Dit is de tekst van de toespraak die Toni Rietveld uitsprak tijdens de uitvaart van Vincent van Heuven, op zaterdag 14 februari 2026. Ik zal niet de enige zijn die erg geschrokken is van het verschrikkelijke nieuws dat Vincent gestorven is. Ik ga niet over mijzelf klagen, maar ik voel een echte, bijna existentiële leegte om mij heen, buiten en in mijn hoofd. Vincent en ik … [Lees meer...] overIn memoriam Vincent van Heuven
fonetiek
Overleden: Vincent van Heuven (1949-2026)
Ons bereikt het bericht dat Vincent van Heuven (geboren op 31 juli 1949) op vrijdag 6 februari jongstleden onverwacht is overleden. Van Heuven promoveerde in 1978 aan de Rijksuniversiteit Leiden op een proefschrift over de spelling van werkwoordsvormen, en bleef daarna verbonden aan deze universiteit als (uiteindelijk) hoogleraar Fonetiek. Samen met Toni Rietveld schreef hij … [Lees meer...] overOverleden: Vincent van Heuven (1949-2026)
Woordgroepen uitspreken
Iedereen kan ontleden. Als iemand praat, stort hij een continue stroom geluid over de luisteraars uit, die deze stroom op de een of andere manier uit elkaar moeten halen: wat zijn de woorden? En hoe verhouden die woorden zich tot elkaar? Een van de wonderlijke eigenschappen van de mens is dat ze dat inderdaad kan, en wel moeiteloos. Je hebt, als iemand in je moedertaal spreekt, … [Lees meer...] overWoordgroepen uitspreken
Hoe ’t werk in Suriname
Er is misschien geen spreker van het Nederlands die niet weleens een t-klank weg heeft gelaten aan het eind van een woord; aan het ein van een woord. We vinden het terug in allerlei dialecten, je hoort het bij informeel en snel praten ook in het Standaardnederlands. En tegelijkertijd doet niemand het altijd, en als je gaat tellen wanneer mensen het wel of niet doen, blijkt de … [Lees meer...] overHoe ’t werk in Suriname
Etymologica: Plaintjes in het dictee
Onlangs gaf ik een dictee aan een groep die ik momenteel Nederlands als tweede taal onderwijs. Het was geen dictee van het bizarre type dat NPO2 vroeger uitzond, met praktisch ongebruikte woorden als przewalskipaard, crapaudtje en konterfeitsels, maar een dictee dat liet zien in hoeverre de cursisten de Nederlandse klank-teken-koppeling onder de knie hadden. … [Lees meer...] overEtymologica: Plaintjes in het dictee
Lancering MOOC ‘Uitspraak Nederlands in een diverse samenleving’
Op 13 februari 2025, tijdens de feestelijke viering van de Dag van de Moedertaal op de Vrije Universiteit in Amsterdam, werd de gloednieuwe MOOC ‘Uitspraak Nederlands in een diverse samenleving’ gelanceerd. Deze interactieve en inspirerende online cursus, ontwikkeld door VU-NT2 in samenwerking met Laura Rupp van de Faculteit der Geesteswetenschappen, biedt een unieke kijk op de … [Lees meer...] overLancering MOOC ‘Uitspraak Nederlands in een diverse samenleving’
Cipoue
Tweetaligheid geeft een bijzonder kijkje in het menselijk taalvermogen. Nene is 11 en spreekt Nederlands en Italiaans. Die eerste taal is, zoals taalkundigen dat noemen, dominant: Nene woont in Nederland, gaat naar een Nederlandse school, haar beste vriendinnen zijn Nederlands, en Nederlands is de taal van de winkels en de scouting. Maar haar moeder spreekt altijd Italiaans met … [Lees meer...] overCipoue
Waarom zeggen mensen Embappé?
Ik betrek mijn belangrijkste nieuws over de wereld tegenwoordig over het jeugdjournaal – en dat geldt daarmee ook voor het sportnieuws. Zo hebben we de wederwaardigheden gevolgd van de Franse voetballer Mbappé. Die heeft zijn neus gebroken en gaat nu mogelijk met een masker spelen, zo meldde mijn favoriete medium gisteren. Maar hoe spraken de journalisten de naam … [Lees meer...] overWaarom zeggen mensen Embappé?
De Van ’t Hek-grom
Er is de laatste jaren af en toe wat aandacht voor de vocal fry, het kraakje dat met name jonge, succesvolle vrouwen in hun stemgebruik leggen (ik hoor het in Nederland al een aantal jaar, en steeds meer – het verschijnsel is in Amerika tot nog veel bredere kringen van de bevolking doorgedrongen). Maar jonge vrouwen zijn natuurlijk niet de enigen die wat met hun stem doen. … [Lees meer...] overDe Van ’t Hek-grom
Het Friese klinkersysteem versimpelt
De klinkers van het Fries zijn aan het verschuiven. Het is het de doorgewinterde Fries geheid opgevallen dat de jongerei woorden als wiet ‘nat’ en wiid ‘wijd’ hetzelfde uitspreekt. Ook setjes als hûd ‘huid’ en hoed ‘hoed’ klinken hetzelfde. De lange klinkers, die van wiid en hûd, worden steeds vaker vervangen door een tweeklank die eindigt op schwa (dus: [iˑə] en [uˑə]). Op … [Lees meer...] overHet Friese klinkersysteem versimpelt
Hoe leg je klemtoon?
Een van de raadselen waar je tegenaan loopt als je aan de universiteit de klankstructuur van het Nederlands doceert: er zijn altijd wel een paar studenten die zeggen dat ze geen klemtoon kunnen horen. Waar ligt de hoofdklemtoon in apparaat? Ze weten het niet. Het is ook geen aanstellerij, want als ik een vraag stel tijdens een tentamen (dat deed ik vorige maand) waarbij het van … [Lees meer...] overHoe leg je klemtoon?
Waar komt de zachte g vandaan?
Een video van Bart Lijdsman … [Lees meer...] overWaar komt de zachte g vandaan?
21 september 2023: Alles wat je wil weten over de zachte g
Op donderdagavond 21 september 2023 geeft Marc van Oostendorp de online lezing 'Alles wat je wil weten over de zachte g'. Nog meer dan andere zuiderlingen voelen Brabanders zich verbonden met de zachte g. In geen Nederlandse provincie – ook in Limburg niet – zijn bijvoorbeeld zoveel horecagelegenheden die een gerecht 'met een zachte g' aanprijzen. Dat ene klankje lijkt … [Lees meer...] over21 september 2023: Alles wat je wil weten over de zachte g
Hoe meer sprekers, des te meer toon
Talen verschillen natuurlijk: de ene taal heeft een ui-klank en de ander niet, de ene zet het lijdend voorwerp voor het werkwoord, en de ander zet hem erachter. Het in kaart brengen van al die verschillen is al een hele puzzel, maar er doet zich natuurlijk ook een hele verzameling nieuwe vragen voor met de vorm: waarom heeft taal 1 eigenschap α en taal 2 eigenschap β? Lange … [Lees meer...] overHoe meer sprekers, des te meer toon
Waarom de ie in Limburg hoger is dan de aa
De schoonheid van de wetenschap voor de wetenschapper zit hem vaak in kleine dingen. De ontdekking, bijvoorbeeld dat de ie en de oe in het dialect van Hamont opvallend veel hoger zijn dan bijvoorbeeld de aa, waarbij 'opvallend veel hoger' betekent: ongeveer twee halve tonen. Voor mij betekende het gisteren een genoeglijk uurtje door een nieuw artikel over 'intrinsieke … [Lees meer...] overWaarom de ie in Limburg hoger is dan de aa
Hoe we klanken maken
Hoe maken we klanken? Hoe zeggen we een woord als kat? Misschien wel de eenvoudigste gedachte, en een gedachte die zeker tot het begin van deze eeuw ook de beste taalkundige papieren had, is ongeveer: eerst zeg je een K, dan zeg je een A en tot slot zeg je een T. Dat impliceert dat je ergens in je geheugen hebt opgeslagen hoe je indviduele medeklinkers en klinkers zegt. … [Lees meer...] overHoe we klanken maken
Wat we leren over de mens uit de uitspraak van de l en de r
De fonetiek is het ultieme vak voor wie het kleine eert, het vak waarin je heel precies nagaat hoe een klinker klinkt en hoe iemand zijn tong beweegt om die klank te maken. Etske Ooijevaar, die gisteren in Nijmegen promoveerde, weet daar alles van. Ze schreef ruim 440 pagina's over de manier waarop ze in Volendam de r en de l maken, en hoe dat dan klinkt. (Ik was een van de … [Lees meer...] overWat we leren over de mens uit de uitspraak van de l en de r
De verwarrende Limburgse a/e
Wie een Limburgs accent wil nadoen, kan snel resultaat boeken met een zachte g, keel-r en langgerekte klinkers. De gevorderden doen daar nog de juiste zangerige toon bij. Ook de a in plaats van e mag niet ontbreken, die maakt dat en klinkt als an. Die Limburgse a was de aanleiding van een spraakverwarring op hoog niveau, althans volgens een anekdote die rondging na de … [Lees meer...] overDe verwarrende Limburgse a/e
16 december 2022: Dag van de Fonetiek
De vereniging heeft tot doel het bevorderen van fonetisch onderzoek en de toepassingen daarvan, de uitwisseling van informatie op fonetisch gebied, en de samenwerking van haar leden onderling en met andere wetenschappers. De vereniging organiseert jaarlijks de Dag van de Fonetiek, een dag met lezingen over lopend onderzoek die plaatsvindt in december. De Dag … [Lees meer...] over16 december 2022: Dag van de Fonetiek
Groetronding: dohog
Met heel kleine variaties in de uitspraak kunnen mensen heel veel zeggen. We hebben er dan ook een bijzondere antenne voor: je hoeft je r-klank maar een beetje te variëren of je bent ineens een kakker, of een Brabo. Zulke observaties zijn het domein van een terecht populaire betrekkelijk recente tak van de taalwetenschap, de sociofonetiek. Ik denk dat ik een nieuwe … [Lees meer...] overGroetronding: dohog
De lange k van Vlaanderen
Een weinig bekend verschil tussen het Nederlands van Nederland en dat in Vlaanderen is dat van de uitspraak van de medeklinkers aan het einde van woorden. Ik heb de indruk dat het verschil groeit, al heb ik dat nergens gedocumenteerd gezien en zelf ook nog niet voldoende onderzocht: ik heb de indruk dat die medeklinkers in het Vlaams de neiging hebben om langer te worden. Dit … [Lees meer...] overDe lange k van Vlaanderen
Heis in plaats van huis
Intrigerende vraag van iemand met betere oren dan ik: De laatste tijd meen ik dat radio- en televisiesprekers steeds vaker de tweeklank ui uitspreken als ei: heis in plaats van huis, leister in plaats van luister beiën in plaats van buien, enz. Het lijkt vooral voor te komen als er een s-klank volgt op ui. Is dit een bekend verschijnsel? Is er een oorzaak bekend? Of ligt het … [Lees meer...] overHeis in plaats van huis
Hoe je ‘Gakpo’ uitspreekt (en de gevolgen voor de geschiedenis)
Op 21 juni maakte Cody Gakpo zijn debuut in het Nederlands elftal, in de EK-wedstrijd tegen Noord-Macedonië. Het werd een prachtige 3-0 overwinning, waarmee de 22-jarige Eindhovenaar een droom in vervulling zag gaan! En terwijl wij zo voor de buis zaten, vroegen we ons af hoe we die achternaam nu eigenlijk uitspreken. Luisterend naar de commentatoren is … [Lees meer...] overHoe je ‘Gakpo’ uitspreekt (en de gevolgen voor de geschiedenis)
De Chinese letter
De juf voelde zich een beetje naar toen ik vroeg waarom ze het had over 'de Chinese letter', maar ik was alleen maar nieuwsgierig. "Eigenlijk moeten we het tegenwoordig de zing-letter noemen", zei ze. Want 'Chinese letter' is mogelijk beledigend als naam voor de klank die we schrijven met ng. Het is een beetje lastig in te zien waarom het iemand zou beledigen als je een … [Lees meer...] overDe Chinese letter
De tjoerie en het Schengengebied van de taal
Iedereen die wel eens tijd door heeft gebracht in het bijzijn van Surinaamse moeders zal het kennen: de tjoerie, een afkeurend geluid dat in dezelfde categorie valt als een dodelijke blik en een wegwerpgebaar. Journaliste Karin Sitalsing beschreef het als één van die dingen die je, als je ze eenmaal gehoord hebt, niet meer kunt ont-horen. Hier is hoe de dichter … [Lees meer...] overDe tjoerie en het Schengengebied van de taal
