Korte samenvatting van het voorafgaande. Enige maanden geleden begon ik me na een opdracht te heroriënteren op het genre dat mij het nauwst aan het hart ligt: het essay. Dat leidde tot een lezing en een eerste overdenking daarvan. Tevoren wist ik al dat het genre veranderd was. Maar niet dat wat ik als schoolmeester bij studenten voor een slordigheid hield … [Lees meer...] overWaarom niet gewoon bij het begin beginnen?
Artikel
De schreeuw en het appje
Confuc (7) - Confucius, wat zou u doen als u geroepen werd om een land te besturen? - De taal goed gebruiken. Als de taal niet goed gebruikt wordt, zeggen de woorden niet wat ze moeten zeggen. Dan blijven de dingen die gedaan moeten worden ongedaan. Wat voorafging. In Nederland zijn op dit moment meer delinquenten dan cellen en cipiers. PVV-staatssecretaris … [Lees meer...] overDe schreeuw en het appje
Mag ik als migrant bijdragen aan de Nederlandse literatuur?
Vorig jaar ontving de schrijfster Annemarie van Niékerk de Henriette Roland Holstprijs van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde. Haar dankwoord verscheen eerder op Tzum. Wij plaatsen vanwege het grote belang van de aangesneden discussie hier een bewerkte versie. 1 Ik ben de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde dankbaar voor deze prachtige prijs. [...] De … [Lees meer...] overMag ik als migrant bijdragen aan de Nederlandse literatuur?
En toch varieert het
De laatste tijd moet ik af en toe aan Galileo Galilei denken. Op school leerde iedereen al dat hij het wetenschappelijke inzicht dat de aarde om de zon draait tegen de kerkelijke autoriteiten openlijk moest afzweren – de zon draaide immers volgens het gezond verstand om de aarde – en daarbij stiekem eppur si muove zou hebben gemompeld 'toch beweegt ze'. In de Verenigde … [Lees meer...] overEn toch varieert het
Smulders in Duplo
Het lezen van Voor God en den Congo! Het wel en wee van een afvallige Witte Pater (1880-1957) was een bijzondere, fascinerende ervaring. De schrijver van dit omvangrijke en rijke boek leerde ik kennen toen ik mij in 1990 meldde als eerstejaarsstudent bij de opleiding Nederlandse Taal- en Letterkunde aan de Universiteit Utrecht. Wilbert Smulders leidde het college … [Lees meer...] overSmulders in Duplo
Een juichklap voor Ann De Craemer
Er huizen twee zielen in de borst van Ann De Craemer. Dat schrijft ze in haar nieuwe, elegante boek Taal is een kat, een bundeling van columns die ze de afgelopen jaren schreef. De ene ziel is die van de taalgebruiker en de andere die van de taalkundige: Als taalgebruiker kan ik me blauw ergeren aan taalfouten. Mijn mondhoeken trekken scheef wanneer aan de feestdis iemand … [Lees meer...] overEen juichklap voor Ann De Craemer
Ontzuil de universiteit
In De nieuwe standenstaat presenteert journalist en schrijver Martin Sommer het perspectief van Nederland als een standenstaat “waarin een nieuwe aristocratie, die de waarheid in pacht meent te hebben, de onder hen gestelden – mensen met ‘foute’ opvattingen – bestraffend toespreekt.” Het lezen van dit boek is een niet helemaal onverdeeld genoegen, vooral omdat het een … [Lees meer...] overOntzuil de universiteit
Literaire taal bestaat wél
Over de zwoele avonden van Abdelkader Benali Tot mijn verbazing ontdekte ik een tijdje geleden dat er collega's waren die dachten dat je 'literaire taal' niet kunt definiëren. Is literatuur geen kunst, en kenmerkt kunst zich niet door voortdurende vernieuwing? En is literaire taal dan niet als kwikzilver voortdurend onderhevig aan verandering? Ik denk dat het een … [Lees meer...] overLiteraire taal bestaat wél
Niet extraparlementair maar extra parlementair
Op Parlement.com las ik over het onderscheid tussen meerderheidskabinetten en minderheidskabinetten en dat ‘een tweede manier om kabinetten te onderscheiden, is[:] de formatiemethode. Spelen de (beoogde) regeringsfracties een belangrijke rol bij de formatie en achten zij zich gebonden aan een regeerakkoord, dan is er sprake van een parlementair kabinet. Zijn de … [Lees meer...] overNiet extraparlementair maar extra parlementair
Kinderen van sterk volk zijn Brabants menschen
Anton van Duinkerkens Brabantse herinneringen Anton van Duinkerken was een schrijver van de fierheid. Andere dichters hebben over gevoelens van liefde, of woede, of eenzaamheid geschreven, maar in de Nederlandse literatuur waren er weinigen die zo goed de trots onder woorden konden brengen: van trots over zijn geloof ("Jawel, mijneer, ik noem mij katholiek") tot en met … [Lees meer...] overKinderen van sterk volk zijn Brabants menschen
Etymologica: De herde
Hoor de hoeven over de heide gaan, de kiezen kauwen op kruid en struik, en bij hamel de bel van hals bengelen. Hier treedt een kudde, of een herde, om te spreken met een oud woord dat nog in herder schuilt en verwant is aan scheren—maar niet hoe u denkt. Rovers zelfs Al sinds zijn vroegste overlevering in onze taal wordt kudde voor groepen en troepen van … [Lees meer...] overEtymologica: De herde
‘Als je dorst hebt, er is cola.’
Er zijn mensen die denken dat alles in de taal geregeld moet worden. Als mensen dingen op twee verschillende manieren zeggen ('ik ben groter dan/als jou', 'ik wil dat boek gelezen hebben/hebben gelezen'), dan moet één van de twee voorzien worden van het label 'goed' en de ander van het label 'fout'. Maar zelfs die mensen moeten toegeven dat dit niet geldt voor de volgorde van … [Lees meer...] over‘Als je dorst hebt, er is cola.’
‘Die historie van Meluzine’ (Gheraert Leeu, Antwerpen 1491) : capittel [59]
Die wonderlike, vreemde ende schone historie van Melusinen zoals gedrukt door Gheraert Leeu te Antwerpen in 1491. Kritische editie met reproductie van het unieke exemplaarKBR Brussel Inc B 1369,in combinatie met de proza-versie van Je(h)an d’Arras, bezorgd door Willem Kuiper en Inge Van Outryve. Amsterdam 2024 Bibliotheek van Middelnederlandse … [Lees meer...] over‘Die historie van Meluzine’ (Gheraert Leeu, Antwerpen 1491) : capittel [59]
Ons leger Plasterkjes
Een confronterend gesprek moet ik zeggen, maar wat ben ik blij! Het bleek hoe weinig ik over het onderwerp wist en hoe ik mezelf heb overschat met dat gezwets van mij. Het is februari 2010. Aan het woord is minister Plasterk 2.0 van Onderwijs, die bij DWDD goed heeft geluisterd naar taalonderzoekster Helen de Hoop. Zij legde het grammaticale voordeel van ‘hun’ als onderwerp … [Lees meer...] overOns leger Plasterkjes
Willem die Madocke maecte, Van den vos Reynaerde (ca. 1260)
Vijftig canonteksten in de klas (6) ‘Reynaert de vos’ is een van de vensters van de Canon van Vlaanderen. Ons nationale dierenepos wordt daar als volgt omschreven: ‘Van den vos Reynaerde is een van de oudste teksten in het Nederlands. Door de flitsende humor, de vaak obscene dubbelzinnigheden en de wellustige wreedheid werden de avonturen van Reynaert ontzettend populair. … [Lees meer...] overWillem die Madocke maecte, Van den vos Reynaerde (ca. 1260)
Ik begin bijna te geloven dat Terneuzen bestaat
In het jargon van taalkundigen heet een kort artikeltje waarin een taalverschijnsel, liefst voor het eerst, wordt opgemerkt een squib. In het nieuwste nummer van Nederlandse Taalkunde plaatsen Milou Andree en Heize Oh zo'n squib, met als titel 'Je begint bijna te denken dat het een squib is!' Die squib gaat dus over de bijna beginnen te-constructie, waarover voor zover ik … [Lees meer...] overIk begin bijna te geloven dat Terneuzen bestaat
Het spel van vraag en antwoord
Confuc (6) - Confucius, wat zou u doen als u geroepen werd om een land te besturen? - De taal goed gebruiken. Als de taal niet goed gebruikt wordt, zeggen de woorden niet wat ze moeten zeggen. Dan blijven de dingen die gedaan moeten worden ongedaan. De vicepremier vervangt de premier. Zij begint met mededelingen over de nieuwe ministeriële commissie Economie en … [Lees meer...] overHet spel van vraag en antwoord
Eerst ‘Het licht’, dan ‘De wandelaar’
De tweede uitgave van Nijhoffs debuutbundel De wandelaar is in 1926 verschenen, met heel wat wijzigingen, die naar de mening van vele poëzielezers zelden verbeteringen zijn. De meest opvallende en betekenisvolle verandering is de omzetting van de eerste twee gedichten: de uitgave van 1916 opent met het gedicht ‘De wandelaar’, waarna het sonnet ‘Het licht’ verschijnt, in … [Lees meer...] overEerst ‘Het licht’, dan ‘De wandelaar’
De oorlog van Jan Arends (1925-1974)
Vandaag, 13 februari, de honderdste geboortedag van de dichter, schrijver en huisknecht Jan Arends, ontving ik een verhelderend artikel van Erik Schaap over de oorlogsjaren van Arends, die zich in de oorlog in Amsterdam in een impulsieve bui blijkt te hebben aangemeld bij de Kriegsmarine, zo werd duidelijk uit het CABR-dossier van Arends in het Nationaal Archief. Maar even snel … [Lees meer...] overDe oorlog van Jan Arends (1925-1974)
‘Niet buigen maar breken’
Over onderwijs, bezuinigingen en extreemrechts Dat de geesteswetenschappen worden aangevallen waar zeer rechtse politici de macht hebben gegrepen, heeft niets met irrelevantie van die wetenschappen te maken. Het gaat om botsende werelden: kritisch, betrokken en pluriform, of juist niet. Nog eens uitleggen dat de geesteswetenschappen heus relevant zijn, heeft dus geen … [Lees meer...] over‘Niet buigen maar breken’
’t Het nog nooit zo donker west / Of ’t wer altied wel weer licht
''t Het nog nooit zo donker west / Of 't wer altied wel weer licht' Zo luiden de titel en het weerkerend refrein van een prachtige ballad uit 1984 van de vroeg gestorven Groninger bard Ede Staal (1941-1986), geliefd streektaalzanger en dichter. Staal heeft al tijdens zijn leven, maar zeker sinds zijn dood een cultstatus verworven. Hij is met een qua omvang bescheiden oeuvre … [Lees meer...] over’t Het nog nooit zo donker west / Of ’t wer altied wel weer licht
Zorgen over de wetenschap in Amerika
In Amerika zijn de afgelopen weken rake klappen uitgedeeld aan de wetenschap. Zo werd mensen die bijvoorbeeld een subsidieaanvraag wilden indienen verboden om woorden zoals gender en bias te gebruiken – woorden zonder welke het eenvoudig heel lastig is om over bepaalde onderwerpen te spreken. En zo werden door wetenschappelijke websites 'gezuiverd' van allerlei informatie omdat … [Lees meer...] overZorgen over de wetenschap in Amerika
Het Nederlands is geen huis-tuin-en-keukentaal
De taaldiversiteit in de Brainportregio is misschien wel groter dan ooit. Tegelijkertijd lijken de zorgen om een eentalig Eindhoven, eentalig Engels welteverstaan, misschien ook wel groter dan ooit. Brainport, dat woord alléén al! Nu betwijfel ik of iemand heel blij wordt van een alternatief als ‘hersenhaven’. Soms levert een andere taal, zoals het Engels, nu eenmaal een … [Lees meer...] overHet Nederlands is geen huis-tuin-en-keukentaal
Verplicht fictie lezen met vmbo-leerlingen om de leesvaardigheid te verbeteren
Niets is zo goed voor de leesvaardigheid als het lezen van hele boeken. Toch gaan er stemmen op om leerlingen op het vmbo slechts fragmenten te laten lezen. Leraren Nederlands Matijs Lips, Anoek de Gardeijn, Linda Vos en Marie-José Klaver en hoogleraar Els Stronks reageren op een voorstel van een lerarenopleider die ervan uitgaat dat het vmbo-leerlingen niet lukt om zelfstandig … [Lees meer...] overVerplicht fictie lezen met vmbo-leerlingen om de leesvaardigheid te verbeteren
Wat stond daar? Het woordenboek als leeshulp
Als je voor een onderzoek historische bronnen – handschriften of oude drukken – raadpleegt, kom je vroeg of laat een tekst tegen die zijn inhoud niet geheel prijsgeeft: er is een stuk van een bladzijde afgescheurd, papiervisjes en ander gespuis hebben zich tegoed gedaan aan het papier of iemand heeft een vieze vlek gemaakt. Een kleine beschadiging leidt over het algemeen niet … [Lees meer...] overWat stond daar? Het woordenboek als leeshulp
