiende eeuw, is een zogeheten hoofse roman, die waarschijnlijk bedoeld was voor een deel van de adel dat zich in de opkomende steden gevestigd had. We kennen de tekst omdat Jacob van Maerlant hem integraal citeert in zijn Historie van Troje. … [Lees meer...] overTprieel van Troyen van Segher Diengotgaf
De kracht van een mythe
Onbegrip begrepen: 40 taalfilosofische gesprekken over communicatie (deel 2) – Waarom wil je het nu weer hebben over die mythe over de Toren van Babel?– Jouw vraag was waarom mensen elkaar vaak niet begrijpen. En er is een beroemde mythe die daarvoor een ‘verklaring’ wil geven.– Ja, maar een mythe is toch zoiets als een sprookje. Het blijft een verzonnen verhaal dat leuk … [Lees meer...] overDe kracht van een mythe
Drankprobleem likorette
Achter het achtervoegsel (6) Op zoek naar ingrediënten voor de pizzarette, maanden geleden, viel bij ons in de voordeelsuper een fles Amaretto Likorette op, met als extra, misschien wat overbodige, aanduiding ‘almond flavour’. Ik had nog nooit van het woord likorette gehoord en dus ben ik eens in de herkomst van deze term gedoken. Er ging een wereld … [Lees meer...] overDrankprobleem likorette
Nu was de kamer leeg
Wat betekent nu? Het lijkt op het eerste gezicht altijd te verwijzen naar de tijd wanneer je spreekt, zeggen de taalkundigen Una Stojić en Daniel Altshuler in een nieuw artikel. Vergelijk maar eens de volgende twee zinnen: Met de eerste zin zeg ik dat ik de mededeling hoorde 'er komt een aardbeving'. Wanneer die aardbeving er precies was of zou zijn, blijft in het midden. … [Lees meer...] overNu was de kamer leeg
leidraad / richtlijn
Verwarwoordenboek vervolg (221) leidraad / richtlijn De woorden hebben een overlap in betekenis, maar er is een subtiel verschil. leidraad iets waardoor je je gedrag laat bepalen, richtsnoer; ook: beknopte handleiding Onze partij … [Lees meer...] overleidraad / richtlijn
Zorja: een bijzonder project om een kleine taal nieuw leven in te blazen
Onlangs was ik bij een online-bijeenkomst waarin projecten werden voorgesteld om minderheidstalen te steunen en te versterken. Er werd speciale aandacht besteed aan het project Zorja ('zonsopgang'), dat erop gericht is de taal Nedersorbisch in Oost-Duitsland te versterken. Of 'versterken'? 'Te reanimeren' is misschien een betere term. In de taalsociologie wordt doorgaans van … [Lees meer...] overZorja: een bijzonder project om een kleine taal nieuw leven in te blazen
Woke heeft het weer gedaan
Stella Bergsma is een schrijfster, kunstenares en twitster die zich niet snel boos maakt om iemands taalgebruik. Maar dan moet je niet over woke beginnen, althans, je mag wel over woke beginnen, maar dan moet je het volgens haar correct gebruiken. Namelijk als een bijvoeglijk naamwoord ('een woke persoon', 'zij zijn erg woke') en niet als een zelfstandig naamwoord ('woke zit … [Lees meer...] overWoke heeft het weer gedaan