Toevallig verzeilde ik vorige week weer eens in de Verzamelde gedichten van Pé Hawinkels (1942-1977). De geest van de (tamelijk) jong overleden dichter (die op zijn kamer hier vijf minuten vandaan dood werd aangetroffen) waart nog altijd zo’n beetje door literair Nijmegen. Hij vestigde zijn faam via een handvol anekdotes over een nogal actief seksleven en een voorkeur voor … [Lees meer...] overHawinkels
Artikel
Voyant Tools: snel (eigen) teksten analyseren
En weer gooide corona roet in het eten. Slechts een paar dagen voordat op 19 en 20 november 2021 de 35eeditie van de HSN Conferentie zou plaatsvinden, moest het evenement toch nog worden afgeblazen. Frustrerend en teleurstellend voor organisatie, sprekers en deelnemers die zich verheugd hadden om hun kennis en kunde van het onderwijs Nederlands uit te dragen respectievelijk bij … [Lees meer...] overVoyant Tools: snel (eigen) teksten analyseren
Ic saelt orconden over al
Geschiedenis van het Nederlands in 100 literaire werken (17) – Beatrijs De eerste regel van Beatrijs (1371) is de bekendste: ‘Van dichten komt mi cleine bate’, ‘dichten levert me weinig op’, de verzuchting van iemand die zijn beroep van het dichten zou willen maken. De tweede regel: ‘die liede raden mi dat ict late’,de mensen zeggen dat ik er beter mee kan ophouden. … [Lees meer...] overIc saelt orconden over al
‘Ik ga’ plus adjectief
Een oud-student plus oud-assistent van mij is intussen leraar Nederlands op een middelbare school in Barendrecht. Vorig jaar (2021) kreeg ik een mail van hem waarin hij mij min of meer verbijsterd mededeelde dat hij leerlingen op een merkwaardige manier het werkwoord gaan hoorde gebruiken. Hij gaf twee voorbeelden: ik ga kort ‘ik ga naar de kapper om mijn haar kort te laten … [Lees meer...] over‘Ik ga’ plus adjectief
accu / batterij
Verwarwoordenboek vervolg (272) accu / batterij De woorden verwijzen naar een ander proces van energieopslag, maar worden in veel gevallen ook door elkaar gebruikt. accu opslagcomponent voor elektrochemische energie (oorspronkelijk via vloeistof), meestal speciaal ontworpen … [Lees meer...] overaccu / batterij
Esther Gerritsen: The Votes of the Nijmegen Jury
Vorige week hadden we het slotcollege in de altijd weer inspirerende collegereeks ‘Literatuur vandaag’ van de Nijmeegse Master Letterkunde. Elk jaar staat het werk van een levende Nederlandstalige auteur centraal. Deze keer was dat Esther Gerritsen, van wie we de afgelopen maanden met een kleine twintig studenten zes romans grondig bespraken. Een aardig moment is elk jaar de … [Lees meer...] overEsther Gerritsen: The Votes of the Nijmegen Jury
Kosmopolitische gevaren
Bedenking bij een transnationale, gedecentreerde neerlandistiek “Aan de schadelijke misvatting dat onze literatuur vooral “Nederlands” zou zijn, kan niet snel genoeg een einde komen.” Geert Buelens gooit op Neerlandistiek de knuppel in het hoenderhoek: het vakgebied van de neerlandistiek is nog altijd stuitend hollandocentrisch.Onder verwijzing naar een … [Lees meer...] overKosmopolitische gevaren
Rust zacht, Achterberggenootschap
Het Achterberggenootschap is niet meer. Althans, het is in ruste. Veertig jaar geleden werd het opgericht, maar het huidige bestuur heeft besloten dat het genootschap inmiddels "klein, grijs en moe" is. Omdat het genootschap statutair niet kan worden opgeheven, is besloten tot een sluimerstand. Dat vertelde Pieta van Beek – de voormalige voorzitter of de sluimervoorzitter of … [Lees meer...] overRust zacht, Achterberggenootschap
30 jaar Neerlandistiek: de inzichten
Voor het 30-jarige jubileum van Neerlandistiek vroegen we een groot aantal neerlandici wat voor hun het belangrijkste inzicht is uit de neerlandistiek waar iedereen van op de hoogte zou moeten zijn. De onderwerpen van deze inzichten zijn bijna even divers als hun inzenders die van jong tot oud uit binnen- en buitenland komen. Van het ANWB-echtpaar tot popmuziekneerlandistiek en … [Lees meer...] over30 jaar Neerlandistiek: de inzichten
Harry Mulisch had een hondje
Waar Salvador Dalí een miereneter had, had Harry Mulisch een teckel die Schloempie heette. Wanneer de hond van Mulisch na menig jaar trouwe dienst overleed, haalde hij een nieuwe hond, weer een teckel, en noemde die Schloempie. Ik vermoed dat er minstens vijf Schloempie’s in het leven van Mulisch voorbij gekomen zijn, misschien zelfs meer. Ik weet niet waar ze begraven liggen, … [Lees meer...] overHarry Mulisch had een hondje
De Nederlandse literatuur heeft wereldbestormers
In 1998 begon ik mijn studie aan de Universiteit Utrecht. Niet bij Nederlands, maar bij Duits. Ik kreeg daar les van de geëngageerde dichter en germanist Gregor Laschen – een 68-er die zijn wilde haren nooit was verloren. Hij schetste in zijn colleges een beeld van de Duitse literatuur als een traditie van wereldbestormers die ons steeds opnieuw kunnen inspireren tot … [Lees meer...] overDe Nederlandse literatuur heeft wereldbestormers
Er bestaat wel degelijk een digitaal handschrift
Stelt u zich een handgeschreven kladje van een literaire tekst voor. Hoogstwaarschijnlijk bevat die toevoegingen in de marge of tussen de regels en vele doorhalingen. Wat zeker is: het is geschreven in het kenmerkende handschrift van de schrijver. Stelt u zich nu dezelfde tekst voor, maar dan geschreven in een tekstverwerker. Wat we nu zien? In ieder geval geen toevoegingen of … [Lees meer...] overEr bestaat wel degelijk een digitaal handschrift
Alle taalverandering veroorzaakt variatie
Klagen over taal: ’t is van alle tijden. Ook ik moet bekennen dat de ziekte me niet vreemd is. Hoor ik in mijn omgeving wendingen als het boek wat ik gelezen heb of het boek die daar ligt, dan begint de taalpurist in mij zich spontaan op te winden. Taal is nu eenmaal een deel van onze identiteit, en daar morrel je niet zomaar aan. Maar: het kan verfrissend zijn die agitatie af … [Lees meer...] overAlle taalverandering veroorzaakt variatie
De neerlandistiek is een creatieve krachtcentrale
Als er één inzicht uit de neerlandistiek is dat brede bekendheid verdient, dan is het wel dat de grenzen van het vak de afgelopen decennia aanzienlijk zijn verruimd. Toen Ben Salemans dertig jaar geleden het eerste berichtje over Neder-L de wereld in stuurde, was die verruiming al enige tijd gaande. Als ik mij tot het letterkundige smaldeel beperk: de literaire tekst werd niet … [Lees meer...] overDe neerlandistiek is een creatieve krachtcentrale
Leestekens verdienen onderzoek
In het kader van een letterkundig college dat ik vorig jaar volgde, heb ik me bezig gehouden met de roman Malva (2015) van Hagar Peeters. Niet alleen letterkundig maar ook taalkundig gezien is dit een interessante roman, omdat één talig element hier een bijzondere rol speelt: de puntkomma! Maar wat is eigenlijk de functie van de puntkomma, in het algemeen en in deze roman? … [Lees meer...] overLeestekens verdienen onderzoek
Alle Nederlanders moeten Van Eemeren & Grootendorst lezen
Toen ik Nederlands studeerde aan de UvA, eind jaren tachtig, begin jaren negentig, kende de studierichting vier pijlers: moderne letterkunde, historische letterkunde, taalkunde en taalbeheersing. Het zal me niet verbazen als dit vandaag de dag nog zo is, al is het mogelijk dat een van de specialisaties vanwege een tekort aan studenten inmiddels is opgeheven. Zoals … [Lees meer...] overAlle Nederlanders moeten Van Eemeren & Grootendorst lezen
Een (spreek)woord op zijn pas is een daalder waard
Tijdens mijn opleiding Taalwetenschap heb ik het geluk gehad dat ik al veel heb mogen leren over de Nederlandse taal. Eén inzicht kiezen is dan ook lastig, want er zijn opties genoeg. Maar gezien ik echt zelf mag kiezen is de keuze toch niet zó lastig. Want wat mij nou echt trekt, en het zal niemand die bekend is met mijn werk verbazen, zijn toch de spreekwoorden. En ook de … [Lees meer...] overEen (spreek)woord op zijn pas is een daalder waard
Het is moeilijk te zeggen wie (nog) dialect spreekt
Beeld je even in dat je samen met nog een twintigtal andere mensen in een ruimte zit. Je gaat een lezing bijwonen en de eerste vraag die wordt gesteld luidt: wie van jullie spreekt een dialect? Nu mag je die vraag even denkbeeldig beantwoorden. Zou je je hand opsteken in zo’n situatie of niet? Misschien denk je: ik ben opgevoed in het (standaard)Nederlands en dat is ook de … [Lees meer...] overHet is moeilijk te zeggen wie (nog) dialect spreekt
Onderwerp en gezegde zijn een ANWB-echtpaar
Om over taal te kunnen praten heb je een vakwoordenschat nodig, net zoals je een vakwoordenschat nodig hebt om over het plaatsen van kozijnen, het leggen van een betonvloer of het lubben van biggen te kunnen praten. Die laatste drie vakwoordenschatten leren de meeste mensen niet op school, maar de vakwoordenschat van het onderwerp taal krijgt iedereen in het Nederlandse … [Lees meer...] overOnderwerp en gezegde zijn een ANWB-echtpaar
Het verhaal van Reynaert slaat ook in Oekraïne een brug naar humaniteit
Voordat een agressor daar alles in puin begon te schieten, had Oekraïne een bloeiende tekenfilmindustrie. Veel van het jonge talent van deze democratie-in-opbouw voelde zich aangetrokken door het samenspel van beeld en verhaal, tekenkunst en woordkunst, versterkt door digitale technologie. De regering steunde deze creatieve industrie in woord en daad, en zowel makers als … [Lees meer...] overHet verhaal van Reynaert slaat ook in Oekraïne een brug naar humaniteit
We moeten af van “de Nederlandse literatuur”
Ook meer dan een kwarteeuw later blijft dit voor mij een van de meest revelerende passages uit de geschiedenis van de neerlandistiek: “Eigenlijk zijn er drie literaturen: de Nederlandse, de Vlaamse, en de Vlaamse voor zover erkend door de Nederlandse uitgevers. De tweede kent de Noord-Nederlander niet – er is dus geen sprake van een eenheid. De eerste en de derde samenvoegen … [Lees meer...] overWe moeten af van “de Nederlandse literatuur”
Een taaladviseur is als een muziekleraar
Ze kwam binnen voor een bespreking over haar scriptie in wording. Het was in de tijd dat ik uit nieuwsgierigheid de gewoonte had ontwikkeld om bij letterenstudenten te noteren hoe vaak ze het woordje ‘hun’ gebruiken als onderwerp. Zo interessant, en dan vooral die negatieve oordelen. Wat zou daar achter zitten? En ja, deze studente gebruikte ook een paar keer deze constructie. … [Lees meer...] overEen taaladviseur is als een muziekleraar
Genderneutrale voornaamwoorden zijn een wonder
Als je het over mij en mijn blogs hebt, kun je prima zeggen: ‘Ludmilla en haar leuke blogs.’ (Vooropgesteld dat je mijn blogs leuk vindt, natuurlijk.) Ik ben een vrouw, dus ik voel me aangesproken als je naar mij verwijst met ‘zij’ of ‘haar’. Maar niet voor iedereen ligt het zo simpel. Tot voor kort was de algemene opvatting dat er twee genders waren: man en vrouw. … [Lees meer...] overGenderneutrale voornaamwoorden zijn een wonder
Vrij schrijven begint met verbieden
Voordat ik als lerarenopleider aan de slag ging, heb ik een paar jaar les gegeven aan het Nienoordcollege in Leek (geen betere plaatsnaam om je schoolcarrière te beginnen) waar ik al tijdens mijn stage drie eindexamenklassen onder mijn hoede kreeg. Een van mijn collega’s werd Boris Wanders, die later nog een van initiators werd van het Technasium, maar dertig jaar terug vooral … [Lees meer...] overVrij schrijven begint met verbieden
Mijn vogel is niet jouw vogel
Zeg: kijk een vogel, en leer me de vogel zien- Herman De Coninck Kinderlijk complex waren de taalfilosofische vragen waarmee ik als student de opleiding Germaanse Taal- en Letterkunde indook. Magie vond ik het. Hoe we elkaar begrijpen. Hoe ons strottenhoofd, onze tong en lippen, onze stembanden samen wat gekkigheid doen en daar dan een woord uitkomt. Tafel, gelukzaligheid, … [Lees meer...] overMijn vogel is niet jouw vogel
