Hennep, of hennip, zoals ze in de Biesbosch zeggen. In de Biesbosch kom je diverse toponiemen met Hennip tegen. Behalve de in de titel genoemde plekken ook nog een Ruwen Hennip. Waarom die Hennip-toponiemen? In topotijdreis, kaarten van 1925, zijn ze te vinden. De eerste gedachten zullen gaan naar hasjtelers die ergens in de wildernis van de Biesbosch een plantage met … [Lees meer...] overEtymologica: Driesen Hennip, Spits en Hennip, Hennipje, Happenhennip en Bovenhennip
etymologie
Etymologica: Wat het woord ‘zwager’ ons leert over het patriarchaat
Met bijrollen voor Martin Paap en de Epstein files In februari 2007 verwierf Rotterdammer Martin Paap (1959-2018) nationale internetbekendheid door een verslaggever van het Algemeen Dagblad deelgenoot te maken van zijn ervaring met ‘zes Marokkaanse jongens, toevallig, maakt me geen fuck uit, al zijn ze paars’. Of Paap het incident waarheidsgetrouw heeft weergegeven, … [Lees meer...] overEtymologica: Wat het woord ‘zwager’ ons leert over het patriarchaat
Etymologica: Margriet
De gewone margriet (Leucanthemum vulgare) is een vaste plant uit de composietenfamilie (Asteraceae). Hij wordt bij ons vooral of zelfs alleen maar gekweekt en gehouden om zijn uiterlijk. Hij is er alleen voor de sier. Daar dankt ie ook z’n naam aan, want ’t woord margriet betekent ‘parel’. Dat woord komt oorspronkelijk uit ’t Perzisch (marvārīt). ’t Heeft een lange weg … [Lees meer...] overEtymologica: Margriet
Live in de Lochal met Nicoline van der Sijs
Een droom komt uit voor John & Paul. Hun beider taalidool, taalkundige en etymoloog Nicoline van der Sijs, is afgereisd naar Tilburg voor een boeiend gesprek over taal als wetenschap, de geschiedenis van onze taal én de toekomst ervan. Dijt onze woordenschat almaar uit? … [Lees meer...] overLive in de Lochal met Nicoline van der Sijs
Etymologica: Waarom ‘sycofant’ géén moeilijk woord is
In de nasleep van de moord op Alex Pretti in Minneapolis zei een kritische medewerker van het Department of Homeland Security tegen een journalist van CNN: ‘The department needs a law enforcement leader, not a sicko fan.’ Dat was althans wat de journalist opschreef. In werkelijkheid had de medewerker gezegd: ‘The department needs a law enforcement leader, not a … [Lees meer...] overEtymologica: Waarom ‘sycofant’ géén moeilijk woord is
Etymologica: Op pad
Waar een pad heenleidt is soms een raadsel en dat schikt de nog altijd betwiste oorsprong van het woord pad, dat ontleend zou zijn aan een taal die tweeduizend jaar geleden in het verre oosten des Avondlands gesproken werd. Dat gaan we na… Paden hier en daar Op schrift verschijnt het woord bij ons voor het eerst in 1135, in de naam Ulrepath voor een pad dat … [Lees meer...] overEtymologica: Op pad
Etymologica: Koper monendey
Vandaag, de eerste maandag na Driekoningen, is het weer Koppermaandag. Die dag wordt de laatste eeuwen als ‘feestdag’ voor typografen gevierd. Zeker in de loop van de achttiende eeuw mochten zetters en drukkers van hun patroon op die maandag een eigen drukwerk maken. Daarvoor kregen ze dan wat geld, prenten voor centen, en daarmee kon een feestje worden gevierd. Wellicht zijn … [Lees meer...] overEtymologica: Koper monendey
Etymologica: De verborgen waarheid achter capibara
Kerstmis staat voor de deur en, zoals elk jaar grijpen kleine ondernemers hun kans in de zogenoemde kerstmarkten. Arnhem, de stad waar ik woon, is geen uitzondering. Dit weekend bruiste de binnenstad met allerlei kraampjes: van handgemaakte huidverzorgingsproducten tot Italiaanse panettone en boxershorts met de naam van de stad erop gedrukt. Zoals verwacht was er ook een … [Lees meer...] overEtymologica: De verborgen waarheid achter capibara
Etymologica: Geloven en loven
Het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands (EWN) vermeldt in deel II, op blz. 217, dat het zwakke werkwoord geloven zou zijn ontstaan als afleiding met het versterkend voorvoegsel ge- van het werkwoord loven in de oudere betekenis ‘inwilligen, toestemmen, toezeggen’. Maar dat klopt niet helemaal. Het ligt ingewikkelder. De historische inleiding in het EWN … [Lees meer...] overEtymologica: Geloven en loven
Etymologica: Hoe shampoomerk Andrélon en keizer Nero etymologisch verwant kunnen zijn
Als ik niet weet waarover ik moet schrijven, stap ik onder de douche. Niet zo goed voor het klimaat, en nog slechter voor mijn gas-water-licht-afrekening, maar je moet wat. Onder de douche viel mijn oog op een shampoofles van het merk Andrélon. Normaal gesproken ben ik niet zo geïnteresseerd in de herkomst van merknamen – vaak zijn het quasi-spitsvondige creaties van … [Lees meer...] overEtymologica: Hoe shampoomerk Andrélon en keizer Nero etymologisch verwant kunnen zijn
Dat is gjin raven mar in rjûn!
Friesland wordt weer Frieser van taal, leert ons nieuw onderzoek, maar het kan Frieser nog, want de taal herbergt inmiddels vele Nederlandse woorden waarvan oorspronkelijk Friese evenknieën bestaan of te achterhalen zijn, zoals rjûn naast raven/raaf. Afzondering en invloed Mede dankzij de uitgestrekte venen en moeren die vroeger de wereld der Friezen … [Lees meer...] overDat is gjin raven mar in rjûn!
Deze werkwoordswortel duikt overal op
Als je één Proto-Indo-Europese werkwoordswortel onthoudt, laat het dan *dʰeh₁- zijn. Om dat gevaarte iets minder abstract te maken: de dʰ is een d die je enigszins zuchtend uitspreekt. Die vreemde h₁ werd misschien wel uitgesproken als onze h. Het sterretje geeft aan dat dit een gereconstrueerde vorm is, het … [Lees meer...] overDeze werkwoordswortel duikt overal op
Etymologie van zwaar naar zwierig
Taal is lineair. Onze woorden verschijnen na elkaar in de tijd of naast elkaar op de regel. Hoe geweldig taal ook is, dat is een zwakte. Natuurlijk, we kunnen allerlei informatie in een of andere lineaire volgorde ter sprake brengen of op schrift stellen, en vervolgens met allerlei signaalwoorden toch een structuur aanbrengen. Maar wat een gedoe zeg. Wat je eigenlijk zou … [Lees meer...] overEtymologie van zwaar naar zwierig
Etymologica: (De) Oekraïne
Tijdens de koffiepauze komen op het Instituut voor de Nederlandse Taal vaak interessante kwesties langs. Zoals onlangs de vraag waarom we tegenwoordig spreken over Oekraïne en vroeger over de Oekraïne. Dat was een mooie aanleiding om eens wat dieper in de vermeldingen over (de) Oekraïne te duiken. Ukraine In de zeventiende-eeuwse kranten van het Couranten Corpus komt … [Lees meer...] overEtymologica: (De) Oekraïne
Etymologica: Lintworm
Een lintworm is zowel een draak uit middeleeuwse verhalen als een lintvormige ingewandsworm. In de eerste betekenis is lintworm een mooi voorbeeld van een tautologische samenstelling. Het gedrocht heette ooit lind (‘draak, slang, worm’), maar toen dit woord niet meer werd begrepen voegde men er worm aan toe, dat dezelfde betekenissen had. Het woord betekent dus eigenlijk … [Lees meer...] overEtymologica: Lintworm
De etymologie van de cycloop
Van de oudheid tot nu Etymologie is van alle tijden. Al in de 7e eeuw voor Christus verklaart de Oudgriekse dichter Hesiodos dat de soortnaam Κύκλωψ (Kuklōps, ‘cycloop, reus met één oog’) begrepen moet worden als een combinatie van de woorden κύκλος (kuklos) en ὤψ (ōps). Over het woord κύκλος (kuklos) heb ik vaker geschreven. Het betekent ‘cirkel’ … [Lees meer...] overDe etymologie van de cycloop
Etymologica: Lapjeskat en schildpadkat
Op mijn vorige stukje over de cyperse kat kreeg ik een groot aantal boze ingezonden brieven van lapjeskatten en schildpadkatten, die de aandacht voor de cyperse zwaar overtrokken vonden en erop wezen dat hun vachtpatronen en de benamingen daarvoor veel interessanter zijn. Als goedmakertje zet ik hen ditmaal in het zonnetje. Lapjeskat De benaming lapjeskat voor een … [Lees meer...] overEtymologica: Lapjeskat en schildpadkat
Etymologica: cyperse kat
In de buurtapp verscheen de noodkreet: ‘Onze kater Bob is vermist! Bob is een flinke cyperse kater die gek is op mensen en veel miauwt.’ Iedereen wist direct: we moeten uitkijken naar een zwartbruin-grijsgestreepte kater. Maar waarom noemen we zo’n kater eigenlijk cypers? En hoe lang doen we dat al? Cyprus De eerste vermelding komt uit een klucht van Everard Meyster uit … [Lees meer...] overEtymologica: cyperse kat
Etymologica: Eskimo-ijsjes
Wellicht is het u ontgaan, maar in september van dit jaar heeft de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un het Engelse leenwoord ice cream in de ban gedaan. Jong-un wil het Koreaans namelijk zuiveren van westerse invloed. Woorden als aiseukeurim (ice cream) en haembeogeo (hamburger) moeten van hem worden vervangen door eseukimo respectievelijk dajin-gogi gyeopppang, letterlijk … [Lees meer...] overEtymologica: Eskimo-ijsjes
Topografische tijdcapsules
Of: wat in hemelsnaam de betekenis van Zutphen is Topografische aanduidingen fascineren mij enorm. Ze maken deel uit van onze taal, maar lijken vaak slechts in de verte op het Nederlands dat we spreken. Neem de naam van de Hanzestad Zutphen – wat betekent dat in hemelsnaam? Afgaand op de spelling zou je Zutphen eerder in Zuidoost-Azië dan in Gelderland … [Lees meer...] overTopografische tijdcapsules
Beurs
In deze tijd van ’t jaar krijgen we er mee te maken, met peren die na een tijdje liggen, van binnen bruin en zacht geworden zijn. Aan de buitenkant is ’t niet te zien, maar van binnen zijn ze aangetast. We hebben voor die toestand in Noord-Holland een naam: beurs. Dat woord komt o.a. ook voor in Zuid-Holland; zie op ’t kaartje hieronder de horizontale streepjes. Ik heb dat … [Lees meer...] overBeurs
Etymologica: Kennemerland
Kennemerland is de naam van een deel van de provincie Noord-Holland. Het gebied wordt begrensd door West-Friesland in het noorden, Waterland en Amstelland in het oosten, de Bollenstreek in het zuiden en de Noordzee in het westen. De naam van het gebied komt van de plaatsnaam *Kinahaim-, de naam voor een gouw, die al vroeg is geattesteerd: in villa Felison nominata in pago … [Lees meer...] overEtymologica: Kennemerland
Etymologica: Joat, oui!
Dit artikel is een hoofdstuk uit mijn boek Die goeie ouwe taal, dat onlangs genomineerd is voor de Taalboekenprijs 2025. Onder het artikel volgt een infographic die je nog meer vertelt over het Frans, waar het laatste deel over gaat. Dat veel talen werkwoorden vervoegen, is geen nieuws. Ik schrijf, jij schrijft, enzovoort. Maar er zijn er ook die het woord voor … [Lees meer...] overEtymologica: Joat, oui!
Hoe het metrum van de Ilias en Odyssee verdwenen klanken terug kan halen
De Ilias en Odyssee zijn in de eerste plaats orale gedichten. Eeeuwenlang werden ze in verschillende varianten van zanger op zanger doorgegeven – totdat ze rond 700 voor Christus eindelijk eens zwart op wit werden gezet. Dat mondeling doorgeven was mogelijk dankzij het vaste metrum. Elke regel in de Ilias en Odyssee verloopt volgens … [Lees meer...] overHoe het metrum van de Ilias en Odyssee verdwenen klanken terug kan halen
Etymologica: Twee onomatopeeën voor scheten
Een stukje dat ik lang heb uitgesteld Dit stukje heb ik lang uitgesteld. Ik heb namelijk een hekel aan schrijven (of praten) over uitscheiding. De woorden ‘poep’ en ‘plas’ krijg ik nauwelijks uit mijn vingers. Zelfs het fantastische Huwelijk van Willem Elsschot wordt voor mij een klein beetje verpest door dat ‘plassen’ in de vierde strofe – ook al weet ik dat het … [Lees meer...] overEtymologica: Twee onomatopeeën voor scheten
