Het pamflet met de fraaie titel Afbeeldinge, en Nau-keurige Beschrijvinge van ’t Leven en de Leere van Jean de Labadie: Getrocken uyt verscheyde Fransche en Nederduytsche Schrijvers dezes tijts, laat zien hoe er in de vroegmoderne tijd al manieren bestonden om tegenstanders te ‘exposen’. Pamfletten, of ‘vlugschriften’, uit de zeventiende eeuw worden gezien als een van de eerste vormen van massamedia in de Republiek. Ze zijn zelfs te vergelijken met moderne social media zoals TikTok en Instagram. Pamfletten waren goedkoop om te maken, konden snel worden verspreid en bereikten een groot en breed publiek. Ze werden meestal ingezet om burgers te overtuigen van een bepaalde politieke of religieuze opvatting. Daarbij werd vaak gebruik gemaakt van verzonnen feiten om een persoon of groep zwart te maken. Vanwege deze desinformatie werden pamfletten regelmatig anoniem uitgegeven, zodat de schrijver en de drukker niet konden worden vervolgd.
Het pamflet over Jean de Labadie heeft eveneens een onbekende auteur en uitgever. De tekst is, zoals in de titel staat, een soort levensbeschrijving van de predikant Jean de Labadie, die tijdens zijn religieuze loopbaan voortdurend kritiek en tegenstand ondervond vanwege zijn ideeën en de manier waarop hij zijn geloof uitoefende. In zijn tijd werden veel religieuze werken geschreven waarin overtuigingen centraal stonden, de auteurs reageerden op elkaar als medestanders of tegenstanders. Labadie was hierin zeer actief. Daarnaast waren er schrijvers die deze werken gebruikten voor propagandadoeleinden: zij presenteerden selectieve feiten, herhaalden krachtige metaforen en versimpelden gebeurtenissen. Dit pamflet is op vergelijkbare wijze opgebouwd, het beschrijft hoe Labadie van stad naar stad door Europa trekt en telkens moet vluchten vanwege zijn vermeende misdragingen als biechtvader en prediker. Daarbij gebruikt de auteur herhaaldelijk termen als ‘bedrieger’, en beschuldigt hij Labadie onder andere van het veroorzaken van een kerkscheuring en het naakt preken in het bijzijn van nonnen.
Lesmateriaal
Deze goed bewaard gebleven bron is, in getranscribeerde vorm, op verschillende manieren interessant als leermateriaal voor het voortgezet en hoger onderwijs. Zo kan er taalkundig onderzoek worden gedaan naar de vele spellingsvarianten en taalverschijnselen, bijvoorbeeld met behulp van online tools zoals de Historische Woordenboeken en Voyant Tools. Daarnaast vormt het pamflet een rijke bron voor kritische analyses binnen de disciplines letterkunde en taalbeheersing. Voor de lay-out van het transcript heb ik ervoor gekozen om de zinsafbrekingen en het hoofdlettergebruik van de originele brontekst te behouden. Deze opmaak heeft een bepaalde betekenis, en is daarom belangrijk om te bewaren.
De aangeboden tekst nodigt bovendien uit tot een schoolbreed of interdisciplinair project. In de turbulente periode waarin het pamflet werd uitgegeven, gebeurde er zowel in de Republiek als transnationaal veel op politiek, religieus en maatschappelijk gebied. Dit biedt mogelijkheden om de context vanuit meerdere perspectieven te bestuderen. De afbeelding van het pamflet, hier beschikbaar op de website van het Rijksmuseum, brengt het materiaal daarbij tot leven.
Arlette Verdonk doet de researchmaster Nederlandse Literatuur en Cultuur en schrijft haar scriptie over de lastercampagne rond Jean de Labadie en zijn volgelingen.
Laat een reactie achter