Een docent Nederlands in de Schilderswijk in Den Haag laat leerlingen debatteren over de stelling dat landen als de eilandstaat Tuvalu zelf maar een oplossing moeten zoeken voor de problemen die ontstaan door zeespiegelstijging. Een Nijmeegse docent Nederlands doet in de tweede klas een project over duurzaamheid naar aanleiding van de roman Dwarsloper van Mijke Pelgrim. En als … [Lees meer...] overOnderzoek naar duurzaamheid in de les Nederlands
taalkunde
‘Absoluut’: de mol ontmaskerd met forensische taalkunde
Deze week werd bekend dat Stijn de mol is. Veel molloten verdachten hem inmiddels, onder andere door een audio-analyse van de stem van de mol. Dat bleek niet terecht, maar de echte fanatiekelingen hadden hem wel degelijk herkend aan de hand van die korte, anonieme fragmenten: Stijn zegt namelijk vaak “absoluut”. Forensische sporen Uniek voor het … [Lees meer...] over‘Absoluut’: de mol ontmaskerd met forensische taalkunde
Taalverandering
Voor sociolinguïsten is taalverandering op allerlei manieren nauw verbonden met taalvariatie. Je bestudeert die zaken dus ook idealiter samen. Dit is het achtste college sociolinguïstiek, en het eerste in een rijtje over taalverandering. … [Lees meer...] overTaalverandering
Jaorboek Nedersaksisch 5 (2024) verschenen
Jaorboek Nedersaksisch wil een reeks jaarlijkse publikaties zijn die de leemte opvult die ontstond nadat het tijdschrift Driemaandelijkse Bladen voor taal en volksleven in het oosten van Nederland ophield te bestaan, in de beginjaren van deze eeuw. De Stichting Sasland zorgt ook nu voor het uitgeven: een vertrouwd geluid in een nieuw jasje. In het eerste deel van het … [Lees meer...] overJaorboek Nedersaksisch 5 (2024) verschenen
Familienamen, hoe spreek je ze uit: Citroën, Thomése en Boddé
De stukjes die tot nu toe verschenen zijn in mijn serie over Familienamen gaan over namen die op zeker moment een andere uitspraak kregen doordat hun geschreven vorm op een nieuwe manier geïnterpreteerd werd. Zo ging men de ou in Van Poucke, dat is de Franse spelling voor de oe, uitspreken als ou. In Van Groeningen is oe ’t oude teken voor de lange oo, maar niemand die nog Van … [Lees meer...] overFamilienamen, hoe spreek je ze uit: Citroën, Thomése en Boddé
Je weet niet wat de chatbot weet
Nooit zal het wonder van de taalmachine die mens heet bezongen zijn. Wat wij allemaal niet weten en kunnen! Een verschil maken tussen de volgende zinnen bijvoorbeeld: Als jij ook een Nederlandsetaalmachine bent, en dat ben je, anders zou je dit niet lezen, dan voel je meteen aan dat de eerste zin grammaticaal is, maar de tweede niet. Waarom? De tweede zin kan zelfs … [Lees meer...] overJe weet niet wat de chatbot weet
How similar are cousins English and Low Saxon?
Like English, Low Saxon stems from Old Saxon. So how similar are they? Have 1,500 years of history driven too big a wedge between them? Or can we still see the likeness? In this video, we'll be comparing notes. … [Lees meer...] overHow similar are cousins English and Low Saxon?
Waarom een baby (waarschijnlijk) meer taal begrijpt dan jij denkt
Stel je voor: je bent gestrand in een vreemd land, waar je de taal niet spreekt. Je hebt geen toegang tot het internet, en zelfs een hulpmiddel zoals een woordenboek is onvindbaar. Nadat je met talloze mensen tevergeefs een gesprek hebt geprobeerd aan te knopen, kom je tot de realisatie dat absoluut niemand zelfs ook maar enige kennis heeft van een taal die jij spreekt. Hoe … [Lees meer...] overWaarom een baby (waarschijnlijk) meer taal begrijpt dan jij denkt
Oproep: Enquête jongerentaal
In het kader van de Olympiade Nederlands doe ik een onderzoek naar de bekendheid en duurzaamheid van kinderwoorden en jongerentaal onder alle leeftijdscategorieën. Hiervoor kan ik alle hulp goed gebruiken. Het zou fijn zijn als zoveel mogelijk jongeren én ouderen de onderstaande enquête invullen. Achtergrondkennis is niet nodig. Uiteraard worden er geen persoonsgegevens … [Lees meer...] overOproep: Enquête jongerentaal
12 april 2025: Presentatie De taal van Hellendoorn
Op zaterdagmiddag 12 april 2025 presenteert Uutgeverieje ’n Boaken haar nieuwste boek: De taal van Hellendoorn, geschreven door oud-Hellendoorner dr. Jan Nijen Twilhaar. In De taal van Hellendoorn wordt het Hellendoorns van alle kanten belicht: grammatica, klanken, uitspraak, spelling enz. Er zijn hoofdstukken over persoonsnamen, veldnamen en bijnamen, waar ook de … [Lees meer...] over12 april 2025: Presentatie De taal van Hellendoorn
Dat smaakt naar Meertens: Jongerentaal
De nieuwste aflevering van de podcast Dat smaakt naar Meertens is nu te beluisteren. In deze aflevering nemen onderzoekers van het Meertens Instituut en podcastmakers Michiel van de Weerthof en Lot Broos (o.a. Lagelieder, GEEL) de luisteraar mee in de wereld van de jongerentaal en een specifieke variant daarvan, straattaal. Jongerentaal is actueler dan ooit: van boomers die … [Lees meer...] overDat smaakt naar Meertens: Jongerentaal
Van stokers hond gebeten zijn
Stel je voor: je wandelt door de schilderachtige straatjes van Brugge, omringd door eeuwenoude gevels en middeleeuwse charme. Plots hoor je iemand zeggen: "Ik ben van stokers hond gebeten." Geen paniek! Dit betekent niet dat er een agressieve hond op vrije voeten is. Dit betekent dat deze persoon simpelweg teveel heeft gedronken. Deze zin komt uit het Brugs dialect. Dus, … [Lees meer...] overVan stokers hond gebeten zijn
Etymologica: Zeep
Zeep is een product dat we dagelijks gebruiken. Volgens het WNT gaat het daarbij om een reinigingsmiddel verkregen uit een vet met een loogzout, dat in water oplosbaar is en door zijn vet verdelende werking als reinigingsmiddel wordt gebruikt. De grondbetekenis van het woord zeep zou zijn: ‘het druipende’, en er wordt in het WNT aan toegevoegd, dat men waarschijnlijk … [Lees meer...] overEtymologica: Zeep
Kommavonnis
Er zijn belangrijkere dingen in de wereld, maar toch nog even over het kommavonnis. Voor wie het niet heeft meegekregen: in een kort geding heeft de rechter vorige week bepaald dat De Telegraaf een mededeling moet plaatsen bij een column van Nausicaa Marbe vanwege een ongelukkig geformuleerde zin. Dat heet inmiddels het ‘kommavonnis’ omdat het gaat om de interpretatie van de … [Lees meer...] overKommavonnis
Taalkundig redeneren in taalonderwijs
De laatste jaren krijgt taalkundig redeneren steeds meer aandacht in het schoolvak Nederlands. Maar wat houdt het precies in, en wat weten we erover uit wetenschappelijk onderzoek? In een drieluik in het Handboek Vakdidactiek Nederlands beantwoorden Leonie Goutier en Jimmy van Rijt deze vragen: … [Lees meer...] overTaalkundig redeneren in taalonderwijs
Kun jij Chinees? Ja, vroeger wel!
Heb jij je weleens afgevraagd hoe het kan dat je jouw eigen taal moeiteloos kan verstaan, terwijl je er geen touw aan vast kan knopen als iemand Chinees tegen je praat? Het antwoord op je vraag is simpel: in je hersenen zit een filter, en niet zomaar eentje, maar een moedertaalfilter. En nu is je volgende vraag natuurlijk: wat is dat dan precies? Een filter wordt gebruikt om … [Lees meer...] overKun jij Chinees? Ja, vroeger wel!
“You speak old Dutch”
Imagine this! As a kid, you’re taught that the Dutch language is needed to survive beyond your island. You grow up thinking that this particular language is even needed to survive in the big world!In classrooms, they discourage you from speaking your native language. So you continue conversations with your peers on the playground. Until you hear the teacher say: “Hey little … [Lees meer...] over“You speak old Dutch”
Heeft zinsontleding een positieve invloed op de lees- en schrijfvaardigheid?
In de media in Vlaanderen wint het klassieke zinsontledingsonderwijs snel aan symboolwaarde: als veruitwendiging van een “back to basics” beweging wordt zinsontleding door sommige journalisten opgevoerd als een schoolvoorbeeld van hoe hoge verwachtingen en ‘meer kennis’ in het basisonderwijs concreet vorm kunnen krijgen. Maar verhoogt het de kwaliteit van het basisonderwijs? In … [Lees meer...] overHeeft zinsontleding een positieve invloed op de lees- en schrijfvaardigheid?
Beleefdheid
Mensen passen hun taalgebruik in gesprekken aan om waardering of respect voor de ander uit te drukken. Hoe werkt beleefdheid? Dit is het zevende college in de cyclus over sociolinguïstiek. … [Lees meer...] overBeleefdheid
Taalverandering betrapt! Deel 9: Niet in het Gothisch
Eric Hoekstra bespreekt zinnetjes met negatie overgeleverd uit verschillende periodes van het Oudfries en het Oudengels. Vandaag deel 9: Niet in het Gothisch Drink nu niet alleen water. Elke taal heeft meerdere vormen van negatie en het Gothisch is daarop geen uitzondering. Daarnaast doorlopen talen soms Jespersens cyclus van negatie. De Oudgermaanse talen bevonden zich … [Lees meer...] overTaalverandering betrapt! Deel 9: Niet in het Gothisch
Gronings leren met een romantische komedie
Lancering gratis online cursus Gronings 6 maart Uit recent onderzoek blijkt dat het Gronings nog weinig van ouder op kind wordt doorgegeven. Om het laagdrempelig leren van het Gronings toch mogelijk te maken, hebben de Rijksuniversiteit Groningen en Centrum Groninger Taal & Cultuur in de afgelopen drie jaar een zogeheten MOOC (massive open online course) ontwikkeld. In … [Lees meer...] overGronings leren met een romantische komedie
Babette moet hangen!
Achter het Achtervoegsel 51 Multatuli’s beroemde roman Max Havelaar (1860) opent met een ‘Onuitgegeven Tooneelspel’ als motto. Daarin wijst een gerechtsdienaar Lothario aan als de man die zijn vrouw Barbertje vermoord, in kleine stukjes gesneden en ingezouten zou hebben. Vanzelfsprekend kan een dergelijke gruweldaad niet zonder gevolgen blijven en de rechter besluit dan … [Lees meer...] overBabette moet hangen!
Hoe het begon…
Op 14 maart 2025 promoveert Joske Piepers in Tilburg. Bijzonder is dat zij van haar proefschrift ook een publieksversie gemaakt heeft, dat – net als dat proefschrift zelf – gratis kan worden opgehaald. We publiceren het eerste hoofdstukje hier voor. In de winter van 2017 kregen een medestudent en ik allebei een mailtje van onze favoriete docent, hoogleraar theoretische … [Lees meer...] overHoe het begon…
Wegens omstandigheden
"Wegens omstandigheden gesloten", stond er op de winkeldeur. Door omstandigheden? Het bordje was een voorbeeld dat we woorden niet altijd gebruiken om zakelijke informatie over te dragen, want strikt genomen is de mededeling niet anders dan "Gesloten". Je verwacht op woensdagmiddag dat de winkel open is; als dat niet het geval is, zal er iets zijn waardoor dit niet het geval … [Lees meer...] overWegens omstandigheden
Etymologica: Uth rondom Aalburg
In het Boek van Abt Willem van Rijkel (1249 -1272) Polyptiek en Rekeningen van de Abdij van Sint-Truiden[i] staan o.m. aantekeningen van bezoeken van de abt aan de uithof in Aalburg bij Heusden aan de Maas. Bij herhaling komt daar het grotere gebied Uth in voor. Dat is geen afkorting van uithof. Het is het gebied in een straal om Aalburg waar de uithof zich al voor het jaar … [Lees meer...] overEtymologica: Uth rondom Aalburg
