“Please don’t stop the music”

Hoe muziek helpt bij kinderen om taal te leren

Waarom klappen baby’s vrolijk mee op het ritme van een liedje nog voordat ze hun eerste woordje zeggen? En waarom zingen peuters moeiteloos kinderliedjes mee, terwijl ze soms nog moeite hebben met gewone zinnen? Het lijkt misschien toevallig, maar dat is het niet. Muziek en taal zijn hechter met elkaar verbonden dan we denken. Sterker nog: muziek helpt ons om taal te leren, al vanaf de eerste dag dat we geboren worden.

“Muziek” hoeft niet gelijk te gaan over liedjes gezongen door bekende artiesten of pianostukken van gewaardeerde componisten. In de basis is muziek slechts een combinatie van drie dingen, namelijk: ritme, klank en melodie, eigenschappen die ook aan taal toegerekend worden. Jonge kinderen en pasgeborenen komen vrijwel dagelijks in aanraking met muziek—wiegenliedjes, geneurie, de radio, het gepingel van muzikaal speelgoed—en leren hierdoor melodieën herkennen en nabootsen. Van muziek leren ze echter niet alleen melodieën herkennen; volgens Daniele Schön, een Franse onderzoekster die zich focust op communicatie en het brein, helpen de contouren in toonhoogte in zang bij het maken van klankonderscheid voor jonge kinderen. Dit komt doordat een verandering van lettergreep vaak gepaard gaat met een verandering van toonhoogte.

Een van de grootste uitdagingen waar we voor staan bij het leren van een nieuwe taal, zowel voor de eerstetaalverwerving als voor het leren van een tweede of zelfs derde taal, is het segmenteren (in stukjes hakken) van spraak (het onderscheiden van klanken binnen één zin tot meerdere afgebakende woorden). Wanneer we net beginnen met het leren van een taal klinkt het als één grote waterval aan betekenisloze klanken; woorden zijn niet duidelijk afgebakend met pauzes of accenten. Zelfs als ze dat wel zijn, is enige woordenschat nodig om ze te benutten. De duidelijke klankovergangen in muziek helpen bij het leren om zelf woorden uit een zin te halen.

Muziek en eerstetaalverwerving onder de loep

Een onderzoek van Anvari, Trainor, Woodside en Levy uit het jaar 2002 illustreert goed het idee dat muziek en eerstetaalverwerving met elkaar in verbinding staan. De onderzoekers testten honderd Canadese kleuters van vier en vijf jaar oud. De kinderen deden allerlei leuke opdrachten: ritmes en melodieën vergelijken, rijmwoorden bedenken, klanken samenvoegen tot woorden en eenvoudige woorden lezen.

Uit de resultaten bleek dat kinderen die beter waren in muzikale taken, zoals het herkennen van toonhoogtes of melodieën, ook beter waren in taal- en leesopdrachten. Deze kinderen herkenden klanken sneller en konden woorden beter ontleden. Vooral het vermogen om kleine verschillen in toonhoogte te horen bleek sterk samen te hangen met leesvaardigheid.

Opvallend was dat deze muzikale vaardigheden het leesniveau voorspelden zelfs wanneer andere factoren, zoals geheugen, woordenschat en rekenvaardigheid, werden meegerekend. Muziek lijkt dus een cruciale en unieke bijdrage te leveren aan taalontwikkeling, los van andere cognitieve vaardigheden.

De onderzoekers concludeerden dat muziek en taal waarschijnlijk deels dezelfde auditieve processen in de hersenen gebruiken. Kinderen die gevoelig zijn voor ritme en melodie kunnen daardoor ook beter de klanken van taal onderscheiden. Muziek zou op deze manier een goede training kunnen zijn voor het brein: een manier om op speelse wijze de luister- en taalvaardigheden te versterken die belangrijk zijn voor leren lezen.

De volgende keer dat je een baby hoort klappen op het ritme van de muziek of een kind hoort neuriën, bedenk dan dat ze eigenlijk bezig zijn met taalverwerving. Bij het bezig zijn met muziek oefent het brein om te luisteren, te onderscheiden en uiteindelijk te spreken. Deze functies zijn waardevol voor de latere ontwikkeling van het kind op het gebied van taal. Zet dus eens wat vaker je favoriete liedje op, wie weet pikt je kind er nog wat van op.

Bronnen

Selander, J. (2022). Hoe kinderen reageren op taalontwikkeling door gebruik van muziek en beweging. https://ap-arts.be/sites/default/files/Masterproef%20EDU_Muziek%232.pdf
Brandt, A., Gebrian, M., Slevc, L. R. (2012). Music and early language acquisition. https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2012.00327/full
Schön, D., Boyer, M., Moreno, S. (2008) Songs as an Aid for Language Acquisition. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0010027707000868
BESSON, M. and SCHÖN, D. (2001), Comparison between Language and Music. https://doi.org/10.1111/j.1749-6632.2001.tb05736.x
Tromp, I. (2023). Het effect van muziektherapie op de taalontwikkeling van kinderen met TOS: Een literatuuronderzoek (Master’s thesis). Masterscriptie, Tromp, 7261586.pdf
Anvari, S. H., Trainor, L. J., Woodside, J., & Levy, B. A. (2002). Relations among musical skills, phonological processing, and early reading ability in preschool children. Journal Of Experimental Child Psychology, 83(2), 111–130. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022096502001248
Rihanna. (2007). Please don’t stop the music. Op Good Girl Gone Bad. (Voor de titel van de blog.)

Wat is er leuker dan een vak volgen over eerstetaalverwerving? Een blog schrijven over eerstetaalverwerving! Studenten Nederlands en Taalwetenschap aan de Radboud Universiteit schreven een blog over onderzoek dat ze in de cursus eerstetaalverwerving (o.l.v. docente Imme Lammertink) hadden leren kennen. Een vakjury (Mathilde Jansen en Sterre Leufkens) koos de twee beste blogs uit.