In deze aflevering van Etymologica wordt aandacht besteed aan  twee woorden die in het Nederlands zijn ontstaan (hokkeling en inpeperen), en een oud woord waarvan de uiteindelijke herkomst onzeker is (hommel voor de platennaam ‘hop’).

hokkeling zelfstandig naamwoord ‘eenjarig kalf’.

Mnl. Hokelinc alleen als geslachtsnaam geattesteerd; Nieuwnederlands Men hoort in schuur en stal de hok­kelingen loeijen. [1769; WNT], Het stallen en opvoeden der kalven, hokkelingen, schot­­vaarzen, pinken enz. [1811; WNT].

Naam voor een eenjarig kalf vanwege de gewoonte om een rund van die leeftijd verder bin­nen een hok of schot groot te brengen, althans het nog niet “op de gemeene reepstal of koes te bren­gen” [1805; WNT], vgl. benamingen als schotkalf, -pink, -vaars en vandaar schot en schotter en ook schotteling ‘eenjarig varken’. Het zou dus zijn afgeleid van => hok. Over­drachtelijk kan het ook ‘groentje’ betekenen: Myn drie hokkelingen (iemands medespelers aan een quadrille-ta­fel: ”twee meisjes die pas uit den dop kwamen, en een jonkertje, dat niet veel ouder scheen”) [1732; WNT].

inpeperen ww. ‘betaald zetten, inwrijven’, meestal in de uitdrukking iemand iets inpeperen.

Vroegnieuwnederlands Die korte geneucht [t.w. van de wraak] werdt hem met sulck bitter ende lang­duyrende treuren weder inne ghepepert: dat hy van onmatigh berou … hem selve wilde dooden. [1564; WNT]; Nieuwnederlands Hoe zou ik hem dat liefdeloos denken over de Paapschen … hebben ingepepert. [1787; WNT], Juist zou hij den hoogleeraar over zijn Candidaats hebben aangesproken … De hoogleeraar vermoedde zulks en de verzuimde Collegia moes­ten ingepeperd worden. [1844; WNT]

Met hetbijwoord in als voorvoegsel afgeleid van het zwakke werkwoord peperen ‘met peper bestrooien’, of misschien rechtstreeks afgeleid van het zelfstandig naamwoord => peper. Het werkwoord werd oorspr. van vlees ge­zegd: het vlees rondom met peper bestrooien om het smakelijk te maken of om het langer te kunnen bewaren. Het komt tegenwoordig bijna alleen voor in de figuurlijke uitdruk­king. Het oorspron­kelijke denkbeeld bij deze uitdrukking is geweest, dat door het inpeperen iets voor iemand werd bewaard om hem er (later) van te doen lusten, vgl. => opzouten.

hommel 2 zelfstandig naamwoord ‘hop (Humulus lupulus L )’.

Oudnederlands humilo // homlon. ’hop’ [ca. 1100; ONW] en in de plaatsnaam Hunluncam [1094; ONW] Humluncamp, plaats bij Arras, Noord-Frankrijk; Middelnederlands Een zac met hoemelen [1351-1400; MNW]; Vroegnieuwnederlands hommel, vet. Fland. j. hoppe (hoppekruyd), lupus salictarius [1599; Kil.]; Nieuwnederlands De hommel pertsen, … scheren, plukken [1892; WNT].

De vorm uit ca. 1100 is gereconstrueerd op basis van ofra. homlon ‘hop’, dat is overge­nomen uit onl. *humilo ’hop’. Na syncope van de zwakke middenvocaal heeft de -u- zich al in het Oud­nederlands tot -o- ontwikkeld (humlo > homlo), in welke vorm het woord met het suf­fix –on in het Oudfrans is overgenomen. Bij dit woord heeft in het Oudnederlands de syn­cope van de -i- plaatsgevonden voor er bij de -o- umlaut op kon treden. In West-Vlaan­deren is het nog steeds de naam voor de hop. Het woord is te vergelijken met Oudnoors humli, Zweeds, Deens humle en Oudenegels hymele ‘hop’. Het heeft niets te maken met => hommel 1 ‘bij’, maar zou volgens sommigen van de La­tijn­se benaming humulus lupulus zijn afgeleid. Omgekeerd wordt ook wel vermoed, dat het Latijnse woord evenals Protoslavisch *xЪmelь is overgenomen uit het Ger­maans. De herkomst in het Germaans is onzeker en Kroonen (2013: 255) ver­moedt daarom, dat het om een prehistorisch “Wanderwort” van oosterse herkomst gaat.