Door Marc van Oostendorp Als het artikel dat Sarah van Hoof deze maand publiceert in het tijdschrift Nederlandse Taalkunde representatief is voor haar proefschrift, belooft dat een spannend, om niet te zeggen: verontrustend boek te worden.(Het artikel heet Feit en fictie en haar proefschrift heet ook zo, dus ik neem aan dat het een een samenvatting is van het … [Lees meer...] overHet Vlaams groeit aan elkaar
taalkunde
Penantie
Door Marc van OostendorpIn het nieuwe nummer van Nederlandse Taalkunde staat een artikel van de Utrechtse taalkundige Wim Zonneveld over 'de vroegste geschiedenis van voetbalvocabulair in het Nederlands'. Van alles en nog wat wordt in het artikel belicht: dat goal in de concrete betekenis – de palen waartussen de bal moet worden geschoten – al vrij snel wordt … [Lees meer...] overPenantie
Het Koningslied is een populistisch lied
Door Marc van Oostendorp Bent u al aan het oefenen op het nieuwe 'Koningslied' dat we op 30 april allemaal moeten gaan zingen? Er valt enorm veel uit te leren over wat het Nederlanderschap aan het begin van de 21ste eeuw betekent.Muzikaal is het een allegaartje dat de laatste jaren steeds uit de kast wordt gehaald als de nationale eenheid benadrukt moet worden: een zoete … [Lees meer...] overHet Koningslied is een populistisch lied
Überfijne tijd in de middeleeuwen
Door Marc van Oostendorp2013 moet het jaar worden van het Gruuthusehandschrift, die grote schat aan vooral liedteksten uit het jaar 1400. Binnenkort verschijnt er een wetenschappelijke editie van Herman Brinkman, momenteel is er in Brugge een tentoonstelling, en er is nu ook een mooi uitgegeven en geïllustreerde selectie, ook van Brinkman, van teksten uit het handschrift, … [Lees meer...] overÜberfijne tijd in de middeleeuwen
Nieuw nummer Over taal (jrg. 52, nr. 2)
Op 21 maart, de Internationale Dag tegen Racisme, werd tijdens een manifestatie in Gent (een stad met ruim 160 nationaliteiten, waaronder driekwart Turken) het woord allochtoon‘symbolisch ten grave gedragen’. Initiatiefnemer was de Gentse schepen van Gelijke Kansen Resul Tapmaz. Alsof je woorden kunt begraven ... Je kunt woorden pas begraven als ze een natuurlijke … [Lees meer...] overNieuw nummer Over taal (jrg. 52, nr. 2)
Rucola
Nieuwe aflevering van het spannende misdaadfeuilleton 'De verleden tijd van lijken'.Door Marc van Oostendorp Terwijl professor Pieterse aan zijn postdoctorale onderzoekster Femke probeerde uit te leggen dat er helemaal geen strategie hoefde te worden uitgedacht voor de aanstaande heidagen, omdat er helemaal geen onenigheid te verwachten was, zat Rie Veld een kamer verderop … [Lees meer...] overRucola
In memoriam Jan van Donselaar
Op vrijdag 12 april 2013 is Jan van Donselaar op 85-jarige leeftijd overleden. Jan heeft zijn werkzame leven als bioloog aan de Utrechtse universiteit gewerkt. Taalkundigen kennen hem echter van een heel andere kant, namelijk als de grote specialist op het gebied van het Surinaams-Nederlands en de talen in Suriname. Zijn fascinatie voor het Surinaams-Nederlands ontwikkelde … [Lees meer...] overIn memoriam Jan van Donselaar
Klankencyclopedie van het Nederlands (33): [ø]
Door Marc van Oostendorp[ø] De [ø] maak je door je lippen te ronden en de achterkant van je tong op te tillen – zoals je doet bij de [y], maar met de tong wat minder hoog.Een van de wonderlijkste en mooiste eigenschappen van de Nederlandse [ø] is dat we hem spellen met eu. Dat is een goede manier van schrijven, wanneer je de theorie volgt die stelt dat klinkers … [Lees meer...] overKlankencyclopedie van het Nederlands (33): [ø]
Bericht voor de lezers van Ponthus ende Sidonie
Terwijl u dit leest, werk ik aan de index op de eigennamen die in Ponthus ende Sidonie voorkomen. En dat zijn er nogal wat. Bovendien zijn het geen ‘literaire’ eigennamen, maar ‘historische’ eigennamen. Inmiddels weet ik dat Ponthus ende Sidonie een ‘makeover’ is van een bestaand Anglonormandisch chanson de geste, getiteld Horn et Rimel. Bij … [Lees meer...] overBericht voor de lezers van Ponthus ende Sidonie
De t in stroop
Door Marc van Oostendorp Waar komt de [t] in het Nederlandse woord stroop vandaan? Dat vroeg een Amerikaanse taalkundige me onlangs, en ik wist het niet. In de Etymologiebank had hij zelf al het volgende gevonden: "siroop via seroop in sroop [1657; WNT]"Inderdaad blijkt sroop in deel XIV van het Woordenboek der Nederlandsche Taal te staan. Het is het laatste woord van dat … [Lees meer...] overDe t in stroop
‘Koningsdag’, ‘koorts’ en ‘klikhit’ nieuwe woorden in het Algemeen Nederlands Woordenboek
‘Koningsdag’, ‘koorts’ en ‘klikhit’ zijn drie van de 1.148 woorden die begin april zijn toegevoegd aan het Algemeen Nederlands Woordenboek (ANW). Het ANW is een digitaal woordenboek van het eigentijdse Nederlands, gratis toegankelijk voor iedereen. Op het Instituut voor Nederlandse Lexicologie (INL) vullen lexicografen het woordenboek doorlopend aan met nieuwe, actuele en … [Lees meer...] over‘Koningsdag’, ‘koorts’ en ‘klikhit’ nieuwe woorden in het Algemeen Nederlands Woordenboek
Proefschriftnieuws april 2013
Door Marten van der Meulen In april zijn er drie schitterende promoties bij te wonen, dus stap in de trein/auto en ga naar Nijmegen, Amsterdam of Utrecht! Aan de UvA zal op 12 april Ekaterina Bobyleva promoveren. Zij deed onderzoek naar de ontwikkeling van de nominale constituent in creoolse talen. Nominale constituenten zijn woordgroepen met een referentiële … [Lees meer...] overProefschriftnieuws april 2013
Rijks museum
door Jan StroopIn haar column van maandag 8 april (Volkskrant) uit Aaf Brandt Corstius haar ongenoegen over de spatie tussen Rijks en museum zoals die te zien is in ’t nieuwe logo van ’t museum. Ze is niet de eerste. Zelden heeft een lege ruimte zoveel beroering veroorzaakt, in kleine kring welteverstaan. Aaf stoort zich vooral aan de argumenten van ontwerpster Irma Boom. Twee … [Lees meer...] overRijks museum
‘Minder verbeteringen zorgt voor meer succes.’ Zorgen of zorgt?
Door Marc van OostendorpDe afgelopen week was ik op reis, maar gelukkig zijn er altijd collega's die me op de hoogte houden van wat er ondertussen allemaal thuis gebeurt. Zo werd ik vorige week vrijdag tijdens mijn mijmeringen aan de Zweedse kust ineens iogeschrikt dit bericht:Heet van de naald: vanmiddag verscheen in de Volkskrant dit artikel onder wisselende koppen. … [Lees meer...] over‘Minder verbeteringen zorgt voor meer succes.’ Zorgen of zorgt?
Het meestershuisje in de wezeltuin
Door Marijke De BelderHet wonderlijke aan moedertaalsprekers is dat ze spontaan weten of zinnen en woorden welgevormd zijn, zelfs als ze die nooit eerder hoorden. Dat Deolifant neuriede hetwezellied een goede Nederlandse zin is en dat wezelliedeen prima woord is, daar twijfelt u niet aan, al heeft u beide vast nooit eerder gehoord. En toch, soms ga je twijfelen, ook als … [Lees meer...] overHet meestershuisje in de wezeltuin
Klankencyclopedie van het Nederlands (32): [ə]
door Marc van Oostendorp[ə] De [ə], de laatste klinker van mode, is de meest inhoudsloze klank van het Nederlands en tegelijk de klank waar waarschijnlijk het meest over geschreven is, en waar ook het meest over te vertellen valt. (Hier is een Engelstalig wetenschappelijk overzichtsartikel dat ik een jaar of tien geleden over de sjwa schreef.)Neem alleen de naam van … [Lees meer...] overKlankencyclopedie van het Nederlands (32): [ə]
Taalkundigen voor de filmindustrie
Door Marc van Oostendorp Op zeker moment breekt voor ieder van ons het moment aan om op zoek te gaan naar geld voor onderzoek. Er staan steeds weer getalenteerde jonge mensen op die dingen willen onderzoeken en voor wie er geen banen zijn. En dus moeten we projecten schrijven. En omdat er zoveel mensen projecten schrijven, zijn de kansen klein dat een project gehonoreerd … [Lees meer...] overTaalkundigen voor de filmindustrie
Want en omdat
Wat is het verschil in betekenis tussen want en omdat? Dat valt niet altijd gemakkelijk vast te stellen: - Ik ben blij omdat ik gewonnen heb met ganzenborden. - Ik ben blij, want ik heb gewonnen met ganzenborden. Toch is zo'n verschil er wel. Dat blijkt bijvoorbeeld uit het feit dat sommige zinnen wel met want aan elkaar verbonden kunnen worden, maar niet met … [Lees meer...] overWant en omdat
ANFB Onderzoeksmarkt 2013 – Oproep tot bijdragen
De tweejaarlijkse onderzoeksmarkt van de ANBF vindt dit jaar plaats op vrijdag 29 novemberaan de Université de Namur.Deze bijeenkomst wil een stand van zaken bieden van de neerlandistiek in al haar facetten (taalkunde, letterkunde, vertaalwetenschap, zakelijk Nederlands, didactiek van het Nederlands als vreemde taal, …) Zowel lopend onderzoek als vernieuwende projecten uit de … [Lees meer...] overANFB Onderzoeksmarkt 2013 – Oproep tot bijdragen
Onderzoek naar vieze woorden
Door Marc van Oostendorp Op het Amerikaanse Language Log en de al even Amerikaanse online-tijdschriften Slate en The Atlantic was er eerder deze week discussie over woordaversie: de weerzin die mensen kunnen voelen tegen woorden, zonder dat de gebruikelijke redenen van toepassing zijn. Het zijn geen scheld- of vloekwoorden, ze worden ook niet 'fout' gerekend … [Lees meer...] overOnderzoek naar vieze woorden
Klankencyclopedie van het Nederlands (31): [r]
door Marc van Oostendorp[r] De r kun je als spreker van het Nederlands op heel veel verschillende manieren maken. Dat is een van de vele raadselen die deze klank omgeven, want al die verschillende manieren hebben heel weinig met elkaar te maken. Hoezo kunnen we dan eigenlijk zeggen dat het toch om een en dezelfde klank gaat? Er is de r die je maakt door je tongpunt te … [Lees meer...] overKlankencyclopedie van het Nederlands (31): [r]
Iets specifieks menselijks. Specifieks?
Door Marc van Oostendorp Wij hebben het geluk te leven in de tijd dat de omvangrijkste grammatica van enige taal aller tijden wordt uitgegeven. En dat die taal de onze is. Nog maar een paar maanden geleden puliceerde Hans Broekhuis met coauteurs twee imposante dikke delen over het zelfstandig naamwoord en de zelfstandig naamwoordgroep ; nu heeft hij … [Lees meer...] overIets specifieks menselijks. Specifieks?
Nul bananen of nul banaan
Door Marc van Oostendorp"We hebben hier een taalprobleem," schrijft een lezer. "Volgens de volgende stelling is nul (0) namelijk meer dan één (1). Je zegt namelijk nul bananen en één banaan."Het blijkt een van de vele onopgeloste kwesties in de Nederlandse taal. De Taaladviesdienst van Onze Taal weet bijvoorbeeld niet veel meer doen dan de handdoek in de ring gooien: "Taal en … [Lees meer...] overNul bananen of nul banaan
Kiliaanlezing 2013: Guus Kroonen
Op woensdag 17 april 2013, in de sterfmaand van Cornelis Kiliaan (1529-1607), zal de jaarlijkse Kiliaanlezing worden gehouden, die tot doel heeft een bepaald onderwerp uit de historische taalkunde aan een breed publiek te presenteren. De lezing vindt plaats in het Instituut voor Nederlandse Lexicologie, begint om 16 uur en wordt afgesloten met een borrel. Spreker: dr. Guus … [Lees meer...] overKiliaanlezing 2013: Guus Kroonen
Oppoppen?
Ik erger me zelden tot nooit aan Engelse woorden in de Nederlandse taal; sterker nog, ze vallen me meestal niet eens echt op. Maar de laatste tijd kom ik in tijdschriften en kranten steeds vaker een eigenaardig woord tegen: oppoppen. Afgelopen zaterdag in Trouw weer, in de rubriek Wat doen we? (blz. 29 in de bijlage Tijd). Dit staat er: Ze poppen overal op: … [Lees meer...] overOppoppen?
