God, gezin en vaderland luidt de titel van de biografie van Nicolaas Beets, geschreven door Scaliger-hoogleraar Rick Honings, met als ondertitel: De eeuw van Nicolaas Beets 1814-1903. Een goede aanleiding om naar Haarlem, de geboorteplaats van Beets, af te reizen om de biograaf te ontmoeten. Vanuit Grand Café Brinkmann kijken we uit op de Grote Markt. ‘Dit was het terrein van … [Lees meer...] overDe totale Beets van Rick Honings
Artikel
Hoe Rein de Vos gestraft werd
In zijn laatste meesterwerk uit 2023 De Reynaert. Leven met een middeleeuws meesterwerk gaat Frits van Oostrom ook in op enkele boeken voor de jeugd die geïnspireerd waren op het verhaal ‘Van den vos Reynaerde’. Toen ik door dit werk bladerde herinnerde ik mij dat ik als klein jongetje eens een boekje had gekregen dat over Rein de Vos ging. Toen ik het uit de kast had … [Lees meer...] overHoe Rein de Vos gestraft werd
De aannames achter drogredenen
Redeneerleer als instrument voor kritisch lezen Redeneerleer wordt vaak ingezet om kritisch te leren lezen. Leerlingen en lezers leren argumenten herkennen, conclusies volgen en drogredenen benoemen. Dat is zinvol en noodzakelijk. Maar wie redeneerleer uitsluitend gebruikt om fouten aan te wijzen, mist een belangrijk niveau van de analyse. De kern van kritisch lezen ligt … [Lees meer...] overDe aannames achter drogredenen
Begrijpelijkheid is een vorm van retoriek
Lang hebben we gedacht dat ingewikkelde taal een manier was om macht te laten gelden, of in ieder geval gold als een vanzelfsprekend teken van expertise. Wie gezag had, sprak niet eenvoudig, en omgekeerd. Moeilijke woorden, lange zinnen en impliciete voorkennis waren signalen dat hier iemand sprak die het overzicht had, die zoveel geleerdheid had verworven dat zijn waarheid … [Lees meer...] overBegrijpelijkheid is een vorm van retoriek
LOT-Oeuvreprijs 2026 voor Berthold van Maris
Vanmiddag werd tijdens de Grote Taaldag de LOT-oeuvreprijs 2026 uitgereikt aan Berthold van Maris. Hieronder staat het juryrapport. Het gebeurt niet zo vaak dat er een paginagroot, diepgravend artikel in een landelijke krant staat over een taalkundig onderwerp. Voor de doorsnee taalwetenschapper is dat lastig, en de meeste journalisten en krantenredacties hebben om … [Lees meer...] overLOT-Oeuvreprijs 2026 voor Berthold van Maris
LOT populariseringsprijs 2026 voor ‘Maar zo bedoelde ik het niet!’
Vanmiddag werd tijdens de Grote Taaldag de LOT-populariseringsprijs uitgereikt. Hieronder staat het juryrapport. Het was een feest voor de jury om ons te mogen verdiepen in zoveel uiteenlopende projecten. Uit iedere inzending sprak zo veel liefde voor het vak, en een toewijding om de kennis én die liefde uit te dragen naar een groot publiek. De longlist We hebben de … [Lees meer...] overLOT populariseringsprijs 2026 voor ‘Maar zo bedoelde ik het niet!’
Groslijst: Anne Eekhout, Kind van de aarde
Een wereld van fantasie en werkelijkheid: hoe meer je zoekt, hoe verder je verdwaalt Er zijn geen vragen meer, geen troeven. Geen monster dat mij bewoont. Ik ben dertien. Al vier maanden en tien dagen. En die maanden waren groot en boos en scherp. Ik hoef er niets van te vergeten, maar zo zal dat gaan. Je kunt niet kiezen wat je vergeet. Ik zal later niet meer weten wat … [Lees meer...] overGroslijst: Anne Eekhout, Kind van de aarde
Over 1946, ‘toen iedereen nog leefde’.
Streepjes bij een geboortejaar Een paar maanden geleden kocht ik 1946. Verkenning van een geboortejaar, tweedehands. Het boek verscheen in 1999. Op de franse pagina staat de naam van de vorige eigenaar: Victor Westhoff. De befaamde botanicus en natuurbeschermer Westhoff (1916-2001) was in Nijmegen hoogleraar van 1967 tot 1981. Tal van gedenktekens in Nederland staan … [Lees meer...] overOver 1946, ‘toen iedereen nog leefde’.
Gecancelde boeken
De redactie van De uitvreter, het tijdschrift van de Nijmeegse studievereniging Nederlands, vroeg me welke werken uit de canon gecanceld zouden moeten worden. Hier is mijn lijstje. Vergilius. Aeneis. Op de bodem van de westerse beschaving ligt een fascistisch werk. Aeneas trekt weg uit het vernietigde Troje met een opdracht van de goden: elders een nieuw Troje op te … [Lees meer...] overGecancelde boeken
Groslijst: Marc Reugebrink, Laatste man
‘Alles moet altijd opnieuw,’ zegt Ilse. 'Hetzelfde is altijd anders.’ (p. 254) Ieder mens moet zijn eigen leven uitvinden, in een noodzakelijke herhaling. Het maakt uit of dat persoonlijke leven in Duitsland tijdens de Weimarrepubliek geleefd wordt, of tijdens het presidentschap van Nixon, of dat van Trump. Maar niet eens zoveel, is het niet belangrijker wie de … [Lees meer...] overGroslijst: Marc Reugebrink, Laatste man
Een literair verzetje
Over mijn bezoek aan het RSP Poëziefestival Ik voel me nogal rot de laatste tijd. De redenen zal ik jullie besparen. Wat helpt, zegt men, is dingen ondernemen: een wandeling maken, hardlopen, fietsen, naar de hoeren gaan. Men noemt dat wel een ‘verzetje’. Dat heet zo omdat je je gedachten verzet en heeft dus niets met politiek verzet te maken. Toch stond er … [Lees meer...] overEen literair verzetje
Etymologica: Drongelen
Drongelen is een klein dorp even ten noorden van de Bergsche Maas bij Waalwijk. Vroeger lag er ook nog een ‘zusterdorp’: Gansoijen. Dat laatste dorp met kasteel is verdwenen door het graven van de Bergsche Maas. De Bergsche Maas moest een oplossing bieden voor de situatie dat Rijn en Maas alle twee een hoge waterstand hadden, waardoor het water van de Maas niet bij Loevestein … [Lees meer...] overEtymologica: Drongelen
Hebben we er al die tijd naast gezeten over taal?
Ik verzamel stukken in kranten en tijdschriften waarin definitief wordt aangetoond dat Chomsky ongelijk had. Tientallen jaren was de wetenschap ervan overtuigd, zo vertellen die artikelen, dat de theorieën van deze Amerikaanse taalgeleerde (geboren in 1928) juist waren. Maar nu is er onderzoek dat definitief bewijst dat het anders zit. Spannende verhalen, tot je beseft dat … [Lees meer...] overHebben we er al die tijd naast gezeten over taal?
Historie van Malegijs : Capittels [63]-[64]
Een schoone ende nieuwe historie, autentijck, die dat vervaerlijck paert Ros Beyaert wan,en[de] die veel wonderlijcke ende avontuerlike dingen bedreef in zijn leven met zijn consten,ghelijc dese historie verclaert, ende is seer ghenoechlijck om lesen.Van nyeus ghecorrigeert.Gheprint t’Antwerpen [1556], Inden Witten Haeswint, bi Jan van Ghelen. Kritische editie bezorgd door … [Lees meer...] overHistorie van Malegijs : Capittels [63]-[64]
Gerrit Bakker: Ommekeer
Twintig dichtbundels uit 1975 (2) Het eerste gedicht in de bij Querido verschenen bundel: De braam Mijn aandacht verdelend tussen de vruchtdie ik pluken de volgende vruchtwaarheen mijn hand zich zal bewegen,bedenk ik,dat al deze beweringen en schrammen,hoewel zij weinig over de vruchten zelf vertellen,toch onthullen dat het bramen zijn die ik pluk. In het boekje … [Lees meer...] overGerrit Bakker: Ommekeer
Uitslag Kerstquiz Twaalf dagen Neerlandistiek met Kerstmis
De tot het uiterste opgerekte versoepeling van de regels van de twaalfdagen-Kerstquiz (je kon met één goed geraden citaat al winnen) heeft niet de tsunami van inzendingen opgeleverd die we ervan verwacht hadden. Op de redactie hadden we ons al schrap gezet voor een moeizame selectie en loting, maar er is niet één oplossing ingezonden. We hebben nog de spamboxen uitgekamd en de … [Lees meer...] overUitslag Kerstquiz Twaalf dagen Neerlandistiek met Kerstmis
Hoe Johanna Hobius de mannen bescheiden een hak zette
Ik wil lézen en leren! (maar kan het allang) Volgende week vrijdag verschijnt de vierde aflevering van Historische klassiekers. Daarin kijken we wat er gebeurt als oude teksten worden gerestaureerd en gemoderniseerd. Voor iedere aflevering hertaalt een hedendaagse schrijver tien pagina’s van een vroegmoderne auteur en schetst een wetenschapper het historische en literaire … [Lees meer...] overHoe Johanna Hobius de mannen bescheiden een hak zette
Het wonder van Voskuil
Ik luister de laatste tijd opnieuw naar het hoorspel Het Bureau – de langste Nederlandstalige hoorspelreeks ooit, 475 afleveringen, wat wil zeggen: meer dan 110 uur. Het is een monument van de Nederlandse radio, met ongekende zorg voor detail samengesteld. De afleveringen klinken, door goedgekozen fragmentjes van de radio en door liedjes naar de jaren die worden verbeeld. Er … [Lees meer...] overHet wonder van Voskuil
Donzin of donsense
Wat kun je als individu doen tegen de wispelturige waanzin van Donald Trump? Om te beginnen: niet meer op vakantie gaan naar de VS natuurlijk. Triest voor de weldenkende Amerikanen, maar democratisch gezien zijn zij momenteel helaas in de minderheid. Mogelijkheid twee: Amerikaanse producten boycotten. Dat is lastiger, zeker als je daar digitale producten onder … [Lees meer...] overDonzin of donsense
In memoriam Carl Haarnack (1963–2026)
Lieve Sonja, lieve moeder van Carl, broer en zussen, vrienden, aanwezigen, In de ochtend van 9 januari sprak ik voor het laatst met Carl, aan zijn ziekbed. Hij was verzwakt, maar sprak nog vol vuur. Over politiek en andere zaken, maar vooral over boeken. En we spraken over de toekomst van zijn levenswerk: de Buku – Bibliotheca Surinamica. Hij was blij dat er … [Lees meer...] overIn memoriam Carl Haarnack (1963–2026)
Groslijst: Marente de Moor, De bandagist
Laverend tussen clichés en onwaarschijnlijkheden Over De bandagist van Marente de Moor Natuurlijk overdrijven flapteksten van romans. Maar je kunt ook het overdrijven overdrijven. Zo staat achterop De bandagist te lezen: ‘Marente de Moor is een van de belangrijkste schrijvers van Nederland’. Marente de Moor? Echt? ‘Je moeder’, zou ik zeggen, ‘en dan … [Lees meer...] overGroslijst: Marente de Moor, De bandagist
NS-taal, Nieuwe Spiegel van de Taalstaat?
Confuc (25) Wilt u weten hoe de overheid zich tot de burgers richt? Luister dan eens een parastatale organisatie, een algemene nutsvoorziening waarvan de staat (mede)eigenaar is. Luister eens op perron en in wagon. Hier het resultaat van een half uur. Door beperkingen in materiële inzet worden er vandaag minder treinen ingezet op het traject naar Den Helder. Minder … [Lees meer...] overNS-taal, Nieuwe Spiegel van de Taalstaat?
Judith Lubbers, Antoinette Bourignon, Alida Bruno
Aan het begin van de zeventiende eeuw bruist het in de provincie Holland. Met name steden als Amsterdam en Alkmaar ontploffen bijna; ze groeien uit tot culturele en commerciële centra, waar handel, kunst en wetenschap floreren. Voor vrouwen biedt dit nieuwe kansen: ze treden niet alleen op als Muze, spion of als opdrachtgever van een schilder als Vermeer, maar vertonen zich net … [Lees meer...] overJudith Lubbers, Antoinette Bourignon, Alida Bruno
Woordgroepen uitspreken
Iedereen kan ontleden. Als iemand praat, stort hij een continue stroom geluid over de luisteraars uit, die deze stroom op de een of andere manier uit elkaar moeten halen: wat zijn de woorden? En hoe verhouden die woorden zich tot elkaar? Een van de wonderlijke eigenschappen van de mens is dat ze dat inderdaad kan, en wel moeiteloos. Je hebt, als iemand in je moedertaal spreekt, … [Lees meer...] overWoordgroepen uitspreken
Gedeputeerdens en ziektens
Al een aantal jaren heb ik tot volle tevredenheid een digitaal abonnement op de Oprechte Haerlemsche Courant. Elke dag lees ik daarin over de strijd in (de) Ukraine, plunderende en brandschattende soldaten en graantekorten. Ook over politieke moorden in het buitenland blijf ik zo goed op de hoogte. Berichten over nieuwe medicijnen tegen kanker en tegen nierstenen volg ik … [Lees meer...] overGedeputeerdens en ziektens
